II SA/Rz 471/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur - Selwa Sędziowie WSA Ewa Partyka AWSA Maria Mikolik /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi A. O. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Wyższej Szkoły [....] w [...] z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium socjalnego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Komisji Stypendialnej Wyższej Szkoły [....] w [...] z dnia [...] grudnia 2020 r. II SA/Rz 471/21 UZASADNIENIE Decyzją z [...] grudnia 2020r. Komisja Stypendialna [...] w [...], po rozpoznaniu wniosku A. O. z 1 października 2020r. odmówiła przyznania stypendium socjalnego na rok akademicki 2020/2021. W uzasadnieniu decyzji Komisja wskazała, że zgodnie z art. 87 ust. 1 i ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. 2020 poz. 85 ze zm., dalej: u.s.w.) oraz § 19 ust. 1 i ust. 2 Regulaminu świadczeń dla studentów [...] w [...], stypendium socjalne może otrzymać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, którego dochód na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty określonej przez rektora w porozumieniu z samorządem studenckim. W szczególnie uzasadnionych przypadkach student może otrzymać stypendium socjalne w zwiększonej wysokości (art. 87 ust. 3 u.s.w. i § 24 ust. 1 Regulaminu świadczeń dla studentów). W myśl § 24 ust. 2 Regulaminu, za szczególnie uzasadnione przypadki mogą zostać uznane następujące okoliczności: 1) wysokość miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie studenta nie przekracza kwoty określonej w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. kwoty 528 zł); 2) student zamieszkuje: a) w domu studenckim lub b) w obiekcie innym niż dom studencki i dojazd studenta z miejsca stałego zamieszkania do uczelni uniemożliwiałby lub w znacznym stopniu utrudniał studiowanie. Komisja wskazała również, że zgodnie z art. 93 ust. 2 pkt 1 u.s.w. oraz § 10 ust. 3 pkt a Regulaminu, świadczenia dla studentów przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Komisja stwierdziła, że w związku z upływem z dniem 31 marca 2020, 6-letniego okresu, o którym mowa powyżej, odmówiono przyznania stypendium socjalnego. A. O. wniosła odwołanie od powyższej decyzji, wnosząc o przyznanie stypendium. Skarżąca wskazał, że nie pobierała stypendiów przez cały okres, w którym miała status studentki. Strona argumentowała, że jej sytuacja materialno – bytowa jest bardzo trudna. Pobiera rentę z tytułu choroby a mąż nie osiąga żadnych dochodów a również choruje przewlekle. Ponosi koszty wynajmu mieszkania oraz leczenia. Na poparcie swej argumentacji skarżąca przywołała orzeczenia sądów administracyjnych. Decyzją z [...] stycznia 2021r. Odwoławcza Komisja Stypendialna [...] w [...], po rozpoznaniu odwołania A. O. utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję Komisji Stypendialnej z [...] grudnia 2020r. W uzasadnieniu, po przywołaniu treści art. 87 ust. 1, ust. 2, ust. 3 u.s.w., § 19 ust. 1 i ust. 2 oraz § 24 ust. 1 i ust. 2 Regulaminu świadczeń dla studentów [...] w [...], Komisja przytoczyła treść art. 93 ust. 2 pkt 1 u.s.w. oraz § 10 ust. 3 pkt a Regulaminu. Komisja wskazała następnie, że w związku z upływem z dniem 31 marca 2020r., 6-letniego okresu, o którym mowa powyżej, Odwoławcza Komisja Stypendialna orzekła jak w sentencji niniejszej decyzji. A. O. wniosła skargę na ww. decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej, wnosząc o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów procesu, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji strona zarzuciła naruszenie: - art. 93 ust. 2 pkt 1 u.s.w., poprzez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że został przekroczony okres 6 lat, w którym można pobierać stypendium; - art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej: k.p.a.), poprzez jego niezastosowanie a w konsekwencji brak należytego uzasadnienia zaskarżonej decyzji, zupełny brak odniesienia się organu do sposobu liczenia 6-letniego terminu w stosunku do skarżącej; - art. 7 i 77 k.p.a., poprzez niedokonanie w zaskarżonej decyzji ustaleń dotyczących okresów pobierania przez skarżącą świadczeń — istotnych dla ustalenia przysługiwania prawa do stypendium socjalnego. W uzasadnieniu skarżąca zarzuciła, że organy I i II instancji nieprawidłowo wyliczyły okresy, w których przysługiwało jej prawo do korzystania ze stypendium. W toku edukacji na uczelniach wyższych skarżąca wielokrotnie korzystała z urlopów dziekańskich oraz innych przerw związanych z hospitalizacją. W tej sytuacji w przypadku przerywania studiów (korzystania z urlopu dziekańskiego, skreślenia z listy studentów) i podjęcia kolejnych studiów, liczenie okresu 6 lat powinno być kontynuowane z wyłączeniem przerw pomiędzy studiami, ponieważ sumuje się jedynie okresy faktycznego studiowania na tych uczelniach, tj. od podjęcia studiów do ich dokończenia albo skreślenia z listy studentów, a nie cały rok studiów w przypadku wcześniejszego zakończenia kształcenia. W ocenie strony nie doszło do przekroczenia okresu 6 lat. Skarżąca zarzuciła również, że zaskarżona decyzja nie zawiera uzasadnienia spełniającego wymogi z art. 107 § 3 k.p.a. W szczególności w zaskarżonej decyzji brak uzasadnienia faktycznego. Organ zupełnie pominął ustalenia co do faktów związanych ze studiowaniem na innych uczelniach i nie dokonał rozważań — w szczególności co do okresu przysługiwania skarżącej świadczeń stypendialnych oraz przyczyn dla których uznał, że 6-letni okres z art. 93 ust. 2 pkt 1 u.s.w. został w jej przypadku przekroczony. Dodatkowo organ w zaskarżonej decyzji dopuścił się naruszenia przepisów procedury administracyjnej, tj. art. 7 i 77 k.p.a., poprzez niedokonanie ustaleń dotyczących okresów pobierania przez skarżącą świadczeń — istotnych dla przysługiwania prawa do stypendium. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik imieniem [...] w [...] wniósł o oddalenie skargi. W odpowiedzi na skargę wskazano, że termin 6 – letni obliczono zgodnie z regułami interpretacyjnymi zawartymi w piśmie Ministerstwa Edukacji i Nauki z 23 września 2020r. stanowiącym, że "6-letni okres przysługiwania świadczeń rozpoczyna się w momencie podjęcia studiów i nabycia praw studenta po raz pierwszy (na pierwszym kierunku studiów), co następuje z chwilą złożenia ślubowania. Termin ten biegnie również wówczas, gdy osoba znajduje się na urlopie od zajęć, ale pozostaje na studiach". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.) oraz art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019r., poz. 2325 ze zm., dalej: P.p.s.a.), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Naruszenia prawa, stanowiące podstawę do uwzględnienia skargi na decyzję, zostały zaś wymienione w art. 145 § 1 p.p.s.a. Po rozpoznaniu sprawy w wyżej wskazanych granicach Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Zarówno Odwoławcza Komisja Stypendialna, jak i Komisja Stypendialna [...] w [...], rozpoznając wniosek skarżącej o przyznanie stypendium socjalnego na rok akademicki 2020/2021 dopuściły się naruszenia przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, jak i dokonały wadliwej wykładni prawa materialnego, który stanowił podstawę odmownego rozpoznania wniosku skarżącej. W pierwszej kolejności wskazać należy, że art. 87 i art. 88 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce reguluje przyznawanie stypendiów socjalnych, łącznie z podstawą jego przyznania określoną w regulaminie (art. 95 tej ustawy) i zachowaniem wymogów kodeksu postępowania administracyjnego (art. 48). Tym samym obliguje organy uczelni, aby do podejmowanych decyzji w indywidualnych sprawach studentów, w tym także w przedmiocie przyznania stypendium, stosować odpowiednio przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, co oznacza konieczność zachowania przez organ minimum procedury administracyjnej, niezbędnej do załatwienia sprawy i zagwarantowania ustawowych uprawnień strony. Chociaż w świetle wyrażonej w art. 77 ust. 5 Konstytucji RP zasady autonomii szkół wyższych decyzje organów uczelni nie muszą spełniać tak surowych kryteriów jak decyzje organów administracji publicznej, to jednak, skoro zostały poddane kontroli prowadzonej przez sądy administracyjne pod względem zgodności z prawem, to muszą one spełniać wymogi umożliwiające przeprowadzenie takiej kontroli. Oznacza to, że organy uczelni w postępowaniu w sprawie przyznania stypendium winny przestrzegać ogólnych zasad postępowania administracyjnego i respektować podstawowe założenia procedury administracyjnej. Powinny zatem poczynić ustalenia w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, zgodnie z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., a następnie podjęte rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania bądź odmowy przyznania stypendium doktoranckiego uzasadnić zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. (tak wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 28 lipca 2020 r. II SA/Ol 107/20, wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych dostępne na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu orzekającego kontrolowana decyzja jest wadliwa, gdyż nie wypełnia dyspozycji art. 107 § 3 k.p.a. i jako taka nie poddaje się kontroli sądowej. Zarówno w decyzji I, jak i II instancji podano, po przytoczeniu treści m.in. art. 93 ust. 2 pkt 1 u.s.w. że "w związku z upływem z dniem 31 marca 2020r. 6 – letnie okresu, o którym mowa powyżej, Odwoławcza Komisja Stypendialna orzekła jak w sentencji [...] decyzji." Niewątpliwie tak lakoniczne uzasadnienie decyzji negatywnej dla skarżącej stanowi o naruszeniu w stopniu, który miał istotny wpływ na wynik sprawy art. 107 § 1 pkt 1 i § 3 k.p.a., jak również zasady przekonywania, wyrażonej w art. 11 k.p.a. W przypadku zaskarżonej decyzji należy jeszcze dodatkowo wskazać, że Odwoławcza Komisja nie odniosła się w żadnym zakresie do zarzutów odwołania skarżącej, co niewątpliwie narusza art. 15 k.p.a. Uzasadnienia ww. decyzji I oraz II instancji nie pozwalają na skuteczną kontrolę legalności takich decyzji przez sąd administracyjny, gdyż na ich podstawie nie sposób stwierdzić, w oparciu o jakie okoliczności organy doszły do wniosku o konieczności wydania decyzji odmownych w stosunku do skarżącej. Komisje nie przytoczyły żadnych ustaleń faktycznych, na podstawie których przyjęły, że okres 6 – letni pobierania stypendiów w przypadku strony upłynął. Organy nie przedstawiły w ogóle okresów, które uwzględniły przy obliczaniu okresu 6 – letniego, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 u.s.w. Braki w tym zakresie niewątpliwie świadczą o naruszeniu art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. W ramach uzasadnienia faktycznego Komisje winny były natomiast wskazać, na podstawie jakich decyzji skarżąca pomoc materialną otrzymała oraz w jakich przedziałach czasowych tę pomoc materialną pobierała. Dopiero zaś po przedstawieniu ustaleń faktycznych co do okresu pobierania świadczeń pomocy materialnej możliwe stanie się stwierdzenie, czy podstawa do odmowy przyznania stypendium socjalnego w oparciu o art. 93 ust. 2 pkt 1 u.s.w. w stosunku do skarżącej istnieje. Dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawie kluczowe jest również dokonanie prawidłowej wykładni art. 93 ust. 2 pkt 1 u.s.w. Komisje rozumienia ww. przepisu w kontrolowanych decyzjach nie przedstawiły, natomiast w odpowiedzi na skargę pełnomocnik Uczelni, powołując się na pismo Ministerstwa Edukacji i Nauki z 23 września 2020r. stwierdził, że okres 6 – letni przysługiwania świadczeni rozpoczyna się w momencie podjęcia studiów i nabycia prawa studenta po raz pierwszy z chwilą złożenia ślubowania. Termin ten biegnie również wówczas, gdy osoba znajduje się na urlopie od zajęć, ale pozostaje na studiach. Niewątpliwie uzasadnienie decyzji nie może podlegać uzupełnieniu w ramach odpowiedzi na skargę. Niemniej jednak wskazać należy, że przedstawione powyżej rozumienie art. 93 ust. 2 pkt 1 u.s.w. jest błędne. Zgodnie z art. 86 ust. 1 pkt 1 u.s.w, student może ubiegać się o stypendium socjalne. Jak stanowi art. 93 ust. 2 pkt 1 u.s.w., świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Należy podkreślić, że maksymalna 6-letnia granica czasowa nabycia lub trwania prawa do stypendium wiąże się nie z okresem samego studiowania na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, lecz z okresem pobierania tego rodzaju stypendium. Ustawodawca odwołał się do kategorii "przysługiwania" prawa do stypendium, a nie do kategorii "studiowania" lub "posiadania statusu studenta". Warunkiem odmowy przyznania lub wygaśnięcia (art. 94 ust. 2 u.s.w.) stypendium socjalnego w związku z upływem terminu, o który mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 u.s.w. jest zatem wykazanie, że dany student pobierał na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich (na tej samej lub na różnych uczelniach) tego rodzaju stypendium co najmniej przez okres 6 lat. Nie ma w tym zakresie znaczenia czasokres studiowania oraz ilość uczelni, w których odbywano studia (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 15 czerwca 2021 r., sygn. II SA/Rz 467/21). Należy podkreślić, że pojęcia "przysługiwania świadczenia", jakim posługuje się przepis art. 93 ust. 2 pkt 1 u.s.w. nie można utożsamiać z terminem "posiadania statusu studenta". Wobec braku ustawowej definicji pojęcia "świadczenie przysługuje", jakie zostało użyte w art. 93 ust. 2 pkt 1 u.s.w., należy je odczytywać zgodnie z jego znaczeniem w języku potocznym i odnosić do świadczenia, które zostało przyznane studentowi po spełnieniu wszystkich kryteriów. W związku z tym dla biegu okresu, o którym mowa w omawianym przepisie, ma znaczenie to, że student występował o świadczenie, które zostało mu przyznane i je pobrał. Zwrócić należy uwagę, że zgodnie z art. 86 ust. 1 u.s.w. student może jedynie ubiegać się o przyznanie wskazanego w nim świadczenia (m.in. stypendium socjalnego), ponieważ sam status studenta nie powoduje powstania uprawnienia do uzyskania danego świadczenia. W konsekwencji art. 87 u.s.w. wskazuje przesłanki ubiegania się o stypendium socjalne. Oznacza to, że aby świadczenie z katalogu pomocy materialnej dla studentów przysługiwało, wnioskodawca musi mieć status studenta, złożyć stosowny wniosek oraz spełnić dodatkowe warunki przewidziane dla danej kategorii pomocy finansowej. Zatem 6-letni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. należy odnosić do okresu, w którym student spełnia przesłanki otrzymywania pomocy finansowej określonej w ustawie i jednocześnie jest beneficjentem takiej pomocy (tak wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 7 lipca 2021 r. sygn. III OSK 3596/21 oraz z 15 czerwca 2021 r. sygn. III OSK 4082/21 i oraz wyroki: WSA w Szczecinie z 10 czerwca 2020 r., sygn. II SA/Sz 222/20; WSA w Gdańsku z 26 sierpnia 2020 r., sygn. III SA/Gd 461/20 i z 20 sierpnia 2020 r., sygn. III SA/Gd 460/20; WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 18 sierpnia 2020 r., sygn. II SA/Go 155/20, WSA w Łodzi z 12 sierpnia 2020 r., sygn. III SA/Łd 106/20, WSA w Poznaniu z 17 lutego 2021 r. sygn. II SA/Po 773/20; WSA w Krakowie z 25 stycznia 2021 r. sygn. 394/20, WSA w Bydgoszczy z 19 stycznia 2021 r. sygn. II SA/Bd 1223/20, WSA w Warszawie z 10 marca 2021r. sygn. II SA/Wa 2166/20 - pub. Baza CBOSA: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W związku z powyższym, Komisje I i II instancji, rozpoznając sprawę ponownie obowiązane będą zastosować art. 93 ust. 2 pkt 1 u.s.w. z uwzględnieniem przedstawionej powyżej wykładni, a więc obowiązane będą ustalić okres rzeczywistego pobierania stypendiów przez skarżącą. Przy obliczaniu okresu 6 – letniego należy również uwzględnić treść art. 92 ust. 1 u.s.w, zgodnie z którym, stypendia są przyznawane na semestr albo na rok akademicki i wypłacane są co miesiąc przez okres do 10 miesięcy w roku. Rok akademicki trwa pięć szóstych oku kalendarzowego, student nie ma prawa do otrzymania żadnych świadczeń przez jedną szóstą roku. W konsekwencji nie można uznać, że prawo do świadczeń przysługuje mu przez cały rok kalendarzowy. W każdym roku maksymalny upływ okresu to 10 miesięcy. Ustawodawca nie posłużył się pojęciem roku akademickiego, tylko kalendarzowego, co należy uznać za zabieg świadomy. Skoro stypendium socjalne jest świadczeniem okresowym, wypłacanym co miesiąc, to okres 6 lat z art. 93 ust. 2 pkt 1 u.s.w. upłynie po 72 miesiącach otrzymywania stypendium socjalnego. Komisje, obliczając, czy w niniejszej sprawie upłynął okres 6 – letni pobierania świadczeń (z uwzględnieniem wytycznych przedstawionych powyżej) wezmą pod uwagę wszystkie decyzje wydane w stosunku do skarżącej w sprawie przyznania jej pomocy materialnej w poprzednich latach akademickich, jak również uwzględnią okres czasowego skreślenia z listy studentów. Mając na względzie powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c i art. 135 P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję, jak również decyzję organu I instancji.