II SA/Rz 47/15

Dnia 9 kwietnia 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: SWSA Krystyna Józefczyk po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2015 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku M.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] września 2014 r. Nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu scalenia gruntów - postanawia - I . zwolnić skarżącą od kosztów sądowych w połowie ich wysokości, II. ustanowić dla skarżącej adwokata. Wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na obowiązującym osoby fizyczne w postępowaniu sądowo administracyjnym formularzu PPF, M.K. zwróciła się o zwolnienie jej od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 25 lutego 2015 r. referendarz sądowy odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Postanowienie zostało doręczone M.K. w dniu 3 marca 2015 r. W dniu 9 marca 2015 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wpłynął sprzeciw skarżącej od ww. postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – (tekst jednolity Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zmianami), dalej "P.p.s.a" w przypadku skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie udzielenia prawa pomocy traci moc. Sąd rozpoznaje wniosek na nowo. Warunki przyznania prawa pomocy osobie fizycznej określa art. 245 i art. 246 P.p.s.a. Warunki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym określa art. 245 § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Treść oraz warunki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym określa art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. (art. 245 § 3 P.p.s.a). Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy jest więc instytucją polegającą na dofinansowaniu osób o niskich dochodach w celu zapewnienia im dostępu do sądu. Nie ma ono charakteru uznaniowego, lecz podlega określonym regułom. Przyznanie prawa pomocy jest z jednej strony realizacją prawa obywateli do sądu, a z drugiej uszczupleniem dochodów państwa. Z istoty prawa pomocy wynika, iż ustawodawca odstępuje od ogólnej zasady odpłatności postępowania – art. 199 P.p.s.a. - na rzecz konstytucyjnego prawa do sądu, w sytuacjach, gdy strona nie jest w stanie partycypować w kosztach związanych z rozpoznaniem wniesionej przez nią skargi. M.K. w złożonym formularzu PPF podała, że łączny osiągany przez nią i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym dochód wynosi 3. 710 zł miesięcznie brutto. Na dochód ten składa się dochód syna w wysokości 1.100 zł, dochód męża w wysokości 1. 600 zł oraz dochód wnioskodawczyni w wysokości 1. 000 zł. Podała, że jest właścicielką domu o powierzchni 100 m 2 oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 4 ha. Mimo kwotowego wyszczególnienia pobieranych przez siebie, męża i syna świadczeń emerytalno – rentowych, nie wykazała ponoszonych przez nich wydatków, w tym przede wszystkim związanych z utrzymaniem siebie i domu. Skutkowało to skierowaniem do skarżącej wezwania do uzupełnienia wniosku poprzez: a) wyjaśnienie, jakie niezbędne potrzeby życiowe jej i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym nie mogłyby być zaspokojone w związku z koniecznością jednorazowego poniesienia kosztów postępowania sądowego, b) wykazanie kwot netto pobieranych przez siebie i domowników świadczeń, c) wskazanie średniej wysokości wydatków przeznaczanych na zakup żywności, utrzymanie domu (z wyszczególnieniem opłat za energię elektr., gaz, wodę i kanalizację, telefon, wywóz śmieci itp.) oraz na inne cele, stanowiące istotne obciążenie finansowe (np. zakup opału, koszty leczenia), d) wskazanie sposobu wykorzystania /zagospodarowania posiadanej nieruchomości rolnej oraz osiąganych z niej dochodów, w tym dopłat do produkcji rolnej, e) wykazanie wszystkich posiadanych przez siebie i domowników pojazdów mechanicznych – w tym związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego - oraz średnich miesięcznych wydatków związanych z ich utrzymaniem i eksploatacją, f) przedłożenie, za okres 3 miesięcy poprzedzających dzień doręczenia wezwania, wyciągów z posiadanych przez siebie i osoby wspólnie gospodarujące rachunków bankowych. Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru wezwania, zostało ono doręczone wnioskodawczyni 30 stycznia 2015 r. W wezwaniu określono termin do jego wykonania, tj. 7 dni od dnia otrzymania wezwania oraz wskazano rygor na wypadek jego niewykonania, tj. rozpoznanie wniosku wyłącznie w oparciu o informacje zawarte w aktach sprawy. Wobec odebrania wezwania w dniu 30 stycznia 2015 r., ostatnim dniem terminu był 6 luty 2015 r. Pismem z dnia 4 lutego 2015 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) M.K. wskazała, że "nie mogła odpisać i zmieścić się w terminie" z uwagi na operację męża. Wskazała, że "wszystko wypisze później i wyśle". Mimo powołania się przez wnioskodawczynię w piśmie z dnia 4 lutego 2015 r. na chorobę męża i wskazania, że wymagane informacje zostaną udzielone w terminie późniejszym, wnioskodawczyni takich informacji nie przedstawiła. W sprzeciwie podniosła, że ma 78 lat, przeszła "operację na biodro", "leczy się na ciśnienie i ogólnie jest słaba". Podała, że musi opiekować się mężem, który przeszedł ciężkie operacje. Wspólnie zamieszkujący ze skarżącą syn ma II grupę inwalidzką, jest niezdolny do pracy i nie pomaga rodzicom. Skarżąca wyjaśniła, że podobnie jak mąż, nie ma konta w banku. Ponosi opłaty za prąd, które wynoszą 280 zł oraz za kanalizację 50 – 70 zł (co 2 miesiące). Koszt zakupu węgla i drewna wyniósł odpowiednio 3. 700 zł oraz 960 zł. Obydwoje z mężem muszą przyjmować leki, dlatego 200 zł to dla nich duży wydatek. Podała, że "nie miała głowy na udzielenie odpowiedzi na wezwanie Sądu, nie potrafiła tego zrobić". Skarżąca, z uwagi na swój podeszły wiek i jej męża oraz choroby, zwróciła się o przyznanie adwokata z urzędu. Podała, że nie "umieją sobie poradzić z tym scaleniem". Do sprzeciwu dołączyła umowę, na podstawie której należące do wnioskodawczyni i jej męża nieruchomości o łącznej powierzchni 4, 3709 ha zostały wydzierżawione na okres 10 lat, przy czym czynsz dzierżawny został ustalony jako równowartość 100 g pszenicy za 1 ha rocznie. Dzierżawca zobowiązał się do uiszczania podatków oraz wszelkich należności wobec Państwa związanych z dzierżawą. Z umowy tej wynika, że do dyspozycji wydzierżawiającego pozostawiono działki o łącznej powierzchni 0, 5684 ha. Przystępując do rozpoznania wniosku wskazać należy, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki uzasadniające udzielenie prawa pomocy, ciąży na stronie ubiegającej się o takie prawo. Obowiązkiem podmiotu domagającego się pomocy ze środków Skarbu Państwa jest zatem przedstawienie rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz rodzinnej w taki sposób, aby możliwa była ocena zdolności płatniczych w zakresie uiszczenia kosztów sądowych. Przyznanie prawa pomocy nie ma zatem charakteru uznaniowego, nie zależy od swobodnej decyzji sądu, lecz podlega ściśle określonym przez wyżej wskazane przepisy regułom, których spełnienie warunkuje zasadność wniosku. Jeżeli osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym nie wykaże, że spełnia wymogi uzasadniające skorzystanie z tej instytucji, Sąd wniosku uwzględnić nie może. Odnosząc powyższe do sytuacji materialnej i życiowej skarżącego Sąd ocenił jego wniosek jako częściowo zasadny. Uwzględniając sytuację zdrowotną i majątkową skarżącej oraz ogólne koszty utrzymania gospodarstwa domowego w dzisiejszych czasach należy stwierdzić, iż dochód przez nią uzyskiwany jest wprawdzie stały, lecz jednocześnie zbyt niski by można było z niego wygospodarować środki na opłacenie adwokata. Ponadto Sąd wziął pod uwagę to, że skarżąca nie posiada wykształcenia prawniczego oraz uwzględnił nieporadny sposób formułowania pism procesowych. Z tych względów Sąd postanowił przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie fachowego pełnomocnika. Odnosząc się do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych Sąd zwraca uwagę, że przedstawione przez skarżącą okoliczności nie uprawniają do stwierdzenia, jak wymaga tego art. 246 § 1 pkt. 1 P.p.s.a., że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Skarżąca bowiem nie wykonała wezwania Sądu z dnia 27 stycznia 2015 r. ani w terminie otwartym do dokonania tej czynności ani też nie uzupełniła żądanych informacji w sprzeciwie. Tym samym nie podjęła współpracy z Sądem celem rzetelnego wykazania swojej sytuacji majątkowej, poprzez podanie podstawowych informacji, takich jak wysokość kwot wydatkowanych na leki czy żywność. Sąd wziął pod uwagę fakt, że mimo wykazania nadwyżki dochodu nad wydatkami (dochód - 3. 710 zł, wydatki - 563, 33 zł), podany dochód stanowił kwotę brutto, a skarżąca nie podała kwot wydawanych na leki czy też na żywność, czyli podstawowych wydatków, które bezsprzecznie ponosić musi. Powyższe uzasadnia tezą, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, jednakże wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. To uzasadnia zwolnienie skarżącej od kosztów sądowych w połowie ich wysokości. Ponadto zwalniając skarżącą z obowiązku ponoszenia kosztów związanych z opłaceniem fachowego pełnomocnika Sąd umożliwił jej podjęcie starań o poczynienie oszczędności w związku z koniecznością opłacenia kosztów sądowych. Jedynym wydatkiem, jaki skarżąca będzie zobowiązana ponieść przy zwolnieniu od kosztów sądowych w połowie ich wysokości jest wpis od skargi w wysokości 100 zł, a w dalszej perspektywie, w razie oddalenia skargi, opłata kancelaryjna w wysokości 50 zł i ewentualny wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 50 zł. Z tej przyczyny Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i art. 260 P.p.s.a.