II SA/Rz 442/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. K. o ustanowienie adwokata w sprawie z jej skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2009 r. Nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w postaci ustanowienia adwokata. Wyrokiem z dnia 9 grudnia 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę A. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2009 r. Nr [...]. Po doręczeniu skarżącej sporządzonego na jej wniosek uzasadnienia wyroku, wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na urzędowym formularzu PPF wniosła ona o ustanowienie adwokata wskazując, iż nie zgadza się z rozstrzygnięciem Sądu I instancji i nie dysponuje środkami pozwalającymi jej na jego ustanowienie z wyboru. Jej dochody nie są wystarczające na pokrycie wszystkich niezbędnych wydatków, a wynajęcie adwokata spotęgowałoby trudności z pokryciem kosztów utrzymania zmuszając do zaciągnięcia długu, którego nie byłaby w stanie spłacić. Wg zawartego we wniosku oświadczenia, wnioskodawczyni wraz z niepracującym bratem zamieszkuje w wynajmowanym pokoju w K., utrzymując się z wynagrodzenia za pracę w wysokości 1923 zł. netto. Jedyny wykazany przez nią składnik majątkowy to nieruchomość rolna o pow. 2,5 ha. Ponoszone wydatki obejmują wynajem pokoju (600 zł.), alimenty na dzieci (820 zł.), dojazdy na spotkania z dziećmi (264 zł.) oraz do pracy (100 zł.), zakup leków (150 zł.). Z udzielonego przez skarżącą w wyniku wezwania dodatkowego oświadczenia wynika ponadto, iż: - z uwagi na podejmowane przeciwko niej przez b. męża czynności utrudniające "normalne" funkcjonowanie nie może ujawnić obecnego miejsca zamieszkiwania w K., a podany adres do korespondencji jest miejscem zamieszkania rodziców, - mimo przysługującego jej prawa własności nieruchomości rolnej i opłacania za nią podatków, z uwagi na działania b. męża pozbawiona jest możliwości jej użytkowania; to samo dotyczy samochodu m-ki Renault Megane, którego razem z nim jest właścicielem, - brak środków finansowych doprowadził do jej rezygnacji z jedzenia i picia wody butelkowanej - "Przeszłam na wymuszoną dietę (...), pobieranie energii życiowej ze słońca, szukania pożywienia w śmietnikach oraz zupę z wkładką w jadłodajniach świętego brata Alberta w K.", - nie uznaje się za osobę kompetentną do wskazania etapu toczącego się od 2008 r. postępowania o podział majątku dorobkowego, - korzysta ze wsparcia rodziny i znajomych, z uwagi na przekroczone kryterium dochodowe nie korzysta ze wsparcia pomocy społecznej. Wnioskodawczyni powołując się na brak możliwości przedstawienia umowy najmu (dołączonej do akt innej toczącej się z jej udziałem sprawy) załączyła jednocześnie wydruk z rachunku bankowego (bez oznaczenia osoby której dotyczy), z którego wynika dodatnie saldo w wysokości ok. 5 zł. i brak operacji na nim w okresie od 1 września 2009 r. do 11 stycznia 2010 r. Rozpatrując złożony wniosek stwierdzono, co następuje: W sprawie objętej skargą A. K. korzysta już z częściowego prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych (postanowienie z dnia 28 lipca 2009 r.). W tej sytuacji wniosek o ustanowienie adwokata podlega rozpoznaniu pod względem spełnienia przez nią przesłanki do przyznania całkowitego prawa pomocy, tj. wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania - art. 246 § 1 pkt 1 w/z z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Dokonana w tym kontekście analiza sytuacji materialno – bytowej wnioskodawczyni, mimo podnoszonych przez nią trudności finansowych związanych z zaspokajaniem bieżących potrzeb życiowych, nie potwierdza wykazania przez nią powyższej przesłanki, mimo że taki obowiązek nakłada na nią wskazana powyżej regulacja. Wynika to przede wszystkim z wzajemnej nieadekwatności wymienionych przez skarżącą w formularzu PPF wydatków i uzyskiwanych przez nią dochodów. Już sama suma tych wydatków (1934 zł.) przewyższa jej dochody (1923 zł.) i abstrahując od niewątpliwie również ponoszonych na zakup środków higieny osobistej, odzieży, obuwia itp. nie obejmuje nawet w minimalnym stopniu kosztów wyżywienia. Kwestii tej nie wyjaśnia dostatecznie zawarte w dodatkowym oświadczeniu jej tłumaczenie co do źródeł zaopatrzenia w żywność, i to nawet przy przyjęciu, iż w jakiejś części polega ono na prawdzie. Wątpliwości w tym zakresie pogłębia pozostawanie na domniemanym całkowitym utrzymaniu wnioskodawczyni jej niepracującego brata, skoro wobec braku wykazania innych osób, został on wskazany jako jedyny, z którym prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe. Przy wymienionych wydatkach skarżącej taka sytuacja jest praktycznie niemożliwa, zaś sama wnioskodawczyni – mimo nie budzącego wątpliwości pkt 1 b wezwania do złożenia dodatkowego oświadczenia – w żaden sposób nie wskazała źródeł jego utrzymania (nie oświadczyła też wprost, że to ją one obciążają). Bardzo istotną okolicznością, która nie może przy tym ujść uwadze, a która ma potencjalny wpływ na zdolności płatnicze wnioskodawczyni jest czas, jaki upłynął od złożenia przez nią w niniejszej sprawie poprzedniego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych (17 lipiec 2009 r.). We wniosku tym jej brat także został ujęty jako osoba pozostająca z nią we wspólnym gospodarstwie domowym i nieosiągająca żadnych dochodów. Upływ do chwili obecnej ponad 6 miesięcy - przy jego dalszym pozostawaniu bez pracy - wskazuje na b. małą motywację do jej podjęcia i poprawy sytuacji materialnej swojej i siostry, gdyż w takim okresie czasu bardzo mało prawdopodobne jest, aby 28-letni mężczyzna nie znalazł jakiegokolwiek zajęcia zarobkowego. Jeżeli w sposób świadomy brat skarżącej nie wykorzystuje swoich możliwości zarobkowych i dzieje się tak za jej przyzwoleniem (wobec stałego partycypowania przez nią w kosztach jego utrzymania), to licząc się z obowiązkiem poniesienia kosztów postępowania w przyszłości, skarżąca nie może konsekwencji tego w sposób pośredni przerzucać na Skarb Państwa. Zgodnie z postanowieniem Sądu Najwyższego z 31 marca 1987 r., sygn. I CZ 26/87, jeżeli strona która mogła liczyć się z obowiązkiem poniesienia kosztów sądowych, bez ważnego powodu nie wykorzystała w całości lub w części swoich możliwości zarobkowych, to przy rozpoznawaniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych należy przyjąć, że stan majątkowy i dochody strony są takie, jakie miałaby ona, gdyby w pełni wykorzystała swoje możliwości zarobkowe; w realiach niniejszej sprawy ma to analogiczne odniesienie do osób pozostających z osobą wnioskującą o prawo pomocy we wspólnym gospodarstwie domowym (z którymi się ona identyfikuje i za które czuje się odpowiedzialna) i dotyczy także ustanowienia fachowego pełnomocnika "z urzędu". Powyższe w oczywisty sposób nie wyklucza także bardzo prawdopodobnego osiągania przez brata skarżącej dochodów z prac dorywczych lub z innych źródeł, które mimo stwierdzenia o jego pozostawaniu bez pracy nie zostały ujawnione. Mając na uwadze oświadczenie A. K. o korzystaniu z pomocy rodziny i znajomych, sytuacja ta nasuwa uzasadnione podejrzenie, że od strony finansowej związek jej i brata z rodzicami jest znacznie silniejszy, niż wynikałoby to tylko z faktu posiadania przez nich wspólnego miejsca zamieszkania i adresu do korespondencji. Jak wynika z informacji A. K. (także tych zawartych w składanym na wcześniejszym etapie postępowania zażaleniu na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi), korzysta ona (a zapewne także jej brat) ze stałego wsparcia finansowego rodziców. Jest to także zapewne pomoc bezzwrotna, gdyż przy wykazanych bieżących wydatkach z pewnością nie byłaby ona w stanie chociażby poczynić stosunkowo znacznych oszczędności na poczet zwrotu kosztów toczących się z jej udziałem postępowań sądowych. Uzasadniałoby to więc wykazanie rodziców jako osób z którymi faktycznie wspólnie gospodarują, a co się z tym wiąże, posiadanych przez nich składników majątkowych i uzyskiwanych dochodów jako mających rzeczywisty wpływ na możliwości finansowe skarżącej. Mało przekonujące jest również oświadczenie skarżącej, że nie jest ona kompetentna do wskazania, na jakim etapie jest toczące się od 2008 r. postępowanie o podział majątku dorobkowego jej i b. męża; jako jego strona musi mieć wiedzę w tak istotnych dla siebie sprawach majątkowych. Brak ujawnienia i wyjaśnienia wszystkich okoliczności mających wpływ na ocenę zdolności skarżącej do poniesienia kosztów postępowania nie pozwala więc na uznanie, iż nie będzie ona w stanie ponieść kosztów związanych z ewentualnym ustanowieniem adwokata z wyboru celem wniesienia od zapadłego wyroku skargi kasacyjnej. Obowiązujące przepisy przewidują jedynie wymóg sporządzenia skargi kasacyjnej przez osobę uprawnioną – w niniejszej sprawie przez adwokata lub radcę prawnego, bez konieczności reprezentowania przez nich skarżącej; wpływa to na ograniczenie ponoszonych przez stronę wydatków. Zwolnienie od kosztów sądowych będzie więc stanowić dla wnioskodawczyni wystarczającą pomoc ze strony Skarbu Państwa i nie uprawnia jej do skutecznego ubiegania się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Odzwierciedla to pogląd wyrażony w komentarzu do ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi autorstwa B. Dautera, B. Gruszczyńskiego, A. Kabata, M. Niezgódki – Medek (Kantor Wydawniczy Zakamycze 2005, str. 593), zgodnie z którym przyznanie w takim zakresie prawa pomocy powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy i być stosowane wobec osób charakteryzujących się ubóstwem (np. osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku lub ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia); skarżąca kryteriów tych nie spełnia. Wobec niewykazania zatem przez wnioskodawczynię w dostateczny sposób zasadności wniosku, w sytuacji gdy jednocześnie nie ponosi żadnych obciążeń związanych z kosztami sądowymi, brak jest podstaw do jego pozytywnego załatwienia. Z tej przyczyny na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 i art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji postanowienia.