II SA/Rz 421/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: SNSA Małgorzata Wolska po rozpoznaniu w dniu 17 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku C. K. o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi C. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2012 r., Nr [...] w przedmiocie skreślenia z ewidencji instruktorów - postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 11 czerwca 2012 r., sygn. akt II SA/Rz 421/12 wydanym przez referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, po rozpoznaniu wniosku C. K. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w żądanym przez niego zakresie. W uzasadnieniu wskazano, że wnioskodawca uzyskuje stałe dochody przewyższające minimalne wynagrodzenie i nie jest osobą ubogą, którą należy wspomóc ze środków publicznych, aby mogła zrealizować swe prawo do sądu. W otwartym do wniesienia środka zaskarżenia terminie, skarżący złożył sprzeciw, podnosząc, że kwota 200 zł (z tytułu uiszczenia wpisu sądowego od skargi) stanowi poważne obciążenie dochodu i znaczny wydatek, który wpłynie na konieczne utrzymanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – zwanej dalej P.p.s.a,) w przypadku skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na wstępie zaznaczenia wymaga, że w niniejszej sprawie wniosek o udzielenie pomocy prawnej dotyczy zwolnienia od kosztów sądowych. Zgodnie z treścią art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego i może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podstawową zasadą obowiązującą na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego, a dotyczącą kosztów postępowania, jest określona w art. 199 P.p.s.a. zasada, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W doktrynie wyrażono pogląd, że zwolnienie od ponoszenia opłat sądowych jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równomiernego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji i dlatego może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli – (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek –"Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" – Komentarz, wyd. Zakamycze 2005, str. 594). Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy, a w szczególności do sytuacji materialnej i życiowej skarżącego, Sąd uznał, że wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie. Na podstawie złożonego przez skarżącego wniosku na formularzu PPF Sąd ustalił, że skarżący mieszka sam, posiadany majątek przez niego majątek stanowi 25 arowa działka wraz z będącym w budowie domem o pow. 80 m². Źródłem jego utrzymania jest działalność gospodarcza, z której osiąga miesięczny dochód 1200 zł brutto oraz dochód z ubezpieczenia w kwocie 826 zł brutto, przy czym znaczą część dochodu przeznacza na utrzymanie i budowę domu oraz leczenie. Następnie pismem z dnia 21 sierpnia 2012 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku przez wskazanie rodzaju prowadzonej działalności gospodarczej, z jednoczesnym wyjaśnieniem czy dla potrzeb jej prowadzenia zatrudnieni są pracownicy; wskazanie wszystkich źródeł dochodu i ich udokumentowanie; wskazanie średniej wysokości wydatków przeznaczanych w ciągu miesiąca na utrzymanie siebie (m.in. zakup żywności, leków, bieżące wydatki) oraz zajmowanego domu (opłaty) ze wskazaniem kwot tych wydatków; przedłożenie wyciągów z operacji z posiadanych rachunków bankowych (osobistych i związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą) za okres ostatnich trzech miesięcy tj. maj, czerwiec, lipiec 2012 r. do czasu wykonania wezwania; wyjaśnienie czy posiada pojazdy mechaniczne (w tym związane z prowadzoną działalnością gospodarczą). Ze złożonego przez C. K., w następstwie wezwania, dodatkowego oświadczenia wynika, że źródłem dochodu skarżącego jest działalność gospodarcza z której uzyskuje miesięczny dochód w wysokości 600 zł oraz renta w wysokości 826 zł. Na ponoszone przez niego wydatki składają się kwoty: gaz – 45 zł, energia elektryczna – 300 zł, telefon – 160 zł, podatek od nieruchomości – 180 zł, opał i prace konserwacyjne domu – 200 zł, wyżywienie i utrzymanie 600 zł. Pozostałą kwotę przeznacza na leki i inne wydatki. Posiadane przez skarżącego pojazdy to Fiat Punto i Peugeot, co związane jest z rodzajem prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie "pozaszkolnych form edukacji z zakresu nauki jazdy i pilotażu". Samochodu prywatnego nie posiada, nie korzysta z pomocy społecznej, natomiast w utrzymaniu i ponoszeniu wydatków na żywność pomaga mu rodzina. Wnioskodawca wskazał nadto, że na potrzeby prowadzonej działalności zatrudnia jednego pracownika na ½ etatu. Jako załączniki do dodatkowego oświadczenia wnioskodawca przedłożył wyciąg z rachunku bankowego za okres od 1 maja 2012 r. do 17 września 2012 r. z saldem końcowym na dzień 4 września 2012 r. w kwocie 11 723,19 zł oraz kserokopię decyzji ZUS o ustaleniu prawa do renty na dalszy okres z dnia [...] stycznia 2012 r. i wskazaniem jej wysokości – 966,64 zł. Jednocześnie wnioskodawca wyjaśnił, że na ww. rachunku bankowym gromadzone są wszelkie kwoty uzyskane z działalności gospodarczej i renty, które przeznaczone są na zakup samochodu w celu odnowienia stanowiska pracy. Po przeanalizowaniu wniosku oraz złożonych przez wnioskodawcę oświadczeń Sąd uznał, że zawarte tam informacje nie potwierdzają spełnienia przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, a sam wnioskodawca nie wykazał w sposób przekonywujący, że spełnia wymogi pozwalające na skorzystanie ze zwolnienia od kosztów sądowych. Jak wyżej wskazano warunkiem zwolnienia od kosztów postępowanie jest wykazanie, że osoba wnioskująca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. Możliwość poniesienia kosztów sądowych bez powodowania uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny wiąże się z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych (żywność, lekarstwa, niezbędne opłaty). Ze złożonego przez skarżącego oświadczenia wynika, że łączny dochód (z prowadzonej działalności gospodarczej i renty) osiągany w ciągu miesiąca wynosi 1426 zł. Po zsumowaniu powołanych we wniosku i oświadczeniach niezbędnych wydatków ponoszonych na utrzymanie konieczne siebie oszacowanych na 1320 zł, pozostaje kwota 106 zł, którą skarżący zgodnie z oświadczeniem przeznacza na leki i inne wydatki. W przedmiotowej sprawie jednoznacznie stwierdzić można, że wnioskodawca nie wykazał okoliczności pozwalających na uwzględnienie wniosku. Negatywną przesłanką uwzględnienia wniosku jest przede wszystkim fakt posiadania na rachunku bankowym środków finansowych, których wysokość (11 723,19 zł) jest dostateczna do opłacenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 200 zł. Podkreślenia wymaga, że Sąd analizując przedstawione przez skarżącego dokumenty dopatrzył się wielu rozbieżności. Przede wszystkim z przedstawionego zestawienia operacji na rachunku bankowym wynika, że co miesiąc na ten rachunek wpływa kwota 870,10 netto zł z tytułu pobieranej renty (skarżący oświadczył, że jest to kwota 826 zł). Sąd zauważa ponadto, o czym skarżący nie poinformował, że pobiera on świadczenie z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w W., które w miesiącu czerwcu 2012 r. wyniosło: dwie wpłaty w wysokości odpowiednio 174,67 zł i 109,72 zł, w miesiącu lipcu 2012 r. dwie wpłaty, obie w wysokości 174,67 zł oraz w miesiącu sierpniu 2012 r. jedna wpłata w wysokości 174,67 zł. Ponadto w dniu 4 czerwca 2012 r. na rachunek bankowy skarżącego wpłynęła kwota 2 500 zł z tytułu wygaśnięcia lokaty terminowej. Saldo końcowe na dzień 17 września 2012 r. wyniosło 11 723,19 zł. Oceniając zatem sytuację finansową i życiową C. K., Sąd doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał w sposób dostateczny, przekonywujący i wiarygodny spełnienia przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na obecnym etapie postępowania, ponoszone ewentualnie opłaty sądowe nie będą przekraczać możliwości finansowych wnioskodawcy, zagrażające uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu. Podkreślić należy, że uszczerbek o którym mowa musiałby dotyczyć jedynie najbardziej podstawowych potrzeb tj. potrzeby zaspokojenia głodu, uzyskania lekarstw czy też potrzeby mieszkania. Te zaś potrzeby, jak wskazał sam wnioskodawca, na bieżąco są zaspokajane. Ponadto zawarte w dodatkowym oświadczeniu stwierdzenie, że całość kwoty zgromadzonej na rachunku (z prowadzonej działalności gospodarczej i renty) w całości przeznaczona jest na zakup samochodu na potrzeby prowadzonej działalności gospodarczej, stoi w sprzeczności z informacjami odnośnie ponoszonych comiesięcznie wydatków. Skarżący bowiem szczegółowo przedstawił kwoty jakie wydatkuje na utrzymanie siebie, domu, wyżywienie i leki, które to po zsumowaniu wynoszą tyle co osiągany przez skarżącego łączny dochód. Z informacji zawartej w formularzy PPF wynika, że całość osiąganego dochodu przeznacza właśnie na ww. cele. Natomiast w dodatkowym oświadczeniu skarżący wskazuje, że korzysta z pomocy rodziny "w utrzymaniu, w szczególności ze środków transportu – samochód i środków utrzymania – żywność". Jednocześnie Sąd zauważa, że na wyciągu z rachunku bankowego odnotowane są tylko i wyłącznie wpływy, natomiast brak jest jakiegokolwiek obciążeń. Skoro na tym rachunku gromadzone są wszystkie dochody osiągane przez skarżącego, to również z tych dochodów winien on ponosić wydatki przeznaczane na koszty prowadzonej działalności gospodarczej (w szczególności związane z zatrudnieniem pracownika na ½ etatu), na bieżące utrzymanie siebie czy utrzymanie domu. Biorąc pod uwagę powyższe tut. Sąd doszedł do przekonania, że skarżący nie ujawnił wszystkich osiąganych dochodów, bądź też zawyżył ponoszone wydatki, celem uzyskania korzystnego dla siebie orzeczenia. Nie wiadomym jest również kto i z jakich źródeł pokrywa wskazane przez skarżącego, w dodatkowym oświadczeniu, wydatki związane z bieżącym utrzymaniem. C. K. w żaden sposób nie wykazał na czym miałby polegać uszczerbek w tym utrzymaniu i jakie jego uzasadnione potrzeby życiowe o charakterze podstawowym pozostałyby niezaspokojone w sytuacji ewentualnego uiszczenia wpisu sądowego od skargi. To na C. K. spoczywał obowiązek wykazania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy oraz ujawnienia wszystkich dochodów. W jego interesie "leżało" przedłożenie wszelkich możliwych dokumentów źródłowych oraz przytoczenie wszelkich okoliczności przemawiających za pozytywnym rozpoznaniem jego wniosku (por. postanowienie NSA z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. GZ 146/2004 NSA, publ. LexPolonica nr 375745). W ocenie Sądu C. K. jest w stanie wygospodarować środki na opłacenie kosztów sądowych Należy jednocześnie podkreślić, że zgodnie z art. 200 P.p.s.a. w przypadku uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Z tych względów na mocy art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.