II SA/Rz 476/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Ewa Partyka /spr./ Sędziowie SO del. Elżbieta Mazur-Selwa WSA Paweł Zaborniak Protokolant Anna Zięba-Drymajło po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 21 sierpnia 2014 r. sprawy ze skarg I. P. i A. C. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2014 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżących I. P. i A. C. solidarnie kwoty 200 zł /słownie: dwieście złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedmiotem skarg A. C. i I. P. jest decyzja Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, którą wydano w następującym stanie sprawy; Wnioskiem z dnia 22 maja 2003 r. A. C. jako spadkobierczyni A. Z., zwróciła się do Prezydenta Miasta [...] (dalej też Prezydent) o zwrot wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej jako działki o nr ewid. 3/1 i 2/2. Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2003 r. Prezydent zawiesił postępowanie do czasu przedłożenia przez wnioskodawcę postanowienia sądowego o nabyciu praw do spadku po A. Z. Pismami z dnia 13 sierpnia 2013 r. A. C. i I. P. wniosły o podjęcie postępowania w sprawie o zwrot dawnych działek 3/1 i 2/2. Załączyły kopię prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego [...] z dnia 25 września 2003 r. sygn. akt [...]. Prezydent podjął postępowanie w sprawie zwrotu działek 3/1 i 2/2. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, w tym opracowaniu dokumentacji geodezyjnej, decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...], Prezydent Miasta [...] umorzył jako bezprzedmiotowe prowadzone postępowanie o zwrot działek oznaczonych aktualnie nr ewid. 1/3 o pow. 0,0072 ha i nr 1/4 o pow. 0,0047 ha, obr. [...], własności Skarbu Państwa. Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy art. 104 i art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm.) dalej zwana: "Kpa" oraz art. 136 ust. 3, art. 142 i art. 216 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 z późn. zm.) dalej zwana: "Ugn". Organ I instancji ustalił, że aktem notarialnym z dnia 11 czerwca 1974 r. rep. A [...] A. Z. sprzedała Skarbowi Państwa działki nr 3/1 i 1/2 o łącznej pow. 2 a i 17 m2 obr. [...] w trybie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (tekst jedn. Dz. U. z 1974 r. Nr 17, poz. 70) w celu regulacji rzeki W. zgodnie z lokalizacją szczegółową z dnia [...] grudnia 1970 r. nr [...]. Działka nr 3/1 odpowiada obecnej działce nr 1/3, a działka 1/2 działce nr 1/4. Stanowią one własność Skarbu Państwa i pozostają w trwałym zarządzie Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej [...]. Położone są na obszarze powierzchniowych wód płynących w rozumieniu przepisów Prawa wodnego, a w ewidencji gruntów oznaczone są jako grunty pod wodami śródlądowymi płynącymi. W myśl zaś art. 14a ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 145) grunty pokryte wodami powierzchniowymi płynącymi stanowiącymi własność Skarbu Państwa są zasobem nieruchomości Skarbu Państwa, do którego nie stosuje się przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami. Dlatego też w ocenie organu wniosek następców prawnych A. Z. nie mógł zostać rozpatrzony w trybie przepisów Ugn. W odwołaniu od powyższej decyzji A. C. i I. P. zakwestionowały prawidłowość poczynionych przez organ I instancji ustaleń faktycznych, w tym jakoby przedmiotowe nieruchomości zostały sprzedane Skarbowi Państwa, ponieważ przekazanie działek nastąpiło w trybie wywłaszczeniowym. Tereny te nie stanowią również w ich ocenie wód powierzchniowych, ponieważ porośnięte są trawami. Z tych też powodów zgłoszony przez nie wniosek powinien zostać rozpatrzony w trybie uregulowanym w Ugn. Opisaną na wstępie decyzją Wojewoda [...], działając na podstawie art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 Kpa w zw. z art. 9a Ugn, utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W ocenie organu odwoławczego w niniejszej sprawie zachodziły przesłanki do umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego, ponieważ brak było podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia zgłoszonego żądania. Skoro bowiem do nieruchomości zaliczonej do wód powierzchniowych płynących nie można stosować przepisów Ugn, brak jest roszczenia, które mogłoby zostać uwzględnione w toku postępowania. Odnosząc się natomiast do zarzutów odwołania organ stwierdził, że z aktu notarialnego jednoznacznie wynikało, że przedmiotowe nieruchomości zostały sprzedane Skarbowi Państwa w trybie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Wobec tego, w myśl art. 216 Ugn, taki tryb nabycia własności nieruchomości jest równoznaczny z wywłaszczeniem dokonanym w formie decyzji. Prawidłowe okazały się również ustalenia organu I instancji co do przeznaczenia działek. W jednobrzmiących skargach na ww. decyzję wniesionych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie A. C. i I. P. zarzuciły organowi naruszenie: 1) art. 105 Kpa poprzez błędne przyjęcie, że zachodziły w niniejszym postępowaniu przesłanki do jego umorzenia, 2) art. 105 Kpa i przepisów Ugn poprzez niewłaściwe zastosowanie i niezgodność ocen organu dotyczących braku podstaw do zastosowania przepisów Ugn i nie wskazaniu, czy zwrot przedmiotowych nieruchomości jest możliwy na podstawie innych przepisów prawa, 3) art. 6, 7, 77, 80 w zw. z art. 75 Kpa poprzez wybiórcze i niekompletne zgromadzenie i rozpatrzenie materiału dowodowego oraz brak wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, 4) art. 9 i art. 107 § 3 Kpa poprzez niedostateczne informowanie stron o okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy, które mogłyby mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków stron, co przełożyło się na wydanie niepełnego i wadliwego uzasadnienia prawnego i faktycznego decyzji, 5) art. 32 Konstytucji RP i art. 8 § 1 Kpa poprzez naruszenie zasady równości wobec prawa i pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, co narazi je na szkody, jak też narusza ich prawa majątkowe. W ocenie skarżących organy niezasadnie ograniczyły się wyłącznie do ustalenia, że przedmiotowe działki położone są na obszarze wód powierzchniowych płynących stanowiących zasób Skarbu Państwa, do którego nie stosuje się przepisów Ugn. Ponadto organy nie zakwestionowały, aby żądany zwrot nie mógłby zostać zrealizowany w innym trybie, przy czym o możliwości takiej nie zostały również poinformowane. Wiadome jest im natomiast, że innym osobom udało się odzyskać wywłaszczone uprzednio nieruchomości położone w bezpośrednim sąsiedztwie. Na tej podstawie skarżące wniosły o uchylenie wydanych w sprawie decyzji i zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargi Wojewoda [...] wniósł o ich oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko w sprawie, a zarzuty skarg uznając za niezasadne. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269, ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – określanej dalej jako P.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 P.p.s.a., sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W ramach kontroli legalności sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.). Skargi są zasadne aczkolwiek z nieco innych powodów niż w nich podniesione. Kluczową dla rozstrzygnięcia kwestią było stwierdzenie, że mimo wyraźnego brzmienia wniosku o zwrot działek dawnej oznaczonych jako działki 3/1 i 2/2, mimo załączenia do wniosku inicjującego postępowanie oraz wniosków o podjęcie postępowania kserokopii pisma Prezydium Miejskiej Rady Narodowej [...] – Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej – Zarząd Gospodarki Terenami z dnia [...] marca 1973 kierowanego do A. Z., gdzie m.in. wymienione zostały działki 3/1 i 2/2 w obr. [...], mimo treści zlecenia dla geodety, gdzie wyraźnie wskazano działkę według dawnego oznaczenia 2/2, organy merytorycznie rozstrzygnęły sprawę w odniesieniu do dawnej działki 2/1, co w świetle faktu, że sprawa o zwrot wywłaszczonej nieruchomości była prowadzona na wniosek było niedopuszczalne. Z przedstawionych Sądowi akt administracyjnych absolutnie nie wynika, aby organy przynajmniej próbowały wyjaśnić, czy była to oczywista omyłka w sformułowaniu wniosku (chociaż w pismach z wnioskiem o podjęcie zawieszonego postępowania także były podawane takie oznaczenia) czy też w istocie skarżące domagały się zwrotu innej działki – dawniej oznaczonej nr ewid. 2/2. Ze znajdującego się w aktach sprawy opracowania geodezyjnego nie wynika, aby działka 2/1 w byłym obrębie [...] aktualnie oznaczona nr ewid. 1/4 obr. [...] kiedykolwiek miała oznaczenie 2/2. Brak też jakiegokolwiek materiału dowodowego dotyczącego działki 2/2. W ocenie Sądu z powyższego wynika, że albo skarżące omyłkowo wskazały oznaczenie działki, której domagały się zwrotu, albo organy orzekły w zakresie, który w ogóle nie był przedmiotem postępowania. Kwestie te powinny być wyjaśnione już na wstępie a najpóźniej w toku postępowania administracyjnego. Sąd jest bowiem uprawniony do kontroli legalności zaskarżonych do niego decyzji, a nie wyjaśniania za organy fundamentalnych dla całego toku postępowania kwestii. Zresztą skarżące nie stawiły się na wyznaczoną rozprawę. Brak wyjaśnienia powyższego przez organy świadczy o naruszeniu przepisów postępowania a to: art. 7 k.p.a., art. 61 § 1 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie można bowiem wykluczyć, że organy rozpatrzyły sprawę w odniesieniu do działki, która w ogóle nie była objęta wnioskiem. Dlatego Sąd był zobligowany do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 P.p.s.a. W razie uprawomocnienia się niniejszego wyroku Wojewoda wezwie skarżące do wyjaśnienia czy domagały się – jak o tym świadczy treść złożonych przez nie pism w sprawie – zwrotu działki 2/2, czy też – objętej tym samym aktem notarialnym co dawna działka 3/1 w obr. [...] – działki 2/1, której dotyczą wydane przez organy decyzje. W zależności od stanowiska stron, albo uzupełnią postępowanie dowodowe, albo wydadzą stosowne decyzje.