II SA/Rz 468/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Lechowska Sędziowie NSA Marian Ekiert Małgorzata Wolska /spr ./ Protokolant sek. sąd. Teresa Tochowicz po rozpoznaniu w dniu 20 lipca 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi M. D. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2004 r. Nr [...] w przedmiocie utraty statusu bezrobotnego, skargę oddala II SA/Rz 468/04 U Z A S A D N I E N I E Wojewoda [...], decyzją z dnia [...].04.2004 r. /[...]/, wydaną na podstawie art. 6c ust. 2 pkt 2 oraz art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu /Dz. U. z 2003 r. nr 58, poz. 514 ze zm./ i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania M. D. od decyzji Starosty [...] z dnia [...].03.2004 r. /[...]/ w sprawie utraty statusu osoby bezrobotnej od dnia 20.11.2000 r., utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji podano, że wskazaną wyżej decyzją z dnia [...].03.2004 r. organ I instancji orzekł o utracie przez M. D. statusu osoby bezrobotnej od dnia 20.11.2000 r., która począwszy od tej daty, była współwłaścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni przekraczającej 2 ha przeliczeniowe i w związku z tym, stosownie do treści art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu od dnia 20.11.2000 r. nie mogła posiadać statusu osoby bezrobotnej. W odwołaniu od tej decyzji M. D. podała, że rejestrując się w PUP w dniu 15.11.2000 r. posiadała nieruchomość o pow. 0,89 ha /tj. 0,8525 ha przel./. Przyznała również, że na podstawie aktu notarialnego z dnia 20.11.2000 r. Rep. [...] nabyła w 1/3 własność gospodarstwa rolnego o pow. 1,68 ha /tj. 1,0645 ha przel./ położonego w T. oraz w 1/6 części własność nieruchomości rolnej o pow. 2,91 ha /tj. 2,7185 ha przel./ położonej w N. Mając tylko udziały na własność nieruchomości rolnych – nie przysługiwała jej własność całych nieruchomości – nie można pozbawiać danej osoby statusu bezrobotnego. Zgodnie z obowiązującymi w 2000 roku przepisami prawa przysługującą właścicielowi powierzchnię gospodarstwa rolnego należało ustalać stosunkowo do wielkości udziału, jaki przysługiwał temu współwłaścicielowi. Skoro na dzień 20.11.2000 r. nadal nie posiada gospodarstwa rolnego o powierzchni przekraczającej 2 ha przeliczeniowe, organ zatrudnienia nie miał podstaw do orzekania o utracie przez nią statusu bezrobotnego. Organ II instancji stwierdził, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie, argumentując następująco: decyzją z dnia [...].11.2000 r. Starosty [...] przyznano M. D. status osoby bezrobotnej od dnia rejestracji (15.11.2000 r.) i prawo do zasiłku z tytułu pozostawania bez pracy od dnia 23.11.2000 r. W dniu 4.02.2004 r. organ zatrudnienia powziął wiadomość, że M. D. jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego o pow. przekraczającej 2 ha przeliczeniowe i w związku z tym wszczął postępowanie celem ustalenia, kiedy dokładnie nabyła ona udziały we własności takiego gospodarstwa. Z dokumentów zebranych w toku postępowania wyjaśniającego wynika, że M. D. w dniu 20.11.2000 r. nabyła udział w wysokości 1/6 we własności nieruchomości rolnej o powierzchni 2,91 ha /tj. 2,7185 ha przel./ w N. i udział w wysokości 1/3 we własności nieruchomości rolnej o powierzchni 1,68 ha /tj. 1,0645 ha przel./ w T. Zatem powierzchnia nieruchomości rolnych, we własności których przysługiwały M. D. udziały, wynosiła ponad 2 ha przeliczeniowe. Nadto wraz z małżonkiem posiadała gospodarstwo rolne o powierzchni 0,89 ha /tj. 0,8525 ha przel./, co wynika z zaświadczenia Urzędu Miasta i Gminy [...] z dnia 20.02.2004 r. Na tej podstawie i zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu organ I instancji uznał, że z dniem 20.11.2000 r., tj. z dniem nabycia udziałów we własności nieruchomości rolnych o łącznej powierzchni powyżej 2 ha przeliczeniowych M. D. przestała spełniać ustawowe przesłanki warunkujące posiadanie statusu bezrobotnego. Oceniając argumentację zawartą w odwołaniu organ II instancji wskazał na przepisy art. 195-221 k.c. dotyczące współwłasności i następnie podkreślił, że od dnia 20.11.2000 r. odwołującej się przysługiwała tzw. współwłasność w częściach ułamkowych, która wynika z faktu przysługiwania niepodzielnie kilku osobom prawa własności /prawo to przysługiwało jej z K. F. i P. D./. Zakres uprawnień współwłaściciela wyznacza wielkość jego udziału, a o przysługiwaniu prawa własności tylko do konkretnej, wyodrębnionej części rzeczy wspólnej można mówić dopiero wówczas, gdy współwłaściciele dokonają działu współwłasności. Współwłaściciel ma prawo korzystać z całej rzeczy, mając jednocześnie na względzie, że to samo prawo przysługuje innym współwłaścicielom. Może też żądać zniesienia współwłasności. Bezzasadne jest więc twierdzenie odwołującej się, iż skoro przysługiwały jej tylko udziały, to była ona właścicielem tylko pewnych części nieruchomości. Z dniem nabycia własności nieruchomości rolnych – niepodzielnie z innymi osobami – których łączna powierzchnia przekraczała 2 ha przeliczeniowe, tj. z dniem 20.11.2000 r. M. D. przestała spełniać określone w art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d cyt. ustawy przesłanki warunkujące posiadanie prawnego statusu osoby bezrobotnej. W tej sytuacji brak podstaw do uchylenia decyzji kwestionowanej odwołaniem przez M. D. Opisaną decyzję z dnia [...].04.2004 r. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie M. D., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i utrzymanie w mocy decyzji z dnia [...].11.2000 r. /[...]/ o uznaniu ją za osobę bezrobotną. Skarżąca wywodzi, że faktycznie jest posiadaczką nieruchomości stanowiącej 1,7988 ha przel. i wobec tego argument, że nie może zostać uznana za osobę bezrobotną – bo ma ponad 2 ha przeliczeniowe – jest bezzasadny. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji błędnie jest interpretowane pojęcie współwłasności, w szczególności nie zgadza się z zawartym w nim stwierdzeniem, iż "skarżącej jako współwłaścicielowi nieruchomości przysługiwało prawo do całych w/w nieruchomości". Zdaniem skarżącej każdemu ze współwłaścicieli służą określone uprawnienia w stosunku do rzeczy wspólnej, a także w stosunku do przysługującej mu idealnej części rzeczy, czyli udziału. Samodzielność uprawnień w stosunku do udziału przejawia się przede wszystkim możliwością rozporządzania udziałem bez zgody współwłaściciela, co oznacza, że właścicielem jest się tylko w stosunku do przysługującego udziału, a co do reszty rzeczy wspólnej przysługują tylko pewne prawa, a nie własność. Zatem przysługuje jej prawo dysponowania samodzielnie swoją częścią nieruchomości wspólnej, której powierzchnia nie przekracza 2 ha przeliczeniowe. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wskazano też, że w wyrokach NSA opatrzonych sygnaturami SA/BK 1966/98, SA/BK 2398 oraz SA/Wr 469/98 stwierdzono, iż "tytuł współwłaściciela nieruchomości rolnej powyżej 2 ha przelicz. nie pozwala na przyznanie danej osobie statusu bezrobotnego stosownie do art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu". Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zawiera uzasadnionych podstaw prawnych do jej uwzględniania. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. nr 153, poz. 1269/ sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzygają spory kompetencyjne o własność między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej /§ 1/. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej /§ 2/, natomiast jej zakres wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. nr 153, poz. 1270/. Przepis ten stanowi, iż Sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oceniając zatem zaskarżoną decyzję w omawianym zakresie Sąd nie stwierdził, aby przy jej wydaniu doszło do naruszenia prawa i dlatego też, zgodnie z art. 151 powyższej ustawy, skarga podlegała oddaleniu. Z akt administracyjnych nadesłanych wraz z odpowiedzią na skargę wynika, że M. D. zarejestrowała się jako bezrobotna w dniu 15.11.2000 r. Wówczas decyzją z dnia [...].11.2000 r. uznano ją od dnia zarejestrowania za osobę bezrobotną i przyznano jej zasiłek dla bezrobotnych od dnia 23.11.2000 r. W dniu 4.02.2004 r., tj. w dniu rejestrowania się przez W. D. /męża skarżącej/ w Powiatowym Urzędzie Pracy organ zatrudnienia powziął wiadomość, iż M. D. jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe i w związku z tym przeprowadził postępowanie w celu ustalenia, kiedy nabyła ona udziały we własności tegoż gospodarstwa. W wyniku tego wydano wspomnianą już decyzję z dnia [...].03.2004 r. o utracie przez M. D. statusu osoby bezrobotnej od dnia 20.11.2000 r., a którą organ II instancji utrzymał w mocy decyzją z dnia [...].04.2004 r., będącą następnie przedmiotem zaskarżenia przez M. D. Stosownie do przepisu art. 13 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu /t.j. Dz. U. z 2003 r., nr 58, poz. 514 ze zm./, starosta z zastrzeżeniem art. 27 ust. 3, pozbawia statusu bezrobotnego osobę, która nie spełnia warunków, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2. W myśl zaś wymienionego ostatnio art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d powyższej ustawy bezrobotnym jest osoba, która nie jest właścicielem lub posiadaczem /samoistnym lub zależnym/ nieruchomości rolnej w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego, o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe lub nie podlega ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu z tytułu stałej pracy jako współmałżonek lub domownik w gospodarstwie rolnym o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe. W zgodnej ocenie organów orzekających w sprawie w dniu 20.11.2000 r. skarżąca stała się współwłaścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe. Ustalenia tych organów znajdują potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym /zaświadczenie Urzędu Gminy i Miasta [...]. z dnia 20.02.2004 r. L.dz. [...], akt notarialny z dnia 12.02.2004 r. Rep.A nr [...]/. Wykazuje on bowiem w sposób wyraźny, że skarżąca posiadała wraz z mężem gospodarstwo rolne o powierzchni 0,89 ha /0,8525 ha przeliczeniowych/, natomiast w dniu 20.11.2000 r. /akt notarialny Rep.A nr [...]/ nabyła udziały w wysokości 1/6 nieruchomości rolnej o powierzchni 2,91 ha /2,7185 ha przeliczeniowych/ oraz w wysokości 1/3 nieruchomości rolnej o powierzchni 1,68 ha /1,0645 ha przeliczeniowych/, tj. udziały we własności nieruchomości rolnych o łącznej powierzchni przekraczającej 2 ha przeliczeniowe. Nie jest to w istocie przez skarżącą kwestionowane. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem sporu było natomiast to czy ocena organów, że skarżąca stając się w dniu 20.11.2000 r. współwłaścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe nie może posiadać – od tej daty – statusu osoby bezrobotnej, była uzasadniona. W ocenie Sądu, pogląd organów obu instancji zasługuje na akceptację. W szczególności nie można zgodzić się ze skarżącą, że samodzielność uprawnień w stosunku do udziału oznacza, iż właścicielem jest się tylko udziału. Prawo własności określonej rzeczy przysługuje najczęściej jednej osobie. Możne ono jednak, podobnie jak wiele innych praw majątkowych, należeć do kilku osób. Ta jego właściwość jest w doktrynie określana jako podzielność prawa własności, a najbardziej charakterystyczną formą podzielności jest własność należąca niepodzielnie do kilku osób, czyli współwłasność. Jednym z rodzajów współwłasności wymienionych w art. 196 § 1 k.c. jest współwłasność w częściach ułamkowych. Jednym zaś z przypadków współwłasności w częściach ułamkowych jest współwłasność powstała w drodze spadkobrania, kiedy spadek przechodzi na kilku spadkobierców. Co do z kolei istoty udziału we współwłasności, to według przeważającego w doktrynie, a jednolicie przyjmowanego w orzecznictwie poglądu, współwłasność nie jest instytucją samodzielną, lecz stanowi tylko odmianę własności, udział więc – właśnie dlatego, że jest niejako wycinkiem prawa własności – jest ze swej istoty prawem własności. Stwierdzenie to prowadzi do wniosku, że do współwłasności stosuje się /bezpośrednio/ przepisy odnoszące się do własności /np. o przeniesieniu własności/. W przypadku współwłasności należy odróżnić prawo własności całej rzeczy oraz udziały współwłaścicieli. Udział wyraża zakres uprawnień właściciela względem rzeczy wspólnej i jest określany odpowiednim ułamkiem. Zestawiając udział współwłaściciela z własnością całej rzeczy należy stwierdzić, że prawo własności całej rzeczy przysługuje wszystkim współwłaścicielom niepodzielnie, natomiast udział jest prawem, które należy wyłącznie do współwłaściciela. Współwłaściciel ma więc względem swojego udziału pozycję wyłącznego właściciela. Ze względu na charakter udziału, jako wyłącznego prawa współwłaściciela, zasadą jest, że każdy ze współwłaścicieli może rozporządzać swoim udziałem bez zgody pozostałych współwłaścicieli. W świetle powyższego Sąd doszedł do przekonania, że skarżąca nie może posiadać statusu bezrobotnego od daty wskazanej w zaskarżonej decyzji, tj. 20.11.2000 r. Nie pozwala na to okoliczność, iż posiada ona własność względem wspólnej nieruchomości rolnej przewyższającej powierzchnię 2 ha przeliczeniowe. Nadto posiada ona wraz z mężem gospodarstwo rolne o powierzchni 0,89 ha /0,8525 ha przeliczeniowych/ i wreszcie, jak podała do protokołu z rozprawy sądowej, w rzeczywistości użytkuje nie tylko "swoją" część wspólnego gospodarstwa rolnego, ale również jego część przypadającą córce P. D., której to przypadł też udział siostry skarżącej, tj. K. F., w tym gospodarstwie /2004 r./. Zatem zastosowanie art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu w warunkach rozpoznawanej sprawy nie może być poczytane za błędne. W rezultacie wydane w tej sprawie decyzje nie naruszają prawa. Dlatego skarga została oddalona w myśl art. 151 cyt. na wstępie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.