II SA/Rz 474/11

Dnia 24 sierpnia 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: SNSA Stanisław Śliwa po rozpoznaniu w dniu 24 sierpnia 2011 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku I. K. o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] kwietnia 2011r., Nr [...] w przedmiocie zgody na ekshumację zwłok - postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Postanowieniem z dnia 6 lipca 2011r., sygn. akt II SA/Rz 474/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odrzucił skargę I. K. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] kwietnia 2011 roku, Nr [...], którą uchylono decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] marca 2011r., znak: [...] w sprawie odmowy wyrażenia zgody na ekshumację zwłok K. K. z grobu ziemnego na cmentarzu parafialnym w Ż. do grobu na cmentarzu w Ł. Powodem odrzucenia skargi było nieuiszczenie przez skarżącą, pomimo wezwania, wpisu sadowego od skargi w kwocie 200 złotych. Wnioskiem z dnia 8 lipca 2011r., złożonym na urzędowym formularzu PPF skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu podała, że prowadzi samotnie gospodarstwo domowe, źródłem dochodu jest pobierana emerytura w wysokości 1017 zł miesięcznie (kwota netto). Na posiadany przez nią majątek składa się "stary dom rodzinny". Do wniosku I. K. dołączyła zaświadczenie lekarskie, wskazujące, że pozostaje ona w stałym leczeniu w związku ze stwierdzoną chorobą zwyrodnieniową stawów, infekcjami układu moczowego, miażdżycą i nerwicą. Postanowieniem z dnia 21 lipca 2011r., sygn. akt II SA/Rz 474/11, wydanym przez referendarza sądowego odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Na powyższe postanowienie, w ustawowym terminie I. K. złożyła sprzeciw, wnosząc o "uwzględnienie zwolnienia z wpisu 200 zł i przyznanie adwokata z urzędu". Wskazała, że z powodu choroby i braku środków finansowych nie wpłaciła "żądanej kary". Podniosła, że mieszka w bloku (zarządzanym przez Spółdzielnię Mieszkaniową), z tego tytułu opłaca czynsz i ponosi opłaty. Zameldowana jest w stary, drewnianym domu rodzinnym, który w okresie zimowym nie nadaje się do zamieszkania. Środki pieniężna na przewiezienie zwłok syna do Łańcuta otrzymała po śmierci brata S., który zmarł [...].04.2009r. Wnioskodawczyni podkreśliła, że jadąc na cmentarz do miejscowości Ż. na grób syna, potrzebuje pomocy drugiej osoby w związku z czym ponosi koszty zakupu biletów dla niej i osoby jej towarzyszącej. Do sprzeciwu w I. K. dołączyła kserokopie sześciu faktur dokumentujących zakup leków w aptece tj. fakturę nr [...] z dnia [...].08.2009r. opiewającą na kwotę 24,91 zł, dwie faktury z dnia [...].05.2011r. nr [...] i [...] na kwotę odpowiednio 17,12 zł i 9,17 zł, fakturę z dnia [...].07.2011r. na kwotę 24,31 zł, fakturę z [...].07.2011r. nr [...] na kwotę 68,28 zł oraz fakturę z dnia [...].08.2011r. nr [...] na kwotę 46,31 zł. Dodatkowo wnioskodawczyni przedłożyła kserokopię zaświadczenia lekarskiego z poradni okulistycznej, wystawionego w dniu [...].09.2010r., stwierdzającego, że ww. pozostaje w stałym leczeniu oraz odcinki wpłat na konto Spółdzielni Mieszkaniowej w Ł. tytułem czynszu za miesiąc styczeń i kwiecień 2011r., odpowiednio w wysokości 298,05 zł i 327,11 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Sprzeciw został wniesiony z zachowaniem terminu, o jakim mowa w art. art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002 r. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a. Stosownie do treści art. 260 P.p.s.a. w przypadku skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na wstępie należy zaznaczyć, że wnioskodawczyni złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Zgodnie z art. 245 § 1, § 2 i 3 oraz art. 246 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zastępcy procesowego m. in. adwokata, radcy prawnego (art. 245 § 2), gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest instytucją szczególną, mogącą mieć zastosowanie w sytuacjach wyjątkowych. Jego przyznanie stronie jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Jest wyjątkiem od zasady wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. z której wynika, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Takim szczególnym przepisem jest m.in. art. 246 P.p.s.a. W doktrynie wyrażono pogląd, że zwolnienie od opłat sądowych jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równomiernego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji i dlatego może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli – (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek –"Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" – Komentarz, wyd. Zakamycze 2005, str. 594). Przyznanie zatem prawa pomocy w zakresie całkowitym musi więc odbywać się przy dokładnym rozpatrzeniu sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności niniejszej sprawy Sąd uznał, że przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym nie zostały spełnione. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie ustalił, że I. K. nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym. Utrzymuje się z emerytury w kwocie 1017 zł miesięcznie. Ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe (mieszkanie w bloku administrowanym przez Spółdzielnię Mieszkaniowa w Ł.) oraz drewniany dom. Nie posiada innych wartościowych składników majątkowych. Z podanych przez wnioskodawczynię danych wynika, że pozostaje w stałym leczeniu okulistycznym oraz leczeniu związanym z chorobą zwyrodnieniową stawów, układu moczowego, nerwicą i miażdżycą. Na potwierdzenie czego dołączyła faktury potwierdzające zakup leków w aptece. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że I. K. nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wprawdzie jej comiesięczne dochody nie są wysokie, to w ocenie Sądu zapewniają jej jednak pokrycie wszystkich ponoszonych wydatków. Na marginesie Sąd zaznacza, że skarżąca nie ujawniła wysokości kwot przeznaczanych w szczególności na zakup żywności, utrzymanie domu (opłaty). Dołączyła jedynie odcinki wpłat czynszu za miesiąc styczeń i kwiecień 2011r.w kwocie odpowiednio 298,05 zł i 327,11 zł. Zdaniem Sądu podstawowe potrzeby wnioskodawczyni takie jak: potrzeby zaspokojenia głodu, uzyskania lekarstw czy też potrzeby mieszkania, są (jak sama wykazała), na bieżąco zaspokajane. Jak wyżej wskazano instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, ma służyć najuboższym to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu (zob. H.Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). Skarżąca I. K. nie jest osobą ubogą oraz nieporadną i jest w stanie wygospodarować środki na opłacenie kosztów sądowych. Niewątpliwie mimo trudności finansowych ma zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe i stałe źródło dochodów (świadczenie emerytalne). Wnioskodawczyni nie wykazała także, że jej sytuacja jest wyjątkowa i uzasadnia ustanowienie profesjonalnej pomocy prawnej. Zaznaczenia wymaga, że nawet w przypadku przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem i skutecznego wniesienia przez adwokata skargi kasacyjnej od postanowienia odrzucającego skargę z dnia 6 lipca 2011 r., przedmiotem kontroli NSA byłoby wyłącznie ww. postanowienie o odrzuceniu skargi z uwagi na nieuiszczenie wpisu w zakreślonym terminie, nie zaś merytoryczna treść zaskarżonej decyzji Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] kwietnia 2011 roku, którą uchylono decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] marca 2011r., znak: [...] w sprawie odmowy wyrażenia zgody na ekshumację zwłok. Na marginesie Sąd zwraca uwagę, że przedmiotem skargi jest decyzja kasacyjna, którą organ II instancji uchylił decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] marca 2011 r. i przekazał mu sprawę do ponownego rozpoznania. W jej wyniku organ I instancji w dniu [...] kwietnia 2011 r. wydał ponowną decyzję Nr [...] o odmowie wyrażenia zgody na ekshumację i przewiezienie szczątków zwłok. Sąd zauważa, że to na tym rozstrzygnięciu wnioskodawczyni powinna skoncentrować swoje działania, wnosząc w pierwszej kolejności odwołanie do organu administracji wyższego stopnia (zgodnie z zawartym w niej pouczeniem). Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 245 § 1 i 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.