II SA/Rz 430/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. L. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] marca 2010 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie legalności robót budowlanych postanawia odmówić przyznania A. L. prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem. A. L. wnioskiem o przyznanie prawa pomocy wniesionym na urzędowym formularzu PPF w sprawie ze skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] marca 2010 r. Nr [...] zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W jego uzasadnieniu powołał się na ciężką sytuację materialną swoją i rodziny spowodowaną jego specjalistycznym leczeniem na płuca (w załączeniu przedstawił skierowanie do poradni specjalistycznej z dnia 6 maja 2010 r. z powodu rozpoznania u niego zapalenia płuc), osiąganymi przez niego dochodami (zasiłek przedemerytalny), brakiem pracy i dochodów po stronie jego żony oraz studiowaniem 2 dzieci. Jak wynika z zawartego we wniosku oświadczenia, skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną oraz 3 synów w wieku 22, 24 i 29 lat. Posiadany przez nich majątek obejmuje dom o pow. 85 m², nieruchomość rolną o pow. 1,59 ha oraz drugi dom w stanie surowym, zaś dochody to w/w świadczenie pobierane przez wnioskodawcę oraz renta socjalna jego syna – odpowiednio w wysokości 759 i 593 zł. brutto (jak wynika z załączonych decyzji o waloryzacji zasiłku przedemerytalnego oraz o podwyższeniu renty, od m-ca marca 2010 r. wysokość tych świadczeń wynosi 659 i 525 zł. netto). Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Dochodzone przez A. L. prawo pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata dotyczy jego przyznania w zakresie całkowitym, czego warunkiem w przypadku osoby fizycznej jest wykazanie braku możliwości poniesienia przez nią jakichkolwiek kosztów postępowania - art. 245 § 2 w/z z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a. W przypadku zaś gdy wnioskodawca wykaże jedynie brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny może być mu przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmujące zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego w osobie m.in. adwokata (art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Tak w przypadku całkowitego jak i częściowego prawa pomocy, wykazanie determinujących go przesłanek obciąża osobę wnioskującą; ocena wniosku A. L. nie potwierdziła ich spełnienia, mimo że wstępna jego analiza oparta tylko na zadeklarowanych przez niego dochodach mogłaby na to wskazywać. Analiza ta nie potwierdza jednak zawartego we wniosku PPF ogólnego stwierdzenia o ciężkiej sytuacji materialnej, mimo mających ją uprawdopodabniać przywołanych przez skarżącego okoliczności. Za przyjęciem takiego wniosku przemawia m.in. fakt opłacenia przez niego wpisu od skargi w wysokości 500 zł., co w niniejszej sprawie stanowi główne obciążenie finansowe i jest przy tym warunkiem merytorycznego rozpoznania skargi przez Sąd. Z pozostałych koszów sądowych które mogą (nie muszą) wystąpić w przyszłości, do najbardziej prawdopodobnych należy opłata od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w kwocie 100 zł. i wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia w wysokości połowy wpisu od skargi (250 zł.); ich łączna wysokość jest więc już znacznie niższa niż wpisu od skargi, więc ich ewentualne opłacenie na późniejszym etapie postępowania nie będzie dla wnioskodawcy już tak odczuwalne. O tym, że sytuacja majątkowa i możliwości płatnicze wnioskodawcy nie są tak złe jak on sam je przedstawia, świadczy także prowadzenie przez niego inwestycji w postaci budowy domu, co bez wątpienia wymaga nieporównywalnie większych nakładów niż związane ze sprawą koszty postępowania; o prowadzeniu prac w sposób nie budzący wątpliwości przekonuje treść jego skargi, w której (str. 2 pkt 7) wskazuje na swój zamiar zamontowania zbiornika sanitarnego o pojemności 6 tys. l, uniemożliwiony okolicznościami stojącymi u podstaw jej wniesienia. W tym kontekście nasuwają się też uzasadnione przypuszczenia, że okoliczności przedstawione przez skarżącego we wniosku nie do końca odpowiadają rzeczywistości. Dotyczy to przede wszystkim faktycznie osiąganych przez niego i członków rodziny dochodów, gdyż przy ich podanej miesięcznej wysokości 1184 zł. (netto) samo opłacenie wpisu od skargi – nie mówiąc o prowadzeniu jakichkolwiek inwestycji budowlanych – nawet przy minimalnych kosztach utrzymania 5-osobowej rodziny, jest praktycznie niemożliwe (zakup żywności, odzieży, środków czystości, opłaty, wydatki na leczenie i związane z edukacją dzieci). Skarżący nie wykazał, skąd czerpie na to środki finansowe. Prawdopodobne jest posiadanie przez niego i/lub członków rodziny dodatkowych, nieujawnionych we wniosku PPF źródeł dochodu. Przy podanym areale trudno je raczej wiązać z posiadanym gospodarstwem rolnym, które i tak z pewnością poprzez uzyskiwane z niego pożytki przyczynia się chociażby do ograniczenia wydatków na żywność. W związku z powyższym stwierdzono brak podstaw do wyłączenia względem skarżącego wynikającego z art. 199 P.p.s.a., a ciążącego na wszystkich stronach obowiązku ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Ich ponoszenie jest zasadą odnoszącą się do wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody, od której prawo pomocy stanowi wyjątek nie mogący być nadużywanym. Koszty te obejmują także ustanowienie fachowego pełnomocnika (adwokata lub radcy prawnego), więc jeżeli skarżący uważa to za konieczne, również powinien sam wygospodarować na to środki. Podkreślenia w związku z tym wymaga, że przepisy normujące postępowanie przed sądami administracyjnymi nie ustanawiają wymogu reprezentowania stron przez fachowych pełnomocników na żadnym jego etapie (wymóg adwokacko – radcowski dotyczy jedynie sporządzenia przez osoby uprawnione niektórych środków zaskarżenia - w tym np. skargi kasacyjnej – co wpływa na zmniejszenie obciążeń finansowych stron). Sąd z urzędu bierze przy tym pod uwagę wszelkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji, z mocy przepisów ciąży też na nim powinność udzielania stronom występującym bez fachowego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych, ich skutków i skutków zaniedbań. W opisanej wyżej sytuacji uznano, że skarżący nie wykazał ustawowych przesłanek do przyznania mu prawa pomocy, a samo opłacenie wpisu od skargi i prowadzenie robót budowlanych za decydujące do odmowy jego przyznania, bez wzywania go do złożenia dodatkowego oświadczenia co do jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Nieadekwatność dochodów do ponoszonych wydatków nie może być interpretowana na korzyść wnioskodawcy, gdyż wiązałoby się to z naruszeniem ustawowych zasad przyznawania prawa pomocy. Zgodnie z art. 200 P.p.s.a., w razie uwzględnienia skargi przez sąd I instancji będzie przysługiwał skarżącemu od organu który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw (w tym wpisu od skargi). Ubocznie należy zwrócić uwagę, że ewentualne przyznanie prawa pomocy w zakresie kosztów sądowych i tak ma skutek wyłącznie na przyszłość i nie odnosi się do kosztów już poniesionych (nie podlegają one zwrotowi na skutek samego wydania orzeczenia zwalniającego od tych kosztów). Z tej przyczyny, na podstawie art. 245 § 2 i 3 oraz art. 246 § 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.