II SA/Rz 430/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Zaborniak po rozpoznaniu w dniu 30 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. M. o zmianę prawomocnego postanowienia referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 17 lutego 2012 r., sygn. akt II SA/Rz 94/12 o zwolnieniu skarżącego od kosztów sądowych i odmowie ustanowienia adwokata w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa i odmowy uchylenia tej decyzji - p o s t a n a w i a - odmówić zmiany postanowienia. II SA/Rz 430/14 U z a s a d n i e n i e Przedmiotem skargi A. M. i A. M. skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie (dalej WSA) jest decyzja Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...], wydana w sprawie stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa i odmowy uchylenia tej decyzji. Postanowieniem z dnia 17 lutego 2012 r., sygn. akt II SA/Rz 94/12 referendarz sądowy WSA po rozpoznaniu wniosku m. in. A. M. zwolnił go od kosztów sądowych oraz odmówił ustanowienia adwokata. Rozstrzygniecie to zostało wydane na podstawie następujących informacji przedstawionych przez wnioskodawcę: A. M. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną A. M. oraz dwójką synów tj. S. M. (ur. 1979 r.) i G. M. (ur. w 1984 r.). Pierwszy z wymienionych synów posiada lekki stopień niepełnosprawności, natomiast drugi umiarkowany stopnień niepełnosprawności. Rodzina mieszka w domu o pow. 120 m². Wnioskodawca jest także właścicielem nieruchomości rolnej o pow. 0,60 ha. Dochody rodziny to: 634 zł – renta A. M., 280 zł – renta A. M. (w związku z potrącaniem świadczeń alimentacyjnych), 634 zł – renta syna G. A. M. i G. M. pozostają w stałym leczeniu. Wyrokiem z dnia 27 czerwca 2012 r., sygn. II SA/Rz 94/12 WSA odrzucił skargę A. M. oraz uchylił decyzje organów I i II instancji. Na skutek złożonych skarg kasacyjnych orzeczenie to zostało uchylone wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lutego 2014 r., sygn. akt II OSK 2330/12. Następnie WSA wyrokiem z dnia 29 maja 2014 r., sygn. akt II SA/Rz 430/14 zaskarżona decyzja oraz poprzedzającą ją decyzja zostały ponownie uchylone. W związku ze złożoną przez Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego skargą kasacyjną od tego ostatniego wyroku WSA – A. M. 4 sierpnia 2014 r. nadał w urzędzie pocztowym do WSA wniosek o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Podniósł, że nie rozumie "treści kasacji", a chciałby sporządzić odpowiedź na ten środek zaskarżenia. W złożonym formularzu PPF wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący sprecyzował, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Kolejno złożył pismo uzupełniające. Z informacji w nich zawartych i dołączonych dokumentów wynika, że obecnie A. M. prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną oraz synem G. Uzyskiwana przez A. M. emerytura wynosi 874,87 zł netto (wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym), renta G. M. z tytułu całkowitej niezdolności do pracy to kwota 728,45 zł netto, natomiast A. M. pobiera emeryturę w wysokości 1020,52 zł netto. Z oświadczenia A. M. – pełnomocnika A. M. wynika, że mąż jest nałogowym alkoholikiem i nie przekazuje uzyskiwanych tytułem emerytury środków na utrzymanie rodziny. Comiesięczne wydatki rodziny to: 80 zł – gaz, 215 zł – prąd, 24 zł – podatek od nieruchomości, 19 zł – ubezpieczenie domu, 20 zł – kanalizacja, 28 zł – wywóz śmieci, 167 zł – opał, 35 zł (ubezpieczenie samochodu marki Volkswagen Polo z 1996 r. wraz z kosztem przeglądu technicznego). A. M. często pożycza pieniądze od dzieci, które pozostają już na własnym utrzymaniu, lecz z ich spłatą "różnie bywa". Dzieci te często kupują jej lekarstwa. Od tego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw, domagając się ustanowienia radcy prawnego. Podniósł, że nastąpiła zmiana okoliczności sprawy polegająca na znacznym pogorszeniu się sytuacji majątkowej wnioskodawcy, w szczególności w zakresie wydatków związanych z leczeniem osób najbliższych. Żona wnioskodawcy w związku z utratą zdrowia ponosi wydatki na leczenie schorzeń kardiologicznych w kwocie co najmniej 350 zł miesięcznie. Nadto stałego leczenie wymaga również syn wnioskodawcy, który posiada całkowitą niezdolność do pracy. Jego renta w wysokości 728,45 zł nie wystarcza na specjalistyczne leczenie, nie starcza też na jego bieżące utrzymanie, wyżywienie i koszy mieszkania. Miesięczne koszty leczenia syna to kotwa około 180 zł. Skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem referendarza twierdząc, że sytuacja majątkowa jego rodziny uległa znacznemu pogorszeniu, a nie polepszeniu. Pogorszenie sytuacji majątkowej związane jest m.in. z toczącymi się postępowaniami sądowymi i administracyjnymi, zagrożeniem utraty domu, a w konsekwencji pogorszeniem się zdrowia członków rodziny. Na dołączonym do sprzeciwu formularzu skarżący zwrócił uwagę na brak możliwości skorzystania z profesjonalnej pomocy prawnej ze względu na brak środków finansowych i koniecznością opłacenia leków. Podał, że obecnie wydatki na leczenie i leki jakie ponosi jego rodzina to kwota około 600 do 750 zł miesięcznie, koszty utrzymania domu latem to kwota około 700 zł, a w sezonie grzewczym dodatkowo dochodzi około 500 zł miesięcznie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy - został już rozpoznany prawomocnym postanowieniem referendarza sądowego z dnia 17 lutego 2012 r. Rozstrzygnięciem tym zwolniono skarżącego z kosztów sądowych oraz odmówiono ustanowienia adwokata. Dlatego też ponownie złożony przez A. M. wniosek o przyznanie prawa pomocy należy rozpatrzyć na podstawie art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwanej dalej P.p.s.a.), zgodnie z jego treścią: postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przepis ten pozwala zatem na uchylenie lub zmianę orzeczenia, wskutek zmiany okoliczności sprawy. Rozpoznawany w niniejszej sprawie ponowny wniosek A. M. dotyczy zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Stanowi zatem wniosek o udzielenie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Podkreślenia także wymaga, że w obecnie złożonym wniosku skarżący domaga się ustanowienia radcy prawnego, zaś we wcześniej złożonym wniosku domagał się ustanowienia adwokata. Stosownie do art. 245 § 1, § 2 P.p.s.a. oraz art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zastępcy procesowego m.in. adwokata, radcy prawnego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Po zbadaniu obecnie złożonego wniosku skarżącego o prawo pomocy Sąd uznał, że nie zaistniały przesłanki do jego uwzględnienia. Porównanie danych, które były podstawą wydania postanowienia referendarza z 17 lutego 2012 r. z informacjami określonymi w aktualnie złożonym wniosku, wynika, że doszło do zmian, które nastąpiły na korzyść strony. We wcześniejszym wniosku skarżący wskazał, że pozostaje w gospodarstwie domowym składającym się z czterech osób, zaś w aktualnie złożonym wniosku podał, że w skład gospodarstwa wchodzą trzy osoby. Podkreślenia wymaga, że zwiększeniu uległ również dochód rodziny tj. z kwoty 1548 zł (387 zł na osobę) do 1603,32 zł (534,44 zł na osobę) i to bez uwzględnienia emerytury skarżącego (1020,52 zł), która w świetle oświadczenia jego pełnomocnika wykorzystywana jest w całości na potrzeby strony nie związane z utrzymaniem własnym i domu. Według oświadczenia pełnomocnika skarżącego (jego żony) z 1 września 2014 r. (k.222) skarżący jest nałogowym alkoholikiem i pieniądze z emerytury nie przeznacza na rodzinę i nikt nie ma dostępu do jego konta, co powoduje, w tej sytuacji, że nie może on otrzymać prawa pomocy w żądanym zakresie. W sprzeciwie skarżący wskazał, że wysokość środków przeznaczonych na lekarstwa dla żony i syna to kwota 600-750 zł miesięcznie. Mimo ponoszonych przez rodzinę skarżącego kosztów związanych z leczeniem i utrzymaniem ich sytuacja nie pogorszyła się, a uległa minimalnej poprawie. Nieznaczna poprawa sytuacji skarżącego, nie może stanowić postawy do zmiany postanowienia referendarza sądowego z dnia 17 lutego 2012 r. ani w części, w której zwolniono go od kosztów sądowych, ani w zakresie odmowy ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Argumentacja skarżącego, że pogorszenie sytuacji związane jest m.in. z toczącymi się postępowaniami sądowymi i administracyjnymi, nie może stanowić przesłanki do zmiany postanowienia referendarza sądowego. Instytucja zwolnienia od kosztów jest wyjątkiem od zasady wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. z której wynika, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Takim szczególnym przepisem jest m.in. art. 246 P.p.s.a. W związku z powyższym środki finansowe jakie otrzymuje skarżący z tytułu emerytury powinien w pierwszej kolejności przeznaczyć na zaspokojenie własnych potrzeb, w tym na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Wypada zauważyć, że argumentacja skarżącego o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika celem sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną, bowiem nie rozumie "treści kasacji", nie może przemawiać za przyznaniem prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, gdyż przy sporządzaniu takiego pisma procesowego nie obowiązuje tzw. przymus adwokacko-radcowski, a więc skarżący może osobiście sporządzić odpowiedź na skargę kasacyjną. Z uwagi na brak przesłanek do zmiany wcześniejszego postanowienia w zakresie prawa pomocy, Sąd na podstawie art. 245 § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. w związku z art. 165 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.