II SA/Rz 430/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Agata Kosowska-Dudzik po rozpoznaniu w dniu 10 września 2014 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku A. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa i odmowy uchylenia tej decyzji - postanawia - odmówić zmiany postanowienia referendarza sądowego z dnia 17 lutego 2012 r. sygn. akt II SA/Rz 94/12. Postanowieniem z dnia 17 lutego 2012 r. sygn. akt II SA/Rz 94/12 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie po rozpoznaniu wniosku m. in. A. M. zwolnił go od kosztów sądowych oraz odmówił ustanowienia adwokata. Orzeczenie to zapadło w oparciu o następujące, podane przez wnioskodawcę dane. A. M. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną A. M. oraz dwójką synów tj. S. M. (ur. 1979 r.) i G. M. (ur. w 1984 r.). Pierwszy z wymienionych synów posiada lekki stopień niepełnosprawności, natomiast drugi umiarkowany stopnień niepełnosprawności. Rodzina mieszka w domu o powierzchni 120 m.kw. Wnioskodawca jest także właścicielem nieruchomości rolnej – 0,60 ha. Dochody rodziny to: 634 zł – renta A. M., 280 zł – renta A. M. (w związku z potrącaniem świadczeń alimentacyjnych), 634 zł – renta syna G. A. M. i G. M. pozostają w stałym leczeniu. Wyrokiem z dnia 27 czerwca 2012 r. tut. Sąd uchylił decyzje organów I i II instancji, jednak w następstwie złożonych skarg kasacyjnych orzeczenie to zostało uchylone wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lutego 2014 r. sygn. akt II OSK 2330/12. Zapadłym w dalszej kolejności wyrokiem tut. Sądu z dnia 29 maja 2014 r. sygn. akt II SA/Rz 430/14 zaskarżona decyzja oraz poprzedzającą ją decyzja zostały ponownie uchylone. W związku ze złożoną przez Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego skargą kasacyjną od tego ostatniego orzeczenia A. M. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Podniósł, że nie rozumie "treści kasacji", a chciałby sporządzić odpowiedź na ten środek zaskarżenia. Ze złożonego w następstwie stosownego wezwania formularza PPF wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz pisma uzupełniającego przedstawione w nim dane i dołączonych do niego dokumentów wynika, że obecnie wspólne wraz z wnioskodawcą gospodarstwo domowe prowadzi żona oraz syn G. Uzyskiwana przez A. M. emerytura wynosi 874,87 zł netto (wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym), renta G. M. z tytułu całkowitej niezdolności do pracy to kwota 728,45 zł netto, natomiast A. M. pobiera emeryturę w wysokości 1020,52 zł netto. Z oświadczenia A. M. – pełnomocnika A. M. wynika, że mąż jest nałogowym alkoholikiem i nie przekazuje uzyskiwanych tytułem emerytury środków na utrzymanie rodziny, tylko otrzymuje je na konto bankowe, do którego pełnomocnik nie ma dostępu. Comiesięczne wydatki rodziny to: 80 zł – gaz, 215 zł – prąd, 24 zł – podatek od nieruchomości, 19 zł – ubezpieczenie domu, 20 zł – kanalizacja, 28 zł – wywóz śmieci, 167 zł – opał, 35 zł (ubezpieczenie samochodu marki Volkswagen Polo z 1996 r. wraz z kosztem przeglądu technicznego). A. M. często pożycza pieniądze od dzieci, które pozostają już na własnym utrzymaniu, lecz z ich spłatą "różnie bywa". Dzieci te często kupują jej lekarstwa. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje: W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że wskazanym wyżej postanowieniem referendarza sądowego z dnia 17 lutego 2012 r. A. M. zwolniony został od kosztów sądowych. Zwolnienie to "rozciąga się" także na niniejsze postępowanie toczące się w tej samej sprawie w związku z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego uchylającym wyrok tut. Sądu z dnia 27 czerwca 2012 r. Podnieść także trzeba, że postanowienia referendarza sądowego, od których nie został złożony sprzeciw lub też środek taki został prawomocnie odrzucony mają moc prawomocnego orzeczenia sądu – art. 258 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.". Oznacza to, że wobec złożenia przez stronę – A. M. kolejnego wniosku o prawo pomocy w tożsamym co uprzednio zakresie (jedyna nieistotna różnica to wnioskowanie obecnie o radcę prawnego, gdy uprzednio wniosek dotyczył ustanowienia adwokata), zastosowanie znajduje art. 165 P.p.s.a. Przepis ten stanowi, że postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Modyfikacja postanowienia w trybie tego unormowania możliwa jest, w jego świetle, w sytuacji zmiany okoliczności sprawy. Chodzi tutaj o zmianę w zakresie faktów istotnych z punktu widzenia zastosowania określonej instytucji, w niniejszym przypadku instytucji prawa pomocy. Uchylenie bądź zmiana postanowienia zapadłego w przedmiocie prawa pomocy dopuszczalna jest więc, gdy doszło do istotnej zmiany w odniesieniu do okoliczności przesądzających o sytuacji materialnej strony, a w konsekwencji wpływających na jej możliwości ponoszenia kosztów postępowania. Analizując wniosek A. M. w kontekście przesłanki z art. 165 P.p.s.a. i regulacji odnoszących się do instytucji prawa pomocy nie znaleziono podstaw do jego uwzględnienia. W istocie, porównanie danych będących podstawą postanowienia referendarza sądowego z dnia 17 lutego 2012 r. i tych przedstawionych w obecnie złożonym wniosku wskazuje, iż doszło do pewnych zmian w tym zakresie. Zmiany te nastąpiły jednak na korzyść wnioskodawcy. Mianowicie, uprzednio złożony wniosek wskazywał na fakt pozostawania przez wnioskodawcę w czteroosobowym gospodarstwie domowym. Tymczasem obecnie gospodarstw to liczy już tylko trzy osoby Zwiększeniu uległ także dochód, którym rodzina dysponuje tzn. z kwoty 1548 zł (387 zł na osobę) do 1603,32 zł (534,44 zł na osobę) i to bez uwzględnienia emerytury skarżącego, która w świetle oświadczenia jego pełnomocnika wykorzystywana jest w całości na potrzeby strony nie związane z utrzymaniem własnym i domu. Fakt posiadania przez skarżącego środków pieniężnych w kwocie 1020,52 zł, które nie są wydatkowane na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych wyklucza zresztą możliwość przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Wobec niewskazania przez wnioskodawcę wysokości środków przeznaczanych na lekarstwa dla żony i syna tak w pierwotnym, jak i w obecnie złożonym wniosku niemożliwa jest ocena, czy utrzymują się one na takim samym poziomie. Zgodnie jednak z aktualnie złożonym oświadczeniem pełnomocnika skarżącego koszt powyższego obecnie często pokrywają dzieci strony, które prowadzą własne gospodarstwa domowe. Oznacza to zatem pewną oszczędność dla strony. To wszystko wskazuje, iż okoliczności istotne z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy faktycznie się zmieniły, jednak zmiana ta ma korzystny dla strony wnioskującej o wsparcie Państwa wymiar. Uznano jednak, że poprawa sytuacji skarżącego nie jest na tyle znaczna, by uzasadniała zmianę postanowienia referendarza sądowego z dnia 17 lutego 2012 r. w części, w której zwalniało ono A. M. od kosztów sądowych. Równocześnie stwierdzono, że opisana wyżej szczegółowo zmiana okoliczności faktycznych odnoszących się do strony nie uzasadnia także modyfikacji wskazanego postanowienia w zakresie dotyczącym odmowy ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Należy w tym miejscu zaznaczyć, że tylko kryterium majątkowe jest tym, które ma decydujące w tej kwestii znaczenie. Sytuacja materialna wnioskodawcy, jak wynika z aktualnie przedstawionych danych, uległa tymczasem polepszeniu. Sam więc argument strony, że potrzebuje takiego zastępcy prawnego celem sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną, bowiem nie rozumie "treści kasacji" nie może być przesądzający. Zaznaczyć przy tym trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny orzeka w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania (art. 183 § 1 P.p.s.a.). Ponadto, w aktach sprawy znajduje się podpisana przez A. M. i A. M. odpowiedź na skargi kasacyjne złożone od uprzednio zapadłego w sprawie wyroku tj. z dnia 27 czerwca 2014 r. Podkreślenia wymaga, że przy sporządzaniu tego typu pisma procesowego nie obowiązuje tzw. przymus adwokacko-radcowski tzn., że autorem takiego pisma może być sama strona. Z podanych względów odmówiono zmiany postanowienia referendarza sądowego z dnia 17 lutego 2012 r., o czym orzeczono na podstawie art. 165 w zw. z art. 258 § 1, § 2 pkt 7, § 3 i art. 259 § 3 P.p.s.a.