II SA/Rz 451/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Maria Piórkowska /spr./ Sędziowie NSA Małgorzata Wolska SO del. Ewa Partyka Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 24 listopada 2010 r. sprawy ze skargi J. H. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przydzielenia nieruchomości zamiennej -skargę oddala- Przedmiotem skargi J. H. jest decyzja Wojewody [...] z dnia [...] marca 2010 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] września 2009 r., nr [...] o odmowie przydzielania nieruchomości zamiennej za nieruchomość położoną w K., oznaczoną jako działki nr 1762/6 i nr 1762/7 oraz część działek nr 2314 i nr 1757/11. Jako podstawę prawną zaskarżonej decyzji organ odwoławczy wskazał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., zwana dalej w skrócie k.p.a.) w związku z art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm., określanej dalej jako u.g.n.). Z akt sprawy wynika, że postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie zostało zainicjowane wnioskiem J. H. z dnia 21 lutego 2007 r. o zwrot wywłaszczonych działek nr ewid. 1762/2 i 1762/3 położonych w K. własności J. H. i jej zmarłego męża F. H. W sprawie orzekał już Wojewódzki Sad Administracyjny w Rzeszowie, który wyrokiem z dnia 28 października 2008 r., sygn. akt II SA/Rz 185/08 uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2008 r., nr [...] i poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...] listopada 2007 r., nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania i jego wypłaty oraz przydzielania nieruchomości zamiennej za nieruchomości wywłaszczone. Wyrok ten stał się prawomocny. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że organy orzekające w sprawie nie rozważyły należycie wniosku skarżącej, w którym to wniosku domagała się w pierwszej kolejności zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, a w następnej kolejności ewentualnej zamiany tych działek i odszkodowania za płody rolne. Tymczasem organy orzekły jedynie w sprawie odszkodowania pomijając zupełnie wniosek skarżącej w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Naprowadził, że organ w tym postępowaniu, nie był władny do swobodnego interpretowania żądania zawartego we wniosku skarżącej z dnia 21 lutego 2007 r., gdyż przepisy prawa materialnego jak i procesowego na to nie zezwalają. Sąd wytknął organom obu instancji, że umknęło ich uwadze, fakt, że toczyło się postępowanie wznowieniowe w sprawie uchylenia decyzji Naczelnika Miasta i Gminy [...] z dnia [...] listopada 1979 r., Nr [...] w sprawie wywłaszczenia w/w działek. Organ nie ustosunkował się do tego zasadniczego faktu, natomiast materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy nie pozwolił Sądowi na ustalenie czy zostało ono zakończone ostatecznie i jakie zapadło w tej sprawie rozstrzygniecie. Sąd wskazał organowi, że w ponownym rozpoznaniu sprawy w pierwszej kolejności winien wezwać skarżącą o sprecyzowanie jej wniosku z dnia 21 lutego 2007 r. przez skonkretyzowanie żądania. Następnie naprowadził, że organ ustali czy zostało zakończone postępowanie o wznowienie postępowania w sprawie uchylenia decyzji Naczelnika Miasta i Gminy [...] z dnia [...] listopada 1979 r., w sprawie wywłaszczenia w/w działek jakie jest jego rozstrzygnięcie. W zależności od tych ustaleń w przypadku negatywnego orzeczenia dla skarżącej w sprawie wznowieniowej, organ winien wyjaśnić skarżącej zasady dotyczące odszkodowania jak i zwrotu nieruchomości określone w art. 129 ust. 1 w zw. z art. 119, art. 136 ust. 3 u.g.n. w kwestii odszkodowania, czy też zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Sąd określił, że sprecyzowany w sposób prawem przewidziany wniosek skarżącej zakreśli granice postępowania w ramach którego organ przeprowadzi postępowanie zgodnie z regułami procesowymi określonymi w kodeksie postępowania administracyjnego oraz przepisach ustawy o gospodarce nieruchomościami i wyda stosowną decyzję. Starosta rozpatrując ponownie wniosek J. H. o zwrot wywłaszczonej nieruchomości decyzją z dnia [...] września 2009 r., opisaną na wstępie odmówił przydzielania nieruchomości zamiennej za nieruchomość położoną w K. oznaczoną jako działki nr: 1762/6, 1762/7 oraz części działek nr: 2314 i 1757/11 o łącznej powierzchni 0,2814 ha, powstałych z działek oznaczonych dawnymi numerami 1762/2 i 1762/3. W uzasadnieniu organ podniósł, że zgodnie z wytycznymi WSA w Rzeszowie wezwał J. H. do sprecyzowania pierwotnego wniosku z dnia 21 lutego 2007 r. w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, albo zamiany tej nieruchomości na inną oraz wypłaty odszkodowania. Jednocześnie poinformował stronę o zasadach dotyczących zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Podniósł, że w dniu 9 lipca 2009 r. J. H. przedłożyła do akt sprawy pełnomocnictwo od pozostałych uczestników postępowania oraz sprecyzowała swój wniosek z dnia 21 lutego 2007 r. w ten sposób, że występuje o przyznanie nieruchomości zamiennej za wywłaszczone działki nr 1762/2 i 1762/3, położone w K. Starosta [...] odnosząc się do kolejnej części wytycznych Sądu wyjaśnił, że przed organem I instancji nie toczyło się postępowanie wznowieniowe w sprawie uchylenia decyzji Naczelnika Miasta i Gminy [...] z dnia [...] listopada 1979 r. dotyczące wywłaszczenia w.w. działek. Podniósł, że wyżej opisaną ostateczną decyzją zostało przyznane J. i F. H. za wywłaszczoną nieruchomość odszkodowanie obejmujące grunt i składniki roślinne, a decyzja ta znajduje się w obrocie prawnym, gdyż nie została uchylona w trybie zwyczajnym, ani w trybach nadzwyczajnych. Reasumując Starosta podał, że odmowa przyjęcia odszkodowania przez stronę nie daje podstaw do przyznania kolejnej rekompensaty w postaci nieruchomości zamiennej. Odwołanie od tej decyzji wniosła J. H. występując w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik A. H., D. H., M. H., B. H., M. H., P. H., A. H. oraz M. Ż., wnosząc o jej uchylenie i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia sprawy. W uzasadnieniu podniosła, że nieruchomość stanowiąca jej własność i jej męża nie zostały wykorzystane w całości na cele wywłaszczeniowe. Podnieśli, że Starosta mimo wydanego w tej sprawie wyroku sądu administracyjnego nie zwrócił niewykorzystanych na cele wywłaszczeniowe ich działek oraz nie dał im działek zamiennych. W jej ocenie Starosta może przekazać im działki zamienne za te działki które zwrócić im nie może. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] marca 2010 r., opisaną na wstępie utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Wojewoda wskazał na decyzję wydaną z upoważnienia Naczelnika Miasta i Gminy [...], w której w pkt. I orzeczono o wywłaszczeniu nieruchomości położonych w K. i odszkodowaniu za te nieruchomości i składniki, a w szczególności działek nr 1762/2 i 1762/3 stanowiących własność F. i J. H., za które przyznano odszkodowanie w wysokości 37 741,00 zł, w tym za grunt w kwocie 20 260,80 zł oraz za składniki roślinne: jabłonie, śliwy, porzeczki i trawnik w wysokości 177 480,20 zł. W pkt III tej decyzji organ orzekł, że przyznane odszkodowanie za grunt i składniki majątkowe wnioskodawca wywłaszczenia Wojewódzki Związek Spółdzielni Rolniczych winien wypłacić uprawnionym osobom w terminie określonym w art. 12 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości, na podstawie której została wydana w.w. decyzji. Wojewoda zwrócił uwagę, że z oświadczenia zainteresowanych, a w szczególności z pisma F. H. z dnia 22 listopada 1992 r. wynika, że przyznane odszkodowanie z powodu jego nie podjęcia przez F. i J. H., zostało złożone do depozytu sądowego. Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 470 Kodeksu cywilnego, ważne złożenie do depozytu sądowego ma takie same skutki jak spełnienie świadczenia. Wojewoda podzielił stanowisko organu I instancji, że wyżej opisana decyzja wywłaszczeniowa z dnia [...] listopada 1979 r. stałą się ostateczna (nie została uchylona w trybie zwyczajnym ani w trybach nadzwyczajnych). Nadmienił, że z akt archiwalnych wynika, że właściwy do spraw wywłaszczenia organ, "prawomocną decyzją" ustalił odszkodowanie za wywłaszczone na rzecz zainteresowanych działki nr 1762/2 i 17623 w oparciu o przepisy prawa obwiązujące w dacie wydania decyzji. Wyjaśnił, że nieruchomość zamienna jest niepieniężną formą odszkodowania, zgodnie z art. 131 ust. 1 u.g.n. w ramach odszkodowania właścicielowi lub użytkownikowi wieczystemu wywłaszczonej nieruchomości może być przyznana, za jego zgodą, nieruchomość zamienna. Konkludując Wojewoda podał, że skoro w niniejszej sprawie odszkodowanie za w.w. wywłaszczone nieruchomości zostało już załatwione prawomocną decyzją, pozostającą w obiegu prawnym, to nie ma podstaw do powtórnego orzekania o odszkodowaniu w postaci przydzielania nieruchomości zamiennej, a w razie wydania takiej decyzji byłaby ona dotknięta wadą skutkującą jej nieważność. Skargę na tę decyzję wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie J. H. działająca przez pełnomocnika adwokata G. W. Skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji ze względu na to, że został wydana z naruszeniem art. 7, 8, 9, 10 k.p.a. oraz naruszeniem przepisów prawa art. 136-142 "ustawy co do zwrotu". Wniosła o uchylenie i umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego wobec stwierdzenia, że decyzja pierwotna z dnia [...] listopada 1979 r. w sprawie wywłaszczenia działek jest nieostateczna, i jest obecnie przedmiotem odwołania. Nadto skarżąca domagała się uchylenia decyzji wydanych w dniu [...] listopada 1979 r. i zobowiązanie organów administracji państwowej do skutecznego doręczenia decyzji z dnia [...] listopada 1979 r. W uzasadnieniu skarżąca zarzuciła, że w dniu [...] listopada 1979 r. decyzją Naczelnika Miasta i Gminy [...] zarówno ona jak i jej mąż w sposób przymusowy zostali wywłaszczeni z nieruchomości stanowiących ich własność z naruszeniem prawa. Zarzucili, że decyzja ta została wydana bez powiadomienia skarżącej i jej nieżyjącego męża, podając, że brak jest zwrotnych potwierdzeń odbioru tej decyzji, jat też winno być pouczenie odnośnie przysługujących środków odwoławczych, których jak zarzuciła została pozbawiona. Podniosła, że razem z mężem kilkakrotnie występowali o przydzielenie w zamian za wywłaszczone działki, działek zamiennych, co spotykało się z odmową. W końcowej części skarżąca wskazała, że decyzją z dnia [...] listopada 1979 r. "Starostwo Powiatowe sprzedało w części wywłaszczoną nieruchomość niezgodnie z celem wywłaszczenia, a skarżąca nie chciałaby tej sytuacji nagłośnić w mediach". W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie i podtrzymał w całości argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wniosek skarżącej o prawo pomocy został rozpoznany postanowieniem referendarza sądowego z dnia 5 lipca 2010 r., sygn. akt II SO/Rz 8/10 o odmowie przyznania skarżącej prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sadowych i ustanowienia adwokata. Postanowienie to stało się prawomocne. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Po myśli art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej (§1). Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§2). Jej zakres wyznacza art. 134 P.p.s.a., stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§1). Oznacza to po stronie sądu obowiązek zbadania, niezależnie od podnoszonych w skardze zarzutów, czy zaskarżony akt odpowiada prawu i jeśli jest to jak w niniejszej sprawie decyzja, uwzględnienia skargi, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego lub procesowego wymienione w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c, w pkt 2 P.p.s.a., jak również w przypadku przewidzianym w pkt 3 tego przepisu. Uwzględnienie skargi na decyzję polega na jej uchyleniu, stwierdzeniu nieważności lub niezgodności z prawem. Nie stwierdziwszy wymienionych naruszeń prawa sąd zobligowany jest skargę oddalić. Poddawszy zaskarżoną decyzję takiej właśnie kontroli, sąd doszedł do wniosku, że brak jest podstaw do uwzględnienia skargi. Zwrócić należy uwagę, że pierwotne żądanie skarżącej, (sprecyzowane następnie przez stronę na skutek wezwania organu I instancji) - dotyczy przydzielenie jej nieruchomości zamiennej za wywłaszczone działki nr 1762/2 i 1762/3 oraz cześć działek nr 2314 i nr 1757/11, położonych w K. Niekwestionowanym faktem w niniejszej sprawie jest, że decyzją z dnia [...] listopada 1979 r., nr [...] Naczelnik Miasta i Gminy [...] w pkt. I orzekł o wywłaszczeniu nieruchomości położonych w K. i odszkodowaniu za te nieruchomości i składniki, a w szczególności działek nr 1762/2 i 1762/3 stanowiących własność F. i J. H., za które przyznano odszkodowanie w wysokości 37 741,00 zł, w tym za grunt w kwocie 20 260,80 zł oraz za składniki roślinne: jabłonie, śliwy, porzeczki i trawnik w wysokości 177 480,20 zł. W pkt III tej decyzji organ orzekł, że przyznane odszkodowanie za grunt i składniki majątkowe wnioskodawca wywłaszczenia - Wojewódzki Związek Spółdzielni Rolniczych winien wypłacić uprawnionym osobom w terminie określonym w art. 12 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości, na podstawie której została wydana decyzja. Decyzja wywłaszczeniowa stała się ostateczna dnia 13 grudnia 1979 r. i decyzja ta znajduje się w obrocie prawnym, gdyż nie została uchylona w trybie zwyczajnym ani w trybach nadzwyczajnych. Słuszne jest zatem stanowisko organów obu instancji, że w przedmiotowej sprawie zostało już ustalone odszkodowanie za opisane powyżej nieruchomości wywłaszczone - ostateczną decyzją, pozostającą w obiegu prawnym. W związku z tym nie podstaw do powtórnego orzekania jak chciałaby tego skarżąca o odszkodowaniu w postaci przydzielania nieruchomości zamiennej, gdyż w razie wydania takiej decyzji byłaby ona dotknięta wadą skutkującą jej nieważności. Przy czym jak słusznie organ odwoławczy zauważył nieruchomość zamienna jest formą niepieniężną odszkodowania, gdyż stosownie do art. 131 ust. 1 u.g.n. w ramach odszkodowania właścicielowi lub użytkownikowi wieczystemu wywłaszczonej nieruchomości może być przyznana, za jego zgodą nieruchomość zamienna. Zauważyć należy, że zgodnie z treścią art. 153 P.p.s.a ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Z kolei art. 170 P.p.s.a przewiduje, iż orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Z treści przywołanych powyżej przepisów wynika, iż w przedmiotowej sprawie zarówno organ administracji jak i sąd są związane z oceną prawną i wskazaniami zawartymi w wyroku wydanym w tej sprawie przez WSA w Rzeszowie z dnia 28 października 2008 r., sygn. akt II SA/Rz 185/08. Sąd w wyżej wskazanym wyroku odnosząc się do zarzutów skarżącej, wyjaśnił jej że organ administracji publicznej, który wydał decyzję jest nią związany od chwili doręczenia lub ogłoszenia o ile kodeks nie stanowi inaczej (art. 110 k.p.a.), choćby w ocenie skarżącej decyzja ta była wadliwa. Wzruszenia decyzji ostatecznej przy uwzględnieniu zasady trwałości decyzji możliwe jest w trybie przewidzianym w kodeksie postępowania administracyjnego między innymi poprzez wznowienie postępowania. Dlatego też dopóki w trybie nadzwyczajnym nie zostanie uchylona decyzja Naczelnika Miasta i Gminy [...] z dnia [...] listopada 1979 r. w sprawie wywłaszczenia działek nr ewid. 1762/2 i 1762/3 o pow. 0.2814 ha ma ona moc obowiązującą, ponieważ istnieje w obiegu prawnym. Sąd podniósł, że odrębną sprawą jest zaś roszczenie o wypłatę tego odszkodowania za wywłaszczone działki. Roszczenia to ma bowiem charakter sprawy cywilnej i nie podlega kognicji organów administracji państwowej. Kwestię natomiast zwrotu nieruchomości regulują przepisy art. 136-142 oraz art. 216 u.g.n. - jednakże skarżąca z tego trybu nie korzystała. Według art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137 u.g.n., stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. W związku z tym Sąd ponownie rozpatrując tę samą sprawę przyjmuje, że wyżej opisane kwestie prawne kształtują się tak samo, jak stwierdzono to w prawomocnym wyroku z dnia 28 października 2008 r. Wypadnie zauważyć, że przyznane odszkodowanie z powodu jego nie podjęcia przez F. i J. H., zostało złożone do depozytu sądowego. Zgodnie z art. 470 kodeksu cywilnego ważne złożenie do depozytu sądowego ma takie same skutki jak spełnienie świadczenia. Przy czym złożenie należy uznać za ważne, jeżeli w chwili złożenia odpowiadało ono wymaganiom ustawy, jak również co do treści zobowiązania, którego zdeponowanie dotyczyło (zob. wyrok SN z dnia 14 lutego 2006 r" sygn. akt II CK403/05, LEX nr 192032). Złożenie zatem w niniejszej sprawie przyznanego odszkodowania do depozytu sądowego powoduje skutek definitywny w postaci uznania, że odszkodowanie to zostało spełnione. Zarzut skarżącej, że decyzja wywłaszczeniowa z dnia [...] listopada 1979 r. jest nieostateczna z uwagi na brak jej doręczenia nie może odnieść porządanego skutku. W archiwalnych aktach administracyjnych zalega bowiem zawiadomienie z dnia 2 listopada 1979 r. Naczelnika Miasta i Gminy [...] o terminie rozprawy odszkodowawczej za nieruchomości położne w K. składające się m.in. z działek nr 1792/2 i 1762/3, wyznaczonej na dzień 12 listopada 1979 r. Według rozdzielnika organu wynika, że zawiadomienie to otrzymali m.in. strony wywłaszczone. Podobnie na decyzji wywłaszczeniowej widnieje adnotacja organu, że otrzymały ją również strony wywłaszczone, a decyzja jest opatrzona pieczątką stwierdzającą ,że stałą się ostateczna dnia 13 grudnia 1979 r. Skoro wydanie decyzji organów obu instancji nastąpiło zgodnie z prawem w związku z tym skarga podlega oddaleniu na mocy art. 151 P.p.s.a.