II SA/Rz 440/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Wolska Sędziowie NSA Ryszard Bryk AWSA Joanna Zdrzałka /spr./ Protokolant: sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi D.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego -skargę oddala- II SA/Rz 440/05 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [....] r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze , po rozpatrzeniu odwołania D.S. od decyzji Kierownika Działu Świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. z dnia [...] r. Nr [....] o przyznaniu pomocy w postaci zasiłku celowego na zakup żywności, odzieży i lekarstw w wysokości 100 zł, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Jako jej podstawę prawną wskazało art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 2 ust. 4 oraz art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r., Nr 64, poz. 414, ze zm.). Z uzasadnienia tej decyzji i akt administracyjnych sprawy wynika, że pismem z 28.05.2003 r. D.S. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. o przyznanie pomocy finansowej na zakup żywności, odzieży, leków, zapłatę rachunków za energię elektryczną, gaz i wodę. Na podstawie wywiadu środowiskowego ustalono, że wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z 17 –letnim synem Ł.S., jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Źródłem dochodu są: renta rodzinna w wysokości 268 zł, zasiłek rodzinny w kwocie 85 zł oraz dopłata do czynszu. Wcześniej wnioskodawczyni otrzymywała już kilkakrotnie zasiłek celowy. Powołaną na wstępie decyzją z dnia [...]r. D.S. przyznany został zasiłek celowy w wysokości 100 zł. W motywach tego rozstrzygnięcia Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. powołał się na przepisy ustawy o pomocy społecznej, które przewidują przyznanie zasiłku celowego na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej w przypadku, gdy dochód rodziny nie przekracza kryterium dochodowego określonego w art. 4 ust. 1 cyt. ustawy oraz występuje jedna z okoliczności, o której mowa w art. 3 tej ustawy. Stwierdził również, że wnioskodawczyni dysponująca dochodem rodziny w kwocie 506,51 zł spełnia warunki do przyznania takiego zasiłku. Jednocześnie podkreślił, że Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w D. ma ograniczone możliwości finansowe, co determinuje wielkość udzielonej pomocy. Od decyzji tej odwołała się D.S., uznając, iż przyznana kwota nie spełnia jej oczekiwań. Od stycznia 2003 r. nie reguluje opłat za gaz, energię elektryczną i wodę, na realizację recept musiała pożyczać pieniądze. Pomimo wielokrotnie kierowanych próśb do MOPS w D. otrzymała jedynie zasiłki celowe w marcu 2003 r. – 150 zł, w kwietniu i maju - po 120 zł, w lipcu 100 zł. W sprawie swojej sytuacji materialnej interweniowała również u Burmistrza, który przekazał jej kwotę 50 zł. Pieniędzy tych jednak nie podjęła, uznając iż tak niska kwota jest lekceważeniem jej problemów. Odwołująca uważa, że skoro zgodnie z ustawowym kryterium na pierwszą osobę w rodzinie przysługuje 418 zł, to taką właśnie kwotę powinna otrzymać. Tymczasem przyznawane jej są zasiłki celowe po ok. 100 zł, co uznaje za bezprawie. Nadmieniła także, że nie może liczyć na pomoc rodziny, jej mąż nie żyje, podobnie jak matka i babcia, która ją wychowywała. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie uwzględniło tego odwołania i opisaną na wstępie decyzją z dnia [....] r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu stwierdziło, że zgodnie z art. 2 ustawy o pomocy społecznej jej celem jest zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin oraz umożliwianie im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Jednocześnie potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Ustawa o pomocy społecznej nie wskazuje wysokości przyznanego zasiłku celowego ani kryteriów jej ustalania. Powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28.02.1996 r., SA/Gd 1472/95, LEX Nr 44079, Kolegium stwierdziło, że jedynym wyznacznikiem dla ustalenia wysokości świadczenia jest, z jednej strony, sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznany, a z drugiej strony możliwości finansowe organów pomocy społecznej. W ocenie organu odwoławczego niesporne jest, że sytuacja materialna D.S. jest trudna. Stąd też organ I instancji uznał słuszność argumentów podnoszonych we wniosku o udzielenie pomocy finansowej i przyznał taką pomoc w kwocie 100 zł. Jednocześnie jednak organ administracji jest ograniczony zasobem posiadanych środków finansowych, który to fakt oraz potrzeby innych osób ubiegających się o świadczenia musiał uwzględnić w procesie decyzyjnym. D.S. zaskarżyła tę decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Rzeszowie, uznając ją za krzywdzącą, nie wskazując przy tym kierunku jej weryfikacji. W motywach skargi powtórzyła argumentację odwołania, eksponując swoją sytuację materialną. Stwierdziła, że w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w D. może ubiegać się jedynie o zasiłki celowe, ponieważ Ośrodek ten nie udziela zasiłków okresowych. Podkreśliła, że renta rodzinna jaką pobiera po zmarłym mężu jest jedną z najniższych rent, a z pomocy Ośrodka korzystała jedynie w latach 1997-2000, kiedy to przysługiwał jej zasiłek gwarantowany oraz otrzymując zasiłki celowe. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, z przyczyn, które stanowiły podstawę wydania zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271, ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, a taka sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) – zwanej dalej w skrócie P.p.s.a. Sądy te, w oparciu o art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji, obejmującą badanie zaskarżonych aktów pod względem ich zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 P.p.s.a., stanowiący, że Sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to po stronie Sądu obowiązek zbadania, niezależnie od podnoszonych w skardze zarzutów, czy zaskarżony akt odpowiada prawu i uwzględnienie skargi, skutkujące w przypadku zaskarżenia decyzji jej uchyleniem, jeśli stwierdzi - naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd stwierdza natomiast nieważność decyzji, jeśli zachodzą przyczyny przewidziane w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach. Dokonując takiej kontroli w niniejszej sprawie Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja prawa nie narusza. Podstawę jej wydania stanowiły przepisy ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r., Nr 64, poz. 414, ze zm.). Zgodnie z art. 2 ust. 1 tej ustawy celem pomocy społecznej jest zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin oraz umożliwianie im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zasady przyznawania zasiłku celowego, o który ubiegała się skarżąca reguluje art. 32 tej cyt. ustawy. Ust. 1 i 2 tego przepisu stanowi, że zasiłek celowy z pomocy społecznej może zostać przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów leków i leczenia, remontu mieszkania, opału i odzieży, pobytu dziecka w żłobku lub przedszkolu, a także kosztów pogrzebu. W rozpatrywanej sprawie bezsporne jest, że wskazane przez skarżącą potrzeby bytowe – zakup żywności, odzieży, leków, opłaty za energię elektryczną, gaz i wodę – mieszczą się w zakresie wynikającym z art. 32 ust. 2 ustawy. Nie budzi również wątpliwości spełnienie przez skarżącą kryterium dochodowego wskazanego w art. 4 ust. 1 tej ustawy . Niezadowolenie skarżącej budzi natomiast wysokość przyznanego jej zasiłku celowego – 100 zł. Art. 32 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej z 1990 r. ani też inne przepisy tej ustawy dotyczące udzielania pomocy ze środków pomocy społecznej nie określają wysokości zasiłku celowego i nie podają kryteriów ustalania tej wysokości. Organy orzekające w sprawach zasiłków celowych nie są wobec tego związane przepisami prawa co do ich wysokości, a decyzje podejmowane w tej kwestii mają charakter uznaniowy. W orzecznictwie, na które powołuje się organ, zgodnie podnosi się, że wyznacznikami ustalania wysokości zasiłku celowego są – z jednej strony- sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, a z drugiej strony – możliwości finansowe organów pomocy społecznej (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 stycznia 1994 r. I SA 1649/93, ONSA 1995/1/33 oraz z dnia 28 lutego 1996 r., SA/Gd 1472/95, Zbiór orzecznictwa LEX Nr 44079). Te poglądy znajdują oparcie w art. 2 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, że potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. W przypadku kiedy zasiłek celowy przyznany zostanie w wysokości mniejszej niż wnioskowana, jedną z kluczowych kwestii jest zatem wykazanie, że środki finansowe będące w dyspozycji organu są ograniczone i umożliwiają jedynie częściowe zaspokojenie potrzeb wnioskodawcy. W przedmiotowej sprawie organ I instancji przyznając zasiłek celowy wskazał, że obok sytuacji materialnej wnioskodawczyni musi uwzględniać własne możliwości finansowe w odniesieniu do wszystkich podopiecznych wymagających pomocy, a wysokość udzielonej skarżącej pomocy jest adekwatna do możliwości finansowych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. Załatwiając sprawę skarżącej organ I instancji nie przekroczył wobec tego granic uznania administracyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie miało zatem podstaw do uchylenia decyzji pierwszoinstancyjnej w sprawie zasiłku celowego, co zresztą wykazało w uzasadnieniu swojej decyzji. Biorąc pod uwagę kryterium legalności Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja odpowiadają prawu. Poza zakresem kontroli, z uwagi na powołane wcześniej przepisy, pozostają natomiast względy słuszności czy sprawiedliwości społecznej związane z trudną sytuacją materialną skarżącej. Z wszystkich tych przyczyn, w oparciu o art. 151 P.p.s.a., Sąd skargę oddalił.