II SA/Rz 452/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Zbigniew Czarnik /spr./ Sędziowie NSA Ryszard Bryk SO (del.) Tomasz Smoleń Protokolant Anna Zięba po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 17 grudnia 2009 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2008 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej w sprawie przejęcia na własność Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2006 r., nr [...]; II. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wynagrodzenie na rzecz adwokata M. L.- Kancelaria Adwokacka [...] kwotę 309,80 zł /słownie: trzysta dziewięć złotych osiemdziesiąt groszy/ tytułem zastępstwa prawnego wykonanego na zasadzie prawa pomocy oraz uiszczonej opłaty skarbowej od udzielonego pełnomocnictwa. Decyzją z dnia [...] października 2008 r., [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze dalej: SKO utrzymało w mocy decyzję własną z dnia [...] czerwca 2006 r., [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium PRN w L. z dnia [...] stycznia 1951 r., [...] oraz zaświadczenia z dnia [...] grudnia 1967 r., [...] aktualizującego orzeczenie w przedmiocie przejęcia na własność państwa gospodarstwa rolnego położonego we wsi K. R. będącego własnością S. i W. B.. W podstawie prawnej decyzji SKO wskazało art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego /Dz.U. nr 98, z 2000 r. poz. 1071 ze zm./ dalej: k.p.a. oraz art. 1 ust. 1 i art. 3 ust. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających we faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego /Dz.U. nr 16, poz. 339/. W uzasadnieniu decyzji SKO stwierdziło, że wniosek M. B. o ponowne rozpatrzenie sprawy nie może prowadzić do uchylenia decyzji z [...] czerwca 2006 r., bo rozstrzygnięcie to czyni zadość przepisom prawa. Zdaniem SKO nieruchomości, co do których odwołujący żąda stwierdzenia nieważności orzeczenia spełniają warunki określone w art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 5 września 1947 r. o przejęciu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR /Dz.U. nr 59, poz. 318 ze zm./. Równocześnie spełniane są przesłanki z dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających we faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego /Dz.U. nr 46, poz. 339/. Stwierdzając powyższe okoliczności SKO przyjęło, brak podstaw do stwierdzenia nieważności skarżonych odwołaniem orzeczeń, a skutkiem tego musiało być orzeczenie o utrzymaniu w mocy decyzji własnej z dnia [...] czerwca 2006 r. Z rozstrzygnięciem SKO nie zgodził się M. B. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wniósł o uchylenie skarżonej decyzji oraz o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium PRN w L. z dnia [...] września 1951 r., [...] oraz zaświadczenia z dnia [...] grudnia 1967 r., [...] aktualizującego orzeczenie w przedmiocie przejęcia na własność Państwa gospodarstwa rolnego położonego we wsi K. R. będącego własnością S. i W. B. W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że organ rozpoznający jego sprawę dopuścił się naruszenia przepisów prawa przyjmując, że do nieruchomości, objętych decyzją, której żąda stwierdzenia nieważności, mają zastosowanie przepisy dekretu z 1947 r., a więc stosowane wobec nieruchomości pozostawionych w granicach PRL przez osoby, które zostały przesiedlone do ZSRR. Z tego względu skarżący uznał, że skarga jest zasadna. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie z argumentacją jak w uzasadnieniu własnej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, zważył co następuje: Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./ dalej: p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działań administracji i stosują prawem przewidziane środki. Zakres kontroli sprawowanej przez sądy wynika z treści art. 134 § 1 p.p.s.a. zgodnie z którym sądy rozpoznając skargi nie są związane zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. Sądy rozpoznają skargi w granicach danej sprawy. Skarga M. B. jest zasadna. Objęta nią decyzja i poprzedzająca ją decyzja SKO z dnia [...] czerwca 2006 r., [...] wydane są z naruszeniem przepisów prawa. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia /decyzji z dnia 24 stycznia 1951 r. wymaga jednoznacznego określenia przedmiotu postępowania. Oznacza to, że organ ma w takim postępowaniu obowiązek odnieść się do przesłanek wskazanych w art. 156 § 1 k.p.a. w związku z tym przedmiotem. W rozpoznawanej sprawie poza sporem pozostaje, że przedmiotem postępowania nadzorczego jest orzeczenie Prezydium PRN w L. z [...] stycznia 1951 r. Akt ten ma wskazaną podstawę prawną i w ramach postępowania nadzorczego należała ocenić, czy był wydany z naruszeniem art. 156 § 1 k.p.a., przy czym wnioskodawca wszczynając postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji powinien wskazać, która z przesłanek wymienionych w art. 156 § 1 jest podstawą wszczęcia postępowania. To wskazanie określi zakres sprawy, a więc rodzaj podejmowanych czynności i wyjaśnianych w postępowaniu faktów. Jeżeli wnioskodawca nie czyni zadość temu obowiązkowi rzeczą organu jest ustalić podstawę prowadzonego postępowania, gdyż nie można prowadzić postępowania nadzorczego bez wskazania, która podstawa uregulowana w art. 156 § 1 k.p.a. jest przyczyną wszczęcia trybu nadzorczego. W rozpoznawanej sprawie SKO nie wskazuje i nie ustala podstawy stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia [...] stycznia 1951 r. Działanie to musi być zakwalifikowane jako naruszenie przepisów postępowania mogące mieć wpływ na wynik sprawy. Z treści uzasadnienia decyzji SKO można przypuszczać, że organ dokonuje oceny orzeczenia objętego postępowaniem z punktu widzenia art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. dokonując jego analizy w kontekście rażącego naruszenia prawa jednak w podstawie rozstrzygnięcia brak wskazania stosownych przepisów. W ocenie sądu niezrozumiałe są wywody organu, w których uzasadnia poprawność własnego orzeczenia przez odwołanie się do dekretu z dnia 5 września 1947 r. oraz dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. Sąd zauważa, że te regulacje odnoszą się do różnych sytuacji i co za tym idzie podstawą przejęcia prawa własności nieruchomości są różne przesłanki. Akta sprawy wskazują jednoznacznie, że podstawą kwestionowanego orzeczenia są przepisy dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości /Dz.U. nr 46, poz. 339 ze zm./. Wskazanie tej podstawy prawnej wymaga przeprowadzenia postępowania pod kątem ustalenia czy wnioskodawca lub jego prawni poprzednicy objęci byli kwestionowanym orzeczeniem, jeśli tak to należy ustalić, czy nieruchomości objęte tym rozstrzygnięciem spełniają warunki z art. 1 ust. 1 wskazanego dekretu. Dopiero ustalenie tych okoliczności pozwala stwierdzić, czy kwestionowane orzeczenie wydane zostało w warunkach art. 156 § 1 k.p.a. Wreszcie wskazać trzeba, że stwierdzenie nieważności odnosi się do decyzji /orzeczeń/ i niekiedy postanowień. Trudno uznać, żeby ten tryb można stosować do zaświadczeń. Zatem wątpliwości może budzić sentencja skarżonej decyzji, w której wskazano, że postępowanie odnosi się także do zaświadczenia z dnia [...] grudnia 1967 r. Być może to zaświadczenie jest orzeczeniem /decyzją/ ale organ powinien w tym zakresie wypowiedzieć się w sposób jednoznaczny. W kontrolowanym rozstrzygnięciu ustaleń takich nie uczyniono. Organ prowadząc ponownie postępowanie powinien ustalić zakres żądania wniosku przez wskazanie, które z przesłanek wskazanych w art. 156 § 1 ma być podstawa wszczęcia i prowadzenia postępowania nadzorczego. W dalszej kolejności należy ustalić czy spełnione zostały przesłanki przejęcia nieruchomości określone w akcie prawnym, który jest podstawą prawną kwestionowanego orzeczenia. Dopiero na tej podstawie można podjąć właściwe orzeczenie. Mając na uwadze treść art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Sąd orzekł jak na wstępie.