II SA/Rz 478/18

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Agata Kosowska-Dudzik po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2018 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku B. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. B. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...]] w przedmiocie umorzenia postępowania dotyczącego przebudowy dachu - postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy. B. B., działając przez pełnomocnika – adwokata – zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w przedmiocie umorzenia postępowania dotyczącego przebudowy dachu. W sprawie tej wymieniona wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Podała, że od kilku lat jest osobą bezrobotną, zaś od 9 kwietnia 2018 r. odbywa staż, za który ma otrzymywać miesięcznie kwotę 997,40 zł brutto. Maż skarżącej, z którym pozostaje ona we wspólnym gospodarstwie domowym od 2015 r. także jest osobą bezrobotną. Mieszkanie, które uzyskał w spadku wynajmuje, z czego uzyskuje dochód w wysokości 1189 zł. Skarżąca podała, że wcześniej pomagała im córka, jednak zaprzestała powyższego w związku z wypowiedzeniem jej umowy o pracę. Skarżąca wraz z mężem zajmują mieszkanie komunalne. Skarżąca jest także właścicielką działki o pow. 23 ar, zabudowanej drewnianym stuletnim domem. Wnioskodawczyni podała następujące wydatki: czynsz najmu mieszkania komunalnego, centralne ogrzewanie, Internet, telefon – 446,26 zł, gaz i energia elektryczna – 186,51 zł, ubezpieczenie dwóch osób – 41 zł, leczenie męża skarżącej – 150 zł. Wezwana do podania dodatkowych danych wnioskodawczyni wskazała, że ani ona, ani też jej mąż nie podejmują żadnych prac dorywczych. Wysokość jej dochodu z tytułu odbywania stażu to 731,40 zł (kwiecień 2018 r.). Wyżywienie skarżącej i jej męża to kwota miesięcznie 600 zł, natomiast wydatek na telefon i Internet to 54 zł. Skarżąca zaznaczyła, że nie posiadają z mężem pojazdu mechanicznego, zaś pokryciem wynagrodzenia dla pełnomocnika "zajęła się" córka, która obecnie nie może już udzielać rodzicom dalszej pomocy. Natomiast koszty utrzymania drewnianego domu to 13,90 zł. Skarżąca nie nadesłała natomiast wyciągów z ewentualnych rachunków bankowych jej i jej męża. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje: B. B. domaga się zwolnienia od kosztów sądowych, których wysokość na obecnym etapie postępowania sądowego to 500 zł (wpis od skargi). Referendarz sądowy rozpoznający niniejszy wniosek uznał, że przedstawione w nim dane są niewystarczające do wydania rozstrzygnięcia w jego przedmiocie i wezwał stronę do uzupełnienia braków wniosku, wyszczególnionych w wezwaniu z dnia 9 maja 2018 r. Podstawę do skierowania do skarżącej takiego wezwania stanowił art.255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.". Przepis ten umożliwia mianowicie wezwanie składającego wniosek o dodatkowe oświadczenie lub przedłożenie dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, a to wówczas, gdy uzna, że oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości. Ocena co do potrzeby skorzystania z wymienionej instytucji należy do rozpoznającego wniosek o prawo pomocy. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że konstrukcja tego przepisu zakłada obowiązek współpracy strony z sądem. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym Sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz ustalenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego strony. Niedostarczenie żądanych przez Sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie strony pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dlań rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji Sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (tak np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8.08.2013 r. II FZ 628/13, publ.: www.http//orzeczenia.nsa.gov.pl). B. B. w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, po podaniu żądanych od niej informacji, wyraziła oburzenie jego treścią. Należy więc w tym miejscu wskazać stronie, że zasadą obowiązującą w postępowaniu sądowym jest, że strony tego postępowania ponoszą związane z nim koszty, a powyższą regułę wyraża art. 199 P.p.s.a. Oznacza to więc, że unormowania odnoszące się do prawa pomocy muszą być odczytywane ściśle, bowiem są odstępstwem od wymienionej reguły. W takiej zaś sytuacji, ubiegający się o pomoc, której źródłem są środki publiczne pochodzące od ogółu obywateli winien liczyć się z tym, iż będzie musiał udowodnić, iż przedmiotowe wsparcie jest w jego wypadku rzeczywiście potrzebne. Wyjątkowość instytucji prawa pomocy sprawia bowiem, że to wnioskodawca winien przedstawić swoją sytuację rodzinną i finansową w sposób dostatecznie szczegółowy, tak by na tej podstawie można było w sposób rzetelny dokonać analizy podanych informacji. Należy jeszcze podkreślić (odnosząc się do wyrażonego w odpowiedzi na wezwanie niezadowolenia skarżącej w tym zakresie), że w świetle § 4 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy dokumentami źródłowymi, do złożenia których wnioskodawca może zostać wezwany na podstawie powołanego wyżej art. 255 P.p.s.a. są np. wyciągi z posiadanych rachunków bankowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy. W świetle art. 245 § 3 P.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych to częściowe prawo pomocy. Jest ono przyznawane osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z danych wniosku skarżącej i tych przedstawionych następnie na wezwanie w trybie art. 255 P.p.s.a. wynika, że średnie comiesięczne wydatki strony to ok. 1430 zł, zaś łączny dochód miesięczny to 1920 zł. Oznacza to, że po pokryciu powyższych wydatków, które z pewnością można zaliczyć do podstawowych w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., skarżącej pozostaje do dyspozycji kwota ok. 480 zł. Wpis od skargi w niniejszej sprawie wynosi 500 zł, zaś ewentualne pozostałe koszty sądowe będą już jednostkowo niższe. Mając więc na względzie, że skarżąca jest w stanie zaoszczędzić środki potrzebne do pokrycia kosztów sądowych w niniejszej sprawie, jak też fakt, iż nie wypełniła w pełni skierowanego do niej wezwania (tj. nie przedłożyła wyciągów z rachunków bankowych swoich i swojego męża wskazując jednocześnie, że przedłoży je ewentualnie "wyższej instancji") uznano, że brak jest podstaw do przychylenia się do jej wniosku. Dlatego odmówiono zwolnienia B. B. od kosztów sądowych na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Jeszcze raz należy bowiem podkreślić, że prawo pomocy ma szczególny tzn. wyjątkowy charakter, a jego celem jest pomoc podmiotowi, który twierdzi, jak też udowodni, że nie jest w stanie samodzielnie, z obiektywnych przyczyn, ponieść ciężaru kosztów sądowych w zainicjowanej przez niego sprawie. W tym zaś celu musi liczyć się z koniecznością przedstawienia dokładnych informacji o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i w zakresie dochodów, bowiem poznanie tychże danych jest niezbędne do rozstrzygnięcia w przedmiocie złożonego wniosku. O zakresie tych potrzebnych informacji zdecydował częściowo prawodawca formułując określone rubryki we wniosku, a w pozostałym zakresie decyzję podejmuje rozpoznający w przedmiocie wniosku, który czyni to tylko i wyłącznie w celu należytej oceny zgłoszonego żądania. Ocena ta w niniejszym przypadku doprowadziła do konkluzji o niezasadności przyznania stronie prawa pomocy.