II SA/Rz 449/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Stanisław Śliwa Sędziowie NSA Maria Zarębska-Kobak AWSA Jolanta Ewa Wojtyna /spr./ Protokolant sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólno-Administracyjnym na rozprawie w dniu 7 listopada 2006 r. sprawy ze skargi S. S. na postanowienie Kierownika Urzędu d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] listopada 2000 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza od Skarbu Państwa Kasa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na rzecz pełnomocnika z urzędu radcy prawnego J. K. kwotę 315 zł /słownie: trzysta piętnaście złotych/ tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. II SA/Rz 449/05 U z a s a d n i e n i e Decyzją z dnia [...] maja 2000 roku nr [...] Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych pozbawił S. S. uprawnień przysługujących wdowie po zmarłym kombatancie S. S., który uprawnienia kombatanckie posiadał wyłącznie z tytułu utrwalania władzy ludowej. W podstawie prawnej decyzji organ powołał przepis art. 20 ust.3 w związku z art. 25 ust.2 pkt.2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Decyzja , wraz z pouczeniem o możliwości złożenia w terminie 14 dni wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, doręczona została stronie w dniu 22 maja 2000 roku. Wnioskiem z dnia 21 sierpnia 2000roku S. S. zwróciła się o ponowne rozpatrzenie sprawy i przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu podała, że odebranie uprawnień podopiecznej , po kilkunastu latach od śmierci męża stanowi dla niej poważną dolegliwość. Wskazała, że miewa częste zaniki pamięci, które były przyczyną uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Przedłożyła zaświadczenie lekarskie z dnia 25 lipca 2000 roku na dowód, że pozostaje w leczeniu w Przychodni Rejonowej. Odwołująca podniosła również merytoryczne zarzuty pod adresem decyzji pozbawiającej ją uprawnień i wskazała, że wprawdzie uprawnienia kombatanckie jej mąż uzyskał z tytułu utrwalania władzy ludowej ,jednak istnieją dowody na okoliczność, że uczestniczył w walkach z grupami Wehrwolfu. Nadto odwołująca powołała orzeczenie NSA O/Z we Wrocławiu sygn.II S.A./Wr 482/99 oraz uchwałę NSA sygn. OSP 15/99 na okoliczność, że nie dokonuje się weryfikacji uprawnień kombatanckich w stosunku do wdów po kombatantach. Postanowieniem z dnia [...] listopada 2000 nr [...] roku Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów , działając na podstawie przepisu art. 58 § 1 i 2 i art. 59 § 2 k.p.a. odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Organ przytoczył treść przepisu art.58 k.p.a. i stwierdził, że uchybienie terminu jest znaczne, wynosi bowiem aż 77 dni, a strona nie uprawdopodobniła, iż nastąpiło ono bez jej winy. Postanowienie zawiera pouczenie o przysługującym zażaleniu, w terminie 7 dni od daty otrzymania postanowienia . Postanowieniem z [...] sierpnia 2001 [...] Kierownik Urzędu utrzymał własne postanowienie z [...] listopada 2000. Wyrokiem z dnia 9 marca 2004 S.A./Rz 2096/01 WSA w Rzeszowie stwierdził nieważność postanowienia z [...] sierpnia 2001 roku, wskazując, że błędne pouczenie w postanowieniu z dnia 16 listopada 2001 roku o środku zaskarżenia nie może szkodzić skarżącej , bowiem postanowienie to , jako ostateczne może być zaskarżone skargą do sądu administracyjnego. Stosując się do wskazówek Sądu, postanowieniem z dnia 14 marca 2005 roku, Kierownik Urzędu sprostował postanowienie własne z dnia [...].11.2000 roku co do środka zaskarżenia. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosła S. S.. Jako przedmiot zaskarżenia wskazała postanowienie z dnia [...] sierpnia 2001 roku , jednak z treści skargi wynika, że chodzi o postanowienie Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów z dnia [...] listopada 2000 roku, odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, co potwierdził ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącej w piśmie z dnia 6 listopada 2006 roku. Oprócz wniosku o przywrócenie terminu , zarówno skarga, jak i wspomniane pismo zawierają zarzuty merytoryczne pod adresem decyzji o pozbawieniu skarżącej uprawnień przysługujących wdowie po kombatancie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do przepisu art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych / Dz. U. nr 153 poz. 1269 z 2002 roku / sądy te sprawują w zakresie swej działalności kontrolę pod względem zgodności z prawem jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz. U. Nr 153 poz.1270 z 2002 roku / zwanej dalej P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszeń prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy , których dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia. W myśl przepisu art. 145 P.p.s.a.Sąd obowiązany jest do uchylenia decyzji lub stwierdzenia jej nieważności ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięta jest naruszeniem prawa w sposób dający podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy lub jeśli zachodzą przyczyny określone w przepisie art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W rozpatrywanej sprawie Kierownik Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił skarżącej przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Przepis art. 58 kodeksu postępowania administracyjnego stanowi, że w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, ze uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy /§ 1/ Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin / § 2/. Przepis ten ustanawia cztery przesłanki przywrócenia terminu, które muszą wystąpić łącznie. Pierwszą z nich jest uprawdopodobnienie przez osobę zainteresowaną braku swojej winy w uchybieniu terminu. Zgodnie z orzecznictwem NSA, jako kryterium przy ocenie winy w uchybieniu terminu procesowego należy przyjąć obiektywny miernik staranności , jakiej można domagać się od strony dbającej należycie o swoje interesy. Przywrócenie terminu nie jest możliwe, jeżeli strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa .A contrario zatem, przywrócenie to może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku./ por. orzeczenie NSA z 20.05.1998 r. I.SA/Ka 1718/96 /. Drugą przesłanką przywrócenia terminu jest wniesienie przez zainteresowanego wniosku / prośby / o przywrócenie terminu. Trzecią przesłanką przywrócenia terminu jest dochowanie terminu / nieprzywracalnego/ do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu. Biegnie on od dnia ustania przeszkody i licząc od tego dnia wynosi siedem dni. Terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu nie można przywrócić zgodnie z wyrażnym przepisem art. 58 par.3. Czwartą przesłanką jest dopełnienie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu tej czynności, dla której był on ustanowiony , tj. wniesienie odwołania. Przepis art. 7 k.p.a. ustanawia zasadę dążenia do prawdy obiektywnej , poprzez zobowiązanie organów administracji publicznej w rozumieniu art. 1k.p.a. do stania na straży praworządności i podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz jej załatwienia z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywatela. Przepis art. 77 § 1 k.p.a. stanowi gwarancję realizacji tej zasady i zobowiązuje organ do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego przed rozstrzygnięciem sprawy . Przepis art. 8 k.p.a. ustanawia zasadę prowadzenia postępowania w taki sposób, by pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz ich świadomość i kulturę prawną. Z kolei z art. 11 k.p.a.wynika obowiązek wyjaśniania stronom zasadności przesłanek , jakimi organy kierują się przy załatwianiu sprawy, a art.107 § 3 k.p.a. nakazuje w uzasadnieniu faktycznym orzeczenia wskazywać fakty, które organ uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł, przyczyny dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś w uzasadnieniu prawnym wyjaśnić podstawy prawne decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Standardom tym nie odpowiada zaskarżone postanowienie Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. S. S. , we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazała, że cierpi na stałe zaniki pamięci , dołączając zaświadczenie lekarskie potwierdzające fakt stałego leczenia. W zaskarżonym postanowieniu organ w żaden sposób nie odniósł się do tego dowodu, ograniczając się do przytoczenia brzmienia przepisu art. 58 § 1 i 2 k.p.a, dodając, że strona nie uprawdopodobniła , iż uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy. W tym miejscu sąd zauważa, że w aktach sprawy znajduje się również zaświadczenie lekarskie z 1 czerwca 2005 roku stwierdzające, że skarżąca leczona jest z powodu licznych przewlekłych chorób, między innymi z powodu zaburzeń pamięci od 6 lat, a od 20 maja 2000 do 16 listopada 2000 roku była obłożnie chora, co potwierdza zarzut skarżącej, że stan zdrowia w tym okresie nie pozwolił jej na złożenie wniosku z zachowaniem terminu. Uzasadnienie postanowienia o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku nie zawiera wskazania przyczyn, z powodu których odmówiono wiarygodności dowodom wskazanym przez skarżącą ani sprecyzowania, na jakiej podstawie organ uznał, że uchybienie nastąpiło bez winy strony. Organ nie wskazał też ,na jakiej podstawie przyjął, że nie spełnione zostały pozostałe przesłanki przywrócenia terminu określone w przepisie art. 58 k.p.a., skoro nie zebrał żadnych dowodów , a dowodów przedstawionych przez skarżącą nie rozpatrzył. Wskazane wyżej naruszenia przepisów art. 7,77§ 1, 8,11 i 107 §3 k.p.a. sąd uznał za mogące mieć istotny wpływ a wynik sprawy , co obligowało do uwzględnienia skargi. W postępowaniu ponownym organ wyjaśni okoliczności uchybienia przez skarżącą terminu do wniesienia odwołania od decyzji z dnia 15 maja 2000 roku i po wyczerpującym zebraniu materiału dowodowego , rozpatrzy go przed rozstrzygnięciem sprawy, a w orzeczeniu wskaże dowody, na których się oparł oraz poda przyczyny dla których innym dowodom odmówił wiarygodności. Mając powyższe na względzie , Sąd w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt.1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie. Sąd nie orzekał o kosztach na rzecz skarżącej, bowiem postanowieniem z dnia 8 maja 2006 roku Sąd ,działając na podstawie art. 245§2 w zw. z art.246 § 1 pkt.1 P.p.s.a. przyznał jej prawo pomocy w zakresie całkowitym. Na podstawie przepisu art. 250 P.p.s.a. sąd zasądził na rzecz pełnomocnika skarżącej, działającego z urzędu, koszty nieopłaconej pomocy prawnej.