II SA/Rz 424/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Joanna Zdrzałka Sędziowie WSA Paweł Zaborniak WSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 września 2015 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu świadczeń otrzymanych z funduszu alimentacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej A. P. kwotę 240 zł /słownie: dwieście czterdzieści złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedmiotem skargi A. P. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] (dalej SKO, lub Kolegium) z [...] lutego 2015 r. nr [...], wydana w sprawie zwrotu świadczeń otrzymanych z funduszu alimentacyjnego. Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane w oparciu o następujące okoliczności faktyczne i prawne: po rozpatrzeniu wniosku A. P. z 27 listopada 2013 r. o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla małoletniej córki W. P. - Wójt Gminy [...] decyzją z [...] kwietnia 2014 r. przyznał W. P. świadczenie z funduszu alimentacyjnego w wysokości 500 zł miesięcznie na okres od 1 marca 2014 r. do 30 września 2014 r., zgodnie z wyrokiem Sądu Rejonowego [...] z 17 września 2013 r. sygn. [...], zasądzającym alimenty w wysokości 800 zł. W dniu 8 grudnia 2014 r. wpłynęła do organu informacja od Komornika Sądowego, zgodnie z którą wyrokiem Sądu Rejonowego [...] z 18 lutego 2014 r., sygn. [...] obniżone zostały alimenty na rzecz ww. uprawnionej do kwoty po 300 zł miesięcznie, począwszy od 18 lutego 2014 r. W związku z powyższym Wójt Gminy [...] decyzją z [...] stycznia 2015 r. nr [...], uznał kwotę do zwrotu w łącznej wysokości 1400 zł pobraną przez A. P. z tytułu otrzymanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej – W. P. w okresie od 1 marca do 30 września 2014 r. W uzasadnieniu podano, że świadczenia wypłacone w okresie od 1 marca (tj. miesiąc od którego wypłacono pierwsze świadczenie) do 30 września 2014 r. w kwocie po 200 zł (600 zł - 300 zł), tj. łącznie 1400 zł są świadczeniami, które A. P. jest obowiązana zwrócić bez odsetek ustawowych. W odwołaniu od tej decyzji A. P. wniosła o jej uchylenie i orzeczenie co do istoty sprawy, ewentualnie o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji lub zawieszenie postępowania egzekucyjnego do czasu rozstrzygnięcia sprawy sądowej o podwyższenie alimentów. SKO decyzją z [...] lutego 2015 r., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kolegium uznało, że decyzja organu I instancji jest prawidłowa. Wyjaśniło, że zgodnie z art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów zmiany w wysokości świadczeń z funduszu alimentacyjnego na skutek zmiany wysokości zasądzonych alimentów dokonuje się po wpływie tytułu wykonawczego do komornika sądowego prowadzącego postępowanie egzekucyjne od miesiąca, w którym nastąpiła zmiana wysokości zasądzonych alimentów. W przypadku gdy osoba uprawniona otrzymała w okresie od dnia zmiany wysokości zasądzonych alimentów do dnia wpływu tytułu wykonawczego do komornika sądowego świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości wyższej niż zasądzone alimenty za ten okres, jest obowiązana do ich zwrotu bez odsetek ustawowych. Kolegium wyjaśniło, że ww. przepis jest zabezpieczeniem dla organu, który w związku z nadejściem terminu wypłaty świadczenia z funduszu alimentacyjnego zmuszony był wypłacić świadczenie w zbyt dużej wysokości względem należnych osobie alimentów, podczas gdy nie miał jeszcze wiedzy o istnieniu nowego (zmodyfikowanego) tytułu wykonawczego w postaci wyroku sądu rodzinnego zmniejszającego alimenty. W takim przypadku przewidziano obowiązek zwrotu różnicy należności. Z akt sprawy wynika, że wyrokiem Sądu Rejonowego [...] z 18 lutego 2014 r., sygn. [...] zostały ustalone alimenty w kwocie 300 zł miesięcznie od ojca W. P. – K. L., a powyższemu wyrokowi nadano rygor natychmiastowej wykonalności. Na skutek apelacji A. P., Sąd Okręgowy wyrokiem z 6 listopada 2014 r. sygn. [...] oddalił apelację. W dniu 10 marca 2015 r. reprezentujący skarżącą A. P. - radca prawny nadał w urzędzie pocztowym skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie (dalej WSA) na decyzję SKO z [...] lutego 2015 r. Ponieważ skarga wniesiona w imieniu skarżącej przez radcę prawnego nie zawierała umocowania w przedmiotowej sprawie do złożenia skargi do WSA. W związku z powyższym pismem z 29 kwietnia 2015 r. radca prawny został wezwany przez Sąd do uzupełnienia tego braku formalnego skargi - przez złożenie pełnomocnictwa procesowego do działania w imieniu skarżącej przed WSA. Wezwanie należało wykonać w terminie 7 dni, pod rygorem przyjęcia, że ww. radca prawny nie posiada umocowania do reprezentowania skarżącej w przedmiotowej sprawie. Ponieważ wezwanie pozostało bez odpowiedzi, dlatego WSA pismem z 26 maja 2015 r. wezwał skarżącą o podpisanie skargi wniesionej do tut. Sądu przez radcę prawnego, opatrzonej datą 3 marca 2015 r. i przedłożenie skargi do WSA. A. P. złożyła podpisaną przez siebie skargę do WSA na decyzję SKO z [...] lutego 2015 r. nie wskazując kierunku jej weryfikacji. Podniosła, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium wskazało, że okres za jaki przysługuje zwrot otrzymanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego tj.; "w okresie od 1 marca 2014 r. do 30 września 2013 r.". W ocenie skarżącej stanowi to przesłankę dla błędu logicznego w tak sformułowanym zdaniu. Podniosła, że błędna przesłanka stanowiąca podstawę rozstrzygnięcia jest wadliwa, a samo rozstrzygnięcie jest sprzeczne z prawem. Nadto skarżąca zarzuciła naruszenie art. 7 i 77 K.p.a. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, przedstawiając argumentację jak w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi Kolegium stwierdziło, że są one niezasadne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji Sąd uznał, że z powodu naruszenia przepisów prawa materialnego jak i procesowego nie mogą pozostać w obrocie prawnym i należało je uchylić. Organ II instancji niewłaściwie zastosował normę zawartą w art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów z dnia 7 września 2007 r. (t.j. Dz.U. z 2015 r., poz. 819), zwanej dalej u.p.o.u.a. mimo prawidłowej jej interpretacji. Należy bowiem w całości podzielić stanowisko SKO zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji co do treści normy zawartej w art. 29 ust. 1 i 2 u.p.o.u.a. "Zgodnie z art. 29 ust. 1 i 2 u.p.o.u.a. zmiany w wysokości świadczeń z funduszu alimentacyjnego na skutek zmiany wysokości zasądzonych alimentów dokonuje się po wpływie tytułu wykonawczego do komornika sądowego prowadzącego postępowanie egzekucyjne od miesiąca, w którym nastąpiła zmiana wysokości zasądzonych alimentów. W przypadku gdy osoba uprawniona otrzymała w okresie od dnia zmiany wysokości zasądzonych alimentów do dnia wpływu tytułu wykonawczego do komornika sądowego świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości wyższej niż zasądzone alimenty za ten okres, jest obowiązana do ich zwrotu bez odsetek ustawowych. Cyt. wyżej przepis ten jest zabezpieczeniem dla organu, który w związku z nadejściem terminu wypłaty świadczenia z funduszu alimentacyjnego zmuszony był wypłacić świadczenie w zbyt dużej wysokości względem należnych osobie alimentów, podczas gdy nie miał jeszcze wiedzy o istnieniu nowego (zmodyfikowanego) tytułu wykonawczego w postaci wyroku sądu rodzinnego zmniejszającego alimenty. W takim wypadku przewidziano obowiązek zwrotu różnicy należności. Zwrot dochodzony jest przez organ właściwy wierzyciela w postępowaniu w sprawie zwrotu świadczenia nienależnie pobranego. Przed wydaniem decyzji o zwrocie wymaga się wydania decyzji o zmianie decyzji dotychczasowej poprzez ustalenie zmniejszonej wysokości świadczeń z funduszu alimentacyjnego od miesiąca, w którym do komornika wpłynął nowy tytuł wykonawczy. Rozstrzygnięcie tej decyzji powinno ustalać nową, zaktualizowaną wysokość świadczenia oraz wskazywać datę, od której ta nowa wysokość obowiązuje. Jeśli decyzja o zmianie decyzji dotychczasowej w części dotyczącej wysokości świadczenia stanie się ostateczna, zachodzi podstawa do żądania zwrotu świadczenia nienależnie pobranego w zakresie dotyczącym różnicy pomiędzy świadczeniem z funduszu przysługującym przed i po zmianie orzeczenia sądowego w przedmiocie wysokości alimentów. Przepis art. 29 ust. 2 zd. 2 u.p.o.u.a. nakazuje w postępowaniu w sprawie zwrotu różnicy świadczenia z funduszu alimentacyjnego wynikającej z aktualizacji tytułu wykonawczego w sprawie alimentacyjnej stosować odpowiednio art. 23 u.p.o.u.a. Oznacza to, że różnica w pobranym już świadczeniu z funduszu alimentacyjnego jest traktowana jako kwota świadczenia nienależnie pobranego, a art. 29 ust. 2 zd. 1 u.p.o.u.a. w istocie jest specjalną odmianą podstawy zwrotu, w rozumieniu art. 2 pkt 7 u.p.o.u.a. (zob. W. Maciejko, Zwrot nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, s. 21)". Dalsze jednak rozważania Kolegium zupełnie nie korespondują z przytoczoną wyżej prawidłową wykładnią omawianego przepisu. Organ nie wskazał bowiem czy i kiedy została wydana decyzja w trybie art. 29 ust. 1 u.p.o.u.a. w zw. z art. 163 K.p.a. o zmianie wysokości świadczeń z funduszu alimentacyjnego na skutek zmiany wysokości zasądzonych alimentów po wpływie tytułu wykonawczego do komornika sądowego prowadzącego postępowanie egzekucyjne. Akta sprawy zawierają jedynie decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2015 r., nr [...], uchylającą decyzję Wójta Gminy z dnia [...] grudnia 2014 r. w sprawie zmiany decyzji z dnia [...] października 2014 r. nr [...] ustalającej świadczenia z Funduszu Alimentacyjnego za okres os 1 września 2014 r. do 30 września 2015 r. z kwot po 500 zł na kwoty po 300 zł miesięcznie. Nie ma śladu o prowadzeniu i wyniku podobnego postępowania w trybie art. 29 ust. 1 u.p.o.u.a. w zw. z art. 163 K.p.a. w decyzji Wójta Gminy z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...] ustalającej świadczenia na rzecz małoletniej W. P. (błąd w nazwisku W. P.) z Funduszu Alimentacyjnego na okres od 1 marca 2014 r. do 30 września 2014 r. Kwestie tę należy bezwzględnie wyjaśnić. Wydając zaskarżoną decyzję organy całkowicie zignorowały fakt pozostawania w obrocie prawnym decyzji Wójta Gminy z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] zobowiązującej obowiązanego do alimentów K. L. do zwrotu z odsetkami ustawowymi kwoty 3480,19 zł tytułem wypłaconych z Funduszu Alimentacyjnego kwot po 500 zł miesięcznie na rzecz W. P. za okres od 1 marca 2014 r. do 30 września 2014 r. Obowiązek zwrotu kwot po 200 zł miesięcznie za wskazany okres nałożony na skarżącą pokrywa się w tej części z obowiązkiem nałożonym na K. L. Naruszenie prawa materialnego, tj. art. 29 ust. 1 i 2 u.p.o.u.a. w sposób wyżej wskazany wpłynęło także na uchybienia przepisom postępowania, tj. art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. w stopniu, który przełożył się na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. w zw. z art. 135 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 P.p.s.a.