II SA/Rz 476/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 22 lipca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. G. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] marca 2010 r. Nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki budowli postanawia I. Zwolnić wnioskodawczynię od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w 1/2 części, II. W pozostałym zakresie odmówić zwolnienia od kosztów sądowych. H. G. wezwana do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 500 zł. od skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] marca 2010 r. Nr [...], wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na urzędowym formularzu PPF wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Wg zawartego w tym wniosku oświadczenia prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem utrzymując się z pobieranych świadczeń emerytalno – rentowych w wysokości odpowiednio 1200 i 840 zł. Jako posiadane składniki majątku wykazała dom o pow. 120 m² oraz nieruchomość rolną o pow. 1,06 ha, zaś jako ponoszone wydatki spłatę pożyczki – 872 zł., zakup lekarstw – 100 zł., koszty rehabilitacji – 70 zł., prąd, gaz i ogrzewanie wody – 400 zł., opał na zimę i telefon – 300 zł.; "pozostaje na życie 292 zł.". Ponieważ wniosek PPF dotknięty był brakami formalnymi a ponadto zawarte w nim dane były niewystarczające do dokonania jego oceny, H. G. została wezwana do jego uzupełnienia przez złożenie dodatkowego oświadczenia i wskazanych dokumentów. Wg udzielonej odpowiedzi skarżąca poza wykazanymi nie dysponuje żadnymi innymi składnikami majątkowymi. Na życie wraz z mężem wydaje tyle, ile im zostaje po opłaceniu rachunków; na wydatki w kwocie 292 zł. składa się zakup chleba, kaszy, ryżu, wędlin, ryb, przypraw, oleju, cukru, owoców. Odnośnie pkt 2 lit. c-g i pkt 3 lit. a-c wezwania wnioskodawczyni odwołała się do informacji i dokumentów złożonych w sprawie o sygn. akt I SA/Rz 240/10. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych (składają się na nie opłaty sądowe: wpis i opłata kancelaryjna oraz zwrot wydatków) wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a. Wg wskazanej regulacji kryterium finansowo - majątkowe jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność do poniesienia tych kosztów, a którego wykazanie ciąży na osobie wnioskującej. Mimo że H. G. w uzasadnieniu wniosku nie wyjaśniła wprost, z jakim uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania jej i męża wiązałoby się poniesienie związanych ze sprawą kosztów sądowych, to analiza ich sytuacji materialno – bytowej w kontekście pozostałych udzielonych informacji oraz danych zawartych w aktach sprawy I SA/Rz 240/10 a także II SA/Rz 316/09 prowadzi do stwierdzenia o zasadności udzielenia jej tylko częściowego wsparcia w ich opłaceniu. Przemawia za tym stosunkowo znaczne obciążenie ich domowego budżetu spłatą zaciągniętej na remont pożyczki, zwłaszcza że pozostałe wymienione wydatki odnoszone do utrzymania w skali miesiąca 2 osób wydają się odpowiadać realiom życiowym. Pewne zastrzeżenia wzbudzała pierwotnie relatywnie niska kwota 292 zł. z deklarowanym wykorzystaniem "na życie", tj. w głównej mierze na zakup żywności, niemniej jednak uwzględniając, że skarżąca wraz z mężem prowadzi gospodarstwo rolne pozyskując z niego w głównej mierze produkty żywnościowe na zaspokojenie własnych potrzeb, można ją uznać za wiarygodną. W sytuacji zatem, gdy dochody skarżącej i jej męża równoważą się z ich wydatkami, wygospodarowanie z nich zwłaszcza środków na opłacenie pełnej wysokości wpisu warunkującego merytoryczne rozpoznanie skargi nie mogłoby się odbyć bez powodowania zagrożenia dla ich koniecznego utrzymania; do pozostałych najbardziej prawdopodobnych kosztów które mogą (nie muszą) wystąpić w przyszłości należy opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi (100 zł.) i wpis od skargi kasacyjnej w przypadku kwestionowania wyroku sądu I instancji (250 zł.). Przy rozpatrywaniu zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy nie można jednak tracić z pola widzenia wyjątkowego charakteru tej instytucji i wynikającego z art. 199 P.p.s.a. obowiązku ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Obowiązek ten dotyczy wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04), które to kryterium skarżąca spełnia posiadając wraz z mężem w pełni zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, nieruchomość rolną, a także nie najniższe – oscylujące w granicach 2 tys. zł. netto miesięcznie – dochody (w oparciu o akta sprawy I SA/Rz 240/10 ustalono, że podane we wniosku kwoty dochodów są kwotami netto). Nie mając innych osób na swoim utrzymaniu dochody te mogą w całości przeznaczyć na zaspokojenie własnych potrzeb życiowych. Jak ustalono w oparciu o akta sprawy I SA/Rz 240/10, do osób wspólnie zamieszkujących ze skarżącą oprócz męża należy także syn, który doraźnie przyczynia się do wydatków na zakup żywności i opału. Ponadto skarżąca prowadząc gospodarstwo rolne i agroturystyczne otrzymuje płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych; zaskarżoną w tej sprawie decyzją przyznano jej płatność w wysokości 2.655 zł, odmawiając jednocześnie wypłaty kwoty 1417,80 zł. z uwagi na uchybienia formalne. Wyraźnego podkreślenia w związku z tym wymaga, że przez uszczerbek w koniecznym utrzymaniu rozumie się brak możliwości zaspokojenia wyłącznie podstawowych potrzeb życiowych a nie wszystkich normalnie ponoszonych wydatków, które osoba zobowiązana do poniesienia kosztów sądowych ma obowiązek ograniczyć do niezbędnego minimum. Najczęściej będą to wydatki przeznaczane na zakup żywności i lekarstw oraz opłaty związane z utrzymaniem domu (mieszkania), jednak nawet takie podlegają ograniczeniu do niezbędnego minimum celem poczynienia wymaganych oszczędności. Za takie niezbędne wydatki co do zasady nie mogą być uznane te, które są związane z korzystaniem z telefonu i samochodu (jak wynika z akt sprawy I SA/Rz 240/10, mąż wnioskodawczyni jest właścicielem samochodu osobowego Audi 80 rok prod 1989). Przede wszystkim jednak taki status nie przysługuje wydatkom przeznaczanym na spłatę zobowiązań finansowych zaciągniętych na pokrycie własnych potrzeb (kredytów, pożyczek), gdyż sam fakt ich zaciągnięcia pośrednio dowodzi zdolności do ich spłaty, niezależnie od wydatków ponoszonych na bieżące utrzymanie. W przypadku skarżącej w oczywisty sposób należy uwzględnić, że zaciągając obecnie spłacaną pożyczkę nie mogła i najprawdopodobniej nie przewidywała konieczności wniesienia skargi do Sądu oraz poniesienia związanych z tym kosztów, niemniej jednak nie uzasadnia to przyznania pełnego pierwszeństwa osobistych zobowiązań cywilnoprawnych nad publicznoprawnymi, cechującymi koszty sądowe. Wzajemne rozważenie wszystkich tych okoliczności pozwala uznać jedynie częściową zasadność wniosku H. G. w stosunku do połowy wpisu od skargi. Jego jednorazowe opłacenie w kwocie 250 zł. jak i ewentualnie pozostałych sygnalizowanych powyżej kosztów sądowych nie będzie przekraczało możliwości płatniczych jej i męża i nie spowoduje uszczerbku w ich koniecznym utrzymaniu, nie naruszając tym samym ustawowych regulacji normujących przyznawanie prawa pomocy. Niezależnie od tego należy zaznaczyć, że mimo odwoływania się przez skarżącą do akt sprawy I SA/Rz 240/10 jako rzekomo zawierających wszystkie informacje i dokumenty o które została dodatkowo wezwana, nie zawierają one wyciągów z rachunków bankowych za żądany okres od 1 kwietnia 2010 r. do dnia wykonania wezwania (obejmują one okres od 30 stycznia do 28 lutego 2010 r. i od 1 do 29 marca 2010 r.), a także umowy pożyczki wraz z harmonogramem spłaty rat i ich wysokością. Brak nadesłania aktualnych wyciągów bankowych i wykazania spłaty pożyczki powoduje, że okoliczności te tracą na znaczeniu jako argumenty skarżącej przemawiające za przyznaniem jej prawa pomocy. Wątpliwości z tym związane – z racji finansowania prawa pomocy ze środków publicznych – nie mogą być interpretowane na korzyść wnioskodawczyni, która nie chcąc ich ujawnić musi się liczyć z tego tytułu z niekorzystnym dla siebie rozstrzygnięciem. Sugeruje to także, że sytuacja finansowa i możliwości płatnicze wnioskodawczyni w rzeczywistości odbiegają od opisywanej przez nią, co wraz z pozostałymi okolicznościami znalazło odzwierciedlenie w sentencji postanowienia. Ubocznie należy zwrócić uwagę skarżącej, że w przypadku uwzględnienia przez Sąd wniesionej skargi będzie jej przysługiwał od organu który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw (art. 200 P.p.s.a.). W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i 4 i art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.