II SA/Rz 459/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: SNSA Małgorzata Wolska po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. C. o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego w sprawie ze skargi W. N. na postanowienie Wojewódzkiego Lekarza Weterynarii w [...] z dnia [...] lutego 2013 r., nr [...], [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania - postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy. W dniu 5 grudnia 2014 r. (data wpływu do tut. Sądu) K. C. (uczestnik postępowania) złożył do tut. Sądu wniosek o "ustanowienia z urzędu adwokata lub rady prawnego w ramach udzielenia prawa pomocy" motywując go złym stanem zdrowia, niskimi dochodami oraz koniecznością ustanowienia fachowego pełnomocnika a także z uwagi na skomplikowany charakter sprawy, która wymaga szczególnego i fachowego prowadzenia. Na wezwanie Sądu wyżej wymieniony nadesłał wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF, w którym wskazał, że wnosi o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, ustanowienia radcy prawnego i ustanowienie adwokata. Następnie z uwagi na niepełne dane zawarte w ww. wniosku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wezwał, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - określanej dalej w skrócie jako "P.p.s.a.") K. C. do złożenia dodatkowego oświadczenie w przedmiocie sytuacji majątkowej oraz uzyskiwanych dochodów. Wnioskodawca w zakreślonym terminie udzielił odpowiedzi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy zaznaczyć, że przedmiotowy wniosek dotyczy częściowego zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia rady prawnego i ustanowienia adwokata. Stosownie do art. 245 § 1, § 2 i § 3 oraz art. 246 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zastępcy procesowego m.in. adwokata, radcy prawnego (art. 245 § 2), gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie zastępcy prawnego, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja zwolnienia od kosztów jest wyjątkiem od zasady wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. z której wynika, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Takim szczególnym przepisem jest m. in. art. 246 P.p.s.a. Należy podkreślić, że prawo pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest instytucją szczególną, mogącą mieć zastosowanie w sytuacjach wyjątkowych. Ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W doktrynie wyrażono pogląd, że zwolnienie od opłat sądowych jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równomiernego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji i dlatego może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli – (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek –"Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" – Komentarz, wyd. Zakamycze 2005, str. 594). Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym musi więc odbywać się przy dokładnym rozpatrzeniu sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Na podstawie złożonego przez K. C. wniosku na urzędowym formularzu PPF oraz dodatkowego oświadczenia Sąd ustalił, że K. C. wraz z żoną M. C. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Jedynym źródłem ich utrzymania jest dochód z gospodarstwa rolnego w kwocie 560 zł (280 zł na osobę). Natomiast posiadany Zakład [...] nie przynosi dochodu. Na majątek wyżej wymienionych składa się dom o powierzchni 80m2 (przy czym jego połowę zajmuje córka wraz z rodziną, która prowadzi odrębne gospodarstwo domowe), nieruchomość rolna o powierzchni 7,36 ha oraz Zakład [...]. Wnioskodawca podkreślił, że nie posiada jakichkolwiek oszczędności, udziałów ani obligacji, jak też żadnych wartościowych przedmiotów. W odpowiedzi na wezwanie sprecyzował, że wydatki na comiesięczne utrzymanie dwóch osób to kwoty: 60 zł (gaz z butli), 50 zł (prąd), 40 zł (telefon), 30 zł (środki higieny), 30 zł (lekarstwa), 50 zł (podatki i opłaty), 280 zł (wyżywienie). Skarżący nadesłał także historię zapisów księgowych rachunku Spółki Prawa Cywilnego "[...]" za okres od 1.08.2014 r. do 3.02.2015 r. oraz rachunku K. C. – [...] za okres od 1.08.2014 r. do 30.11.2014 r. oraz zestawienie zbiorcze z podatkowej księgi przychodów i rozchodów obejmujące okres od września do listopada 2014 r., które wskazuje na nadwyżkę wydatków nad przychodami. K. C. podkreślił, że wydatki związane z bieżącym utrzymaniem składników materialnych Zakładu [...] prowadzone są odrębnie w ramach działalności gospodarczej Zakładu [...] s.c. Wartość posiadanych pojazdów mechanicznych nie przekracza 3 tys. euro, a dopłaty bezpośrednie z UE są dopłatami do produkcji rolnej, a nie opłat sądowych. Oświadczył, że nie korzysta z pomocy finansowej państwa. Po dokonaniu analizy wniosku oraz dodatkowego oświadczenia, Sąd uznał, że zawarte tam informacje nie potwierdzają spełnienia przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie, a sam wnioskodawca nie wykazał w sposób przekonywujący, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Sytuacja wnioskodawcy nie jest na tyle zła, aby nie mógł partycypować w kosztach postępowania, bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu dla siebie. Tym bardziej, że wnioskodawca w niniejszym postępowaniu występuje w charakterze uczestnika postepowania i na obecnym etapie ewentualne koszty postępowania mogą obejmować kwotę 100 zł za otrzymanie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem (w sytuacji oddalenia skargi), wpis od skargi kasacyjnej - w przypadku jej wnoszenia - w kwocie 100 zł. W ocenie Sądu przedstawione dane o wysokości uzyskiwanych dochodów są niewiarygodne. Wnioskodawca oświadcza, że osiąga niewielki dochód z prowadzonego gospodarstwa. Z księgi przychodów i rozchodów wynika natomiast, że ponosi straty w prowadzonej działalności (zakład [...] – wydatki przekraczają przychód). Nadto wnioskodawca uchyla się od podania informacji w jakiej wysokości otrzymuje dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych otrzymywanych z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa czy też przedstawienia zaświadczenia z urzędu gminy o dochodowości gospodarstwa rolnego. Podkreślić należy, że kryterium udzielenia przyznania prawa pomocy jest kryterium dochodowe. Tym samym ukrywanie faktycznej wysokości dochodów i ponoszonych wydatków, nie może pozostawać bez wpływu na ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy. Użyty w przepisie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. zwrot "gdy osoba ta wykaże" jednoznacznie wskazuje, że to na osobie ubiegającej się o prawo pomocy ciąży obowiązek wykazania, że spełniona została przesłanka do pozytywnego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zatem to na wnioskodawcy spoczywał obowiązek wykazania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy oraz ujawnienia wszystkich dochodów i ponoszonych wydatków. W jego interesie "leżało" przedłożenie wszelkich możliwych dokumentów źródłowych oraz przytoczenie wszelkich okoliczności przemawiających za pozytywnym rozpoznaniem jego wniosku (por. postanowienie NSA z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. GZ 146/2004 NSA, publ. LexPolonica nr 375745). K. C. nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Jego sytuacja nie jest na tyle zła, aby nie mógł partycypować w kosztach postępowania, bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu dla siebie. Jak wyżej wspomniano instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, ma służyć najuboższym to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu (zob. H.Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). Z pewnością K. C. nie jest osobą ubogą i nieporadną. W toku postępowania w wyznaczonych terminach stosował się do wezwań Sądu. Wnioskodawca nie wykazał, że jego sytuacja jest wyjątkowa i uzasadnia ustanowienie profesjonalnej pomocy prawnej. Wnioskodawca w złożonym wniosku powyższych okoliczności nie wykazał. Tym bardziej, co wynika z wniosku, że wszystkie jego potrzeby życiowe są bez trudu zaspokajane. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 245 § 1 i 2, art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.