II SA/Rz 477/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Krystyna Józefczyk Sędziowie WSA Zbigniew Czarnik /spr./ WSA Joanna Zdrzałka Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 10 września 2013 r. sprawy ze skargi P. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności wypłaconych tytułem świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję. II SA/Rz 477/13 U Z A S A D N I E N I E Decyzją z dnia [...] października 2012 r. nr [...] Prezydent Miasta [...] odmówił P. W. umorzenia kwoty 6.200 zł stanowiącej należność z tytułu wypłaconych J. W. świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 listopada 2008 r. do 30 września 2009 r. i od 1 lutego 2011 r. do 30 września 2011 r. wraz z ustawowymi odsetkami. Podstawą prawną rozstrzygnięcia były art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 267) dalej: "k.p.a.", oraz art. 30 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 z późn. zm.) dalej: "u.p.a.". Organ I instancji ustalił, że podaniem z 13 lipca 2011 r. P. W. zwrócił się z wnioskiem o umorzenie należności w kwocie 2.200 zł, które stanowiły wypłacone na rzecz jego małoletniej córki z funduszu alimentacyjnego świadczenie przyznane za okres od 1 listopada 2008 r. do 30 września 2009 r. Do ich zwrotu został zobowiązany decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r. Z kolei w piśmie z dnia 9 sierpnia 2012 r. wniósł dodatkowo o umorzenie należności w kwocie 4.400 zł wypłaconej uprawnionej z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 lutego 2011 r. do 30 września 2011 r., do zwrotu której został zobowiązany decyzją z dnia [...] lutego 2012 r. Wnioskodawca posiada wykształcenie wyższe, aktualnie nie pracuje, nie jest również zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna. Nie pobiera świadczeń emerytalno-rentowych. Jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym ze wskazaniem do pracy w zakładzie pracy chronionej. Mieszka wspólnie z rodzicami, nie ponosząc żadnych kosztów utrzymania i pozostaje na ich utrzymaniu. Rodzice są emerytami z łącznym dochodem 3.473,60 zł. Poza umorzeniem wnioskowanych kwot strona posiada również zadłużenie z tytułu zaległych alimentów w kwocie 10.900 zł wraz z ustawowymi odsetkami oraz świadczeń w kwocie 6.000 zł wypłaconych uprawnionej za okres od 1 października 2011 r. do 30 września 2012 r. Prezydent Miasta [...] podał także, że stosownie do art. 30 ust. 2 u.p.a. organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Rozstrzygnięcie w tym przedmiocie ma charakter uznaniowy, dlatego organ nie jest zobligowany do uwzględnienia wniosku strony nawet wtedy, gdy zostaną spełnione wszystkie przesłanki warunkujące udzielenie wnioskowanej pomocy. W ocenie organu I instancji ustalone okoliczności nie przemawiały za uwzględnieniem wniosku, ponieważ decyzja w tym przedmiocie powinna mieć charakter wyjątkowy. Wprawdzie skarżący jest osobą niepełnosprawną i pozostaje na utrzymaniu rodziców, jednak znajduje się w wieku aktywności zawodowej mając 39 lat, a niepełnosprawność nie wyklucza podjęcia przez niego zatrudnienia. Jego sytuację można ocenić jako trudną, ale nie jako wyjątkową, która w sposób trwały uniemożliwiałaby mu podjęcie starań zmierzających do jej poprawy. Zmiana takiego stanu rzeczy wymaga jednak pewnej aktywności z jego strony, której nie podejmuje. Nie jest nawet zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna. Po rozpatrzeniu odwołania P. W. decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Podstawą prawną rozstrzygnięcia były art. 138 § 2 k.p.a. i art. 30 ust. 2 u.p.a. W ocenie organu odwoławczego Prezydent Miasta [...] nie rozpatrzył i nie dokonał oceny zebranego materiału dowodowego. Nie ustalił rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskodawcy i nie ocenił możliwości zwrotu przez zobowiązanego należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego małoletniej córce. Organ nie rozważył także, czy brak umorzenia należności nie spowoduje sytuacji zmuszającej skarżącego do korzystania z pomocy społecznej. Jako osoba niepełnosprawna, bez pracy i własnych dochodów, pozostaje na utrzymaniu rodziców. Rozstrzygając sprawę organ powinien uwzględnić nie tylko interes społeczny, ale także słuszny interes strony, zgodnie z art. 7 k.p.a. Dlatego zaskarżoną decyzję Kolegium uznało za przedwczesną. Natomiast z uwagi na konieczność powtórzenia części czynności procesowych przed organem I instancji SKO nie odnosiło się na tym etapie postępowania do zarzutów odwołania. Z decyzją SKO nie zgodził się P. W. wnosząc do WSA w Rzeszowie skargę. Skarżący zarzucił organowi odwoławczemu, że uchylił się od merytorycznego rozpatrzenia sprawy pomimo, że dysponował dostatecznym materiałem dowodowym, a zaskarżona decyzja naraża go na przewlekłość postępowania. Podtrzymując dotychczas sformułowane argumenty podkreślił, że z pomocą rodziców uiszcza na rzecz córki każdego miesiąca alimenty w kwocie 350 zł, co stanowi 75 % zasądzonej na jej rzecz kwoty. Nie jest w stanie wywiązywać się z obowiązku alimentacyjnego w całości, jak też regulować narastającego zadłużenia w funduszu alimentacyjnym. Jego sytuacja nie rokuje poprawy. Dodatkowo, wpłacane kwoty są wbrew jego woli zaliczane na poczet zaległości, a nie bieżących zobowiązań. Odmowa umorzenia zadłużenia może spowodować, że będzie musiał korzystać z pomocy społecznej, aby móc zaspokoić niezbędne potrzeby życiowe. W odpowiedzi SKO wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) dalej: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji i stosują prawem przewidziane środki. Zakres kontroli sprawowanej przez sądy wynika z treści art. 134 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym sądy rozpoznając skargi nie są związane ich zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. Sądy rozpoznają skargi w granicach danej sprawy. W sprawie rozpoznawanej przez Sąd ustalenia faktyczne dokonane w postępowaniu administracyjnym odpowiadają przepisom prawa, zatem mogą być podstawą faktyczną wyrokowania. Pośród nich istotne jest przyjęcie, że w sprawie zapadły decyzje odmiennie ujmujące sytuację majątkową i osobistą skarżącego. W decyzji pierwszoinstancyjnej organ przyjął, że ta sytuacja nie daje podstaw do umorzenia zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami. Z kolei SKO przyjęło, że organ pierwszej instancji podjął decyzję bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i z tego powodu uchylił to rozstrzygnięcie przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia. W ocenie Sądu skarżona decyzja narusza przepisy prawa procesowego w sposób, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodzić należy się z Kolegium, że decyzja w sprawie umorzenia zaległości wypłaconych świadczeń alimentacyjnych ma charakter uznaniowy i organ odwoławczy nie może kwestionować granic takiego uznania, ale powinien zbadać podstawę faktyczną takiego orzeczenia, a więc sprawdzić, czy organ korzystający z uznania w pełni ustalił stan faktyczny sprawy. Jednak takie ograniczenie w zakresie orzekania nie może prowadzić do uchylenia decyzji w postępowaniu odwoławczym z powołaniem się na naruszenie art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. w związku z art. 9 tej ustawy bez wyraźnego wskazania jakie okoliczności sprawy i w jakim zakresie powinny być wyjaśnione. Zaskarżona decyzja w uzasadnieniu nie określa obszaru postępowania dowodowego, który wymaga wyjaśnienia. Sąd nie może za taki uznać jednodniowego i ogólnego stwierdzenia nakazującego organowi pierwszej instancji ustalenie sytuacji majątkowej skarżącego. Analiza akt sprawy prowadzi do wniosku w postępowaniu pierwszoinstancyjnym jakie ustalenia były czynione, a organ tę kwestię podnosił w uzasadnieniu decyzji. Zatem jeżeli SKO uznało, że ta okoliczność była niedostatecznie wyjaśniona to powinno wyraźnie wskazać w jakim zakresie należy prowadzić uzupełnienie. Kontrolowana decyzja nie spełnia takiego warunku, gdyż odnosi się do ustaleń dowodowych pierwszej instancji w sposób ogólny i abstrakcyjny, nawiązując do treści przepisów, ale bez konkretyzacji w jaki sposób te przepisy zostały naruszone. Brak takiego wskazania skutkuje naruszeniem art. 138 § 2 k.p.a. i z tego powodu decyzja podlega uchyleniu. Sąd kontrolując zaskarżoną decyzję nie mógł uwzględnić wniosku skargi wskazującego na konieczność merytorycznego orzeczenia w sprawie umorzenia zaległości. Taki wniosek wychodzi poza granice właściwości rzeczowej sądu administracyjnego. Z tych powodów Sąd mając na uwadze treść art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzekł jak na wstępie.