II SA/Rz 476/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: SNSA Małgorzata Wolska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 grudnia 2008 r. wniosku S. K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] maja 2008 r., Nr [...] w przedmiocie nakazu usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości postanawia odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. S. K. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] maja 2008 r., Nr [...] uchylającą decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lutego 2008 r., Nr [...] nakazującą współwłaścicielom budynku handlowego zlokalizowanego na działkach nr 3112/4 i 3112/5 w Ł. usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości mogących stanowić zagrożenie dla konstrukcji budynku. Wezwany o uiszczenie wpisu należnego od skargi w kwocie 500 zł, S. K. złożył wniosek o zwolnienie go z tego obowiązku poprzez przyznanie mu prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów. Swój wniosek motywował trudną sytuacją majątkową i rodzinną. Ze złożonego przez niego oświadczenia majątkowego wynika, że posiada mieszkanie o powierzchni 46 m2, znajdujący się obecnie w budowie budynek mieszkalny o powierzchni 244 m2, nieruchomość rolną o powierzchni 2,13 ha oraz udział w budynku usługowo – mieszkalnym położonym na działkach 3112/1, 3112/4, 3112/5 w Ł. Wskazany majątek zgodnie z oświadczeniem stanowi małżeńską wspólność majątkową. Wnioskodawca zatrudniony jest na podstawie umowy o pracę, z tytułu czego otrzymuje dochód w wysokości 1500 zł brutto. Ponadto uzyskuje dochód z tytułu dzierżawy udziałów w budynku mieszkalno – usługowym w kwocie 672 zł miesięcznie. Na jego utrzymaniu pozostaje żona i dwójka małoletnich dzieci. Żona prowadzi działalność gospodarczą, jednak ze względu na długotrwałą chorobę w bieżącym roku nie uzyskała dochodu, na dowód czego wnioskodawca przedłożył kserokopie zwolnień lekarskich za okresy od 20 lutego do 8 marca 2008 r. oraz trzech przekazów świadczeń z ZUS w kwotach 255 zł z tytułu chorobowego za okres 20 luty do 6 marzec 2008 r. i z tytułu zasiłku macierzyńskiego za okres od 7 do 31 marca 2008 r., 192 zł z tytułu macierzyńskiego za okres od 1 do 30 kwietnia 2008 r. i 5 zł z tytułu macierzyńskiego za dzień 1 maja 2008 r. W 2007 r. łączny dochód wnioskodawcy i jego żony wyniósł 36 951 zł. plus dopłata do gruntów rolnych w wysokości 509 zł. Zgodnie ze złożonym oświadczeniem miesięczny koszt utrzymania siebie i rodziny wynosi około 460 zł, zaś koszt utrzymania mieszkania i związanych z nim opłat około 440 zł. Dodatkowo jego dochód obciążony jest z tytułu spłaty zaciągniętego kredytu w wysokości 306.406,98 zł, z tytułu którego spłaca obecnie jedynie odsetki w wysokości 878 zł. miesięcznie. Rozpoznając powyższy wniosek referendarz sądowy postanowieniem z dnia 4 listopada 2008 r., sygn. akt II SA/Rz 476/08 odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. W uzasadnieniu swojego postanowienia wskazał, że wnioskodawca nie wykazał, iż uiszczenie przez niego kosztów sądowych spowoduje uszczerbek w koniecznym utrzymaniu tak jego jak i jego rodziny. Wskazane bowiem w oświadczeniu majątkowym okoliczności budzą wątpliwości co do ich prawdziwości, zwłaszcza jeśli porównać wysokość uzyskiwanych przez wnioskodawcę dochodów z kosztami utrzymania 4-o osobowej rodziny i koniecznością spłaty zaciągniętych zobowiązań finansowych. Wnioskodawca nie potwierdził faktu niezdolności żony do pracy w okresie od 9 marca 2008 r. do dnia złożenia wniosku, a ponadto nie odniósł się do wynikającej z zeznania podatkowego informacji o prowadzeniu przez niego pozarolniczej działalności gospodarczej. Od powyższego postanowienia S. K. złożył sprzeciw zarzucając mu brak spójności w interpretacji przedstawionych dowodów. Wskazał, że żona prowadzi sezonową sprzedaż produktów ogrodniczych i decydujący moment rentowności jej działalności przypada na miesiące wiosenne. Wyłączenie okresu działalności w porze wiosennej w zasadniczy sposób wpłynęło na efekty finansowe tej działalności na przestrzeni całego roku. Wskazał ponadto, że fakt budowy, oraz udzielenia mu znacznej wysokości kredytu nie mogą samodzielnie podważać zasadności złożonego przez niego wniosku, zwłaszcza jeśli wziąć pod uwagę długi okres realizacji budowy, tj. od 2001 r. Odnosząc się do wątpliwości związanych z brakiem informacji o prowadzeniu działalności gospodarczej wskazał, że jej prowadzenie zaprzestał w 2007 r., w związku z czym nie widział podstaw by o jej prowadzeniu informować Sąd. Podał również, że posiadaną przez siebie nieruchomość rolną wykorzystuje jedynie dla własnych potrzeb. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) – zwanej dalej P.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Przedmiotem niniejszego postępowania jest przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Prawo dostępu do sądu nie ma jednak charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. Ograniczony dostęp jednostki do sądu, poprzez chociażby działanie prawa, nie będzie sprzeczny ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie to nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu. W postępowaniu przed sądami administracyjnymi ustawodawca ograniczył prawo do skorzystania z prawa pomocy w zakresie częściowym, do osób, które wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Ciężar wykazania przesłanek uprawniających do skorzystania z prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. To w jego interesie leży przedłożenie wszelkich dokumentów a także przedstawienie innych dowodów na poparcie swojego stanowiska. Ponieważ inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek, ma ona istotne znaczenie albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do ich wiarygodności oraz skonfrontować treść składanych oświadczeń z dokumentacją źródłową. Wykazać niemożność poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla siebie i rodziny to, przyjmując za słownikiem języka polskiego (pod redakcją naukową prof. M. Szymczaka, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2002, t. III, str. 749), udowodnić, czy też przedstawić w sposób przekonywający. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał aby nie był w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W szczególności, na przeszkodzie takiemu uznaniu stoi stan majątkowy wnioskodawcy, który jest współwłaścicielem mieszkania o powierzchni 46 m2, domu o powierzchni 244 m2, nieruchomości rolnej, a także współwłaścicielem budynku usługowo – mieszkalnego położonego na działkach 3112/1, 3112/4 i 3112/5. Naprzeciw tak pokaźnemu majątkowi skarżący wskazał, że źródłem utrzymania jego czteroosobowej rodziny jest dochód uzyskiwany przez niego z tytułu pracy w wysokości 1500 zł brutto oraz czynsz dzierżawny w wysokości 672 zł miesięcznie, które służą jedynie zaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych w kwocie 460 zł, kosztów utrzymania mieszkania w wysokości 440 zł oraz spłaty kredytu, zaciągniętego na budowę domu, z którego obecnie spłaca odsetki w wysokości 878 zł miesięcznie. Zaspokojeniu częściowych potrzeb służy również gospodarstwo, które według oświadczenia wnioskodawcy prowadzone jest na własne potrzeby. Dochód rodziny zasila także sezonowa działalność gospodarcza jego żony, która w bieżącym roku nie przyniosła zysków ze względu na niedyspozycje żony w okresie produkcyjnym. Dokonując oceny przedstawionych przez wnioskodawcę dokumentów i wynikających z nich informacji, stwierdzić należy, że nie korespondują one z realnymi wydatkami jakie zwykle ponosi czteroosobowa rodzina a także kosztami utrzymania składników wymienionego przez wnioskodawcę majątku. Sprzeciwiają się temu zasady wiedzy i doświadczenia życiowego. Nawet gdyby przyjąć, czego domaga się wnioskodawca, że naprowadzone okoliczności polegają na prawdzie to i tak przedstawiona przez niego sytuacja majątkowa nie daje podstaw by przyznać mu prawo pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. Majątek jaki posiada zaprzecza temu aby można było uznać go za osobę ubogą, która w dochodzeniu swoich praw przed Sądem musi korzystać z pomocy Skarbu Państwa. Posiada stałe źródło dochodu, gospodarstwo, z którego czerpie płody rolne, i do którego przyznano mu dopłaty, ponadto pobiera czynsz z dzierżawy stanowiącej jego współwłasność nieruchomości, zaś fakt zaciągniętego kredytu i brak informacji o zajęciu majątku świadczy o jego zdolności kredytowej przy jego zaciąganiu i płynności finansowej podczas spłaty. Taka kondycja finansowa nie daje podstaw do zwolnienia skarżącego od obowiązku ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem jego sprawy przed sądem. Prowadziłoby to bowiem do absurdu polegającego na tym, że koszty postępowania w sprawie z jego skargi ponosili by inni podatnicy, których sytuacja majątkowa nierzadko byłaby gorsza od sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Nie o takiej sytuacji jest mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Mając powyższe na uwadze Sąd odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.