II SA/Rz 476/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] maja 2008 r. Nr [...] w przedmiocie nakazu usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. S. K. wezwany do uiszczenia wpisu w kwocie 500 zł. od wniesionej przez siebie skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] maja 2008 r. Nr [...] wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na obowiązującym formularzu PPF zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Jako jego uzasadnienie powołał się na fakt pozostawania na jego utrzymaniu dwojga małoletnich dzieci (6 i 8 lat) oraz spłatę zaciągniętego kredytu w wysokości 306 406 zł. Wg zawartego we wniosku oświadczenia, skarżący we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z żoną i dziećmi, posiadany przez nich majątek obejmuje będący w budowie budynek mieszkalny o pow. 244 m², mieszkanie o pow. 46 m², nieruchomość rolną o pow. 2,13 ha oraz udział w budynku usługowo – mieszkalnym, a jedynym źródłem ich dochodów jest jego wynagrodzenie za pracę w wysokości 1500 zł. brutto. W odpowiedzi na skierowane do skarżącego wezwanie oświadczył on dodatkowo, iż: - na utrzymanie siebie i rodziny (w tym zakup żywności) przeznacza średnio 460 zł./m-c, przy czym żywność pozyskuje też z posiadanego przez siebie gospodarstwa, - koszt utrzymania mieszkania i opłat to ok. 440 /m-c, - żona prowadzi działalność gospodarczą, jednak z uwagi na długotrwałą chorobę nie uzyskała jeszcze w tym roku dochodu, - skarżący i domownicy nie posiadają pojazdów mechanicznych, - uzyskuje dochody z dzierżawy udziałów w budynku mieszkalno – usługowym; od 1 stycznia 2008 r. jest to kwota 6053 zł. (średnio 672 zł./m-c), - łączne dochody jego i żony w 2007 r. to 36 951 zł., dopłata do gruntów rolnych za 2007 r. 509 zł., - z tytułu zaciągniętego kredytu skarżący spłaca obecnie jedynie odsetki w wysokości ok. 878 zł./m-c. Do dodatkowego oświadczenia zostały załączone kserokopie zeznania podatkowego skarżącego i jego żony za 2007 r., zwolnień lekarskich żony oraz 3 przekazów przysługujących jej za okres 20 luty – 1 maj 2008 r. świadczeń z ZUS w kwotach 255, 192 i 5 zł. Rozpatrując złożony wniosek w oparciu o powyższe dane stwierdzono brak dostatecznych podstaw do jego uwzględnienia. Zwolnienie od kosztów sądowych wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (koszty sądowe obejmują opłaty sądowe: wpis i opłatę kancelaryjną oraz zwrot wydatków). Okoliczności przedstawione przez wnioskodawcę nie wykazują spełnienia powyższej przesłanki. Oceniany względem tego kryterium całokształt sytuacji materialno – bytowej wnioskodawcy nie wykazuje zagrożenia uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania jego i członków rodziny. Skarżący nie wykazał między innymi, w jaki sposób ten uszczerbek miałby się dla nich objawić, jakie ich uzasadnione potrzeby życiowe byłyby zagrożone i z jakimi negatywnymi skutkami wiązałoby się dla nich poniesienie związanych ze sprawą kosztów sądowych; uszczerbek ten dotyczy przy tym zagrożenia jedynie dla podstawowych potrzeb życiowych (wydatków na zakup żywności, niezbędne opłaty, koszty leczenia), a nie wszystkich normalnie ponoszonych wydatków, wśród których osoba wnosząca ma obowiązek poczynienia oszczędności. W tym kontekście zasadnicze wątpliwości budzi wysokość wykazanych przez skarżącego dochodów oraz ujawnienie jego składowych dopiero w wyniku skierowanego do niego wezwania. Uzyskiwane przez niego wynagrodzenie za pracę (1500 zł. brutto – ok. 1100 zł. netto) i dochody z dzierżawy (672 zł.) wydają się zupełnie nieadekwatne do kosztów utrzymania 4-osobowej rodziny i spłaty zaciągniętych zobowiązań finansowych (choćby tylko odsetek od kredytu). Wprawdzie z tymi kwotami korespondują wykazane przez skarżącego wydatki (460 zł. żywność, 440 zł. opłaty, 878 zł. – odsetki od kredytu), niemniej mając na uwadze realia życiowe trudno uznać, iż są one prawdziwe. Dotyczy to zarówno zupełności tych wydatków (a więc z czego pokrywane są pozostałe bieżące potrzeby związane z utrzymaniem dzieci, zakupem odzieży, środków czystości, jak i inne doraźne, np. koszty leczenia), jak i ich wysokości (w szczególności wydatki na żywność, nawet przy uwzględnieniu prowadzenia produkcji rolnej wydają się niemalże symboliczne - 115 zł. miesięcznie/osobę). Zawarte we wniosku PPF stwierdzenie "budynek mieszkalny w budowie" sugeruje również kontynuowanie tej inwestycji (brak informacji świadczących np. o wstrzymaniu prac), przy czym zastanawiająca jest w ogóle okoliczność, iż skarżący dysponując tylko takimi niewielkimi dochodami zdecydował się na budowę domu o stosunkowo dużej powierzchni. Nawet jeżeli obecnie spłaca wyłącznie odsetki od kredytu, jego zaciągnięcie w podanej wysokości – niezależnie od zabezpieczenia hipotecznego - musiało mieć odpowiednie pokrycie w dochodach gwarantujących jego spłatę (zdolność kredytowa), a której z całą pewnością nie stanowiły tylko i wyłącznie dochody wykazane w niniejszej sprawie w związku z postępowaniem o przyznanie prawa pomocy. Nawet gdyby przyjąć, iż wskutek pewnych okoliczności sytuacja finansowa uległa pogorszeniu, za w pełni wiarygodne w tej mierze nie może być też uznane twierdzenie skarżącego, iż prowadzona przez jego żonę działalność gospodarcza nie przyniosła w 2008 r. żadnego dochodu z uwagi na jej długotrwałą chorobę; wśród załączników znajdują się co prawda kserokopie dwóch zaświadczeń lekarskich (druki ZUS ZLA) o jej niezdolności do pracy, niemniej jednak dotyczą one okresu od 20 lutego do 8 marca 2008 r., a więc ponad 8 miesięcy wstecz i w żaden sposób – nawet pośrednio - nie mogą być odnoszone do aktualnego jej stanu zdrowia i ewentualnych dochodów (ich braku). Z przedstawionej przez skarżącego kserokopii zeznania podatkowego (PIT-36) za rok 2007 wynika również fakt posiadania przez niego samego dodatkowych źródeł dochodów oprócz stosunku pracy i najmu (dzierżawy), a to z pozarolniczej działalności gospodarczej (brak informacji o jej zaprzestaniu) i działalności wykonywanej osobiście (umowy zlecenia i o dzieło). Kwestie te nie zostały przez wnioskodawcę w żaden sposób poruszone i wyjaśnione, co nasuwa dodatkowe wątpliwości co do rzetelności złożonego przez niego oświadczenia. Abstrahując od dopłat do produkcji rolnej, w złożonym przez S. K. dodatkowym oświadczeniu brak jest ponadto - pomimo nie budzącego wątpliwości wezwania - informacji co do sposobu zagospodarowania (wykorzystania) posiadanej przez niego nieruchomości rolnej i uzyskiwanych z niej (oprócz dopłat) dochodów. Z uwagi na powyższe należy stwierdzić, iż skarżący nie spełnił przesłanki uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Obowiązek jej wykazania spoczywa na osobie wnioskującej, na której korzyść nie mogą być interpretowane wątpliwości związane z jej rzeczywistą sytuacją majątkową i możliwościami płatniczymi (prawo to nie może być wykorzystywane do zabezpieczenia lub poprawy swojej sytuacji majątkowej). Przyznanie stronie prawa pomocy stanowi formę jej dofinansowania ze środków publicznych (budżetu Państwa), w związku z czym może nastąpić jedynie w przypadkach, w których zdobycie przez stronę środków na pokrycie kosztów udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście i obiektywnie niemożliwe. W przypadku skarżącego okoliczności takie nie zachodzą (dowodzi tego m.in. zdolność kredytowa), a pojawiające się wątpliwości co do możliwości płatniczych skarżącego są na tyle liczne i poważne, by same w sobie uzasadniały odmowę zwolnienia go od kosztów sądowych. Z mocy prawa strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, co odnosi się do wszystkich posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody; do takich osób skarżący niewątpliwie należy. Ubocznie należy podkreślić, iż w przypadku uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw (w tym wpisu od skargi). W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji postanowienia.