II SA/Rz 479/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Piotr Godlewski Sędziowie WSA Paweł Zaborniak /spr./ WSA Maciej Kobak Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi S. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności wypłaconych tytułem świadczeń z funduszu alimentacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na rzecz adwokata L. S. wynagrodzenie w kwocie 590 zł 40/100 /słownie: pięćset dziewięćdziesiąt złotych czterdzieści groszy/ tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym: tytułem wynagrodzenia kwotę 480 zł /słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych/ i tytułem 23 % podatku VAT kwotę 110 zł 40/100 /słownie: sto dziesięć złotych czterdzieści groszy/. Przedmiotem skargi S.N. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, dalej "Kolegium" lub "SKO" z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności wypłaconych tytułem świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Podaniem z dnia [...] czerwca 2014 r. S.N. zwrócił się do Prezydenta Miasta [...] o umorzenie w całości zadłużenia alimentacyjnego wraz z odsetkami wskazując, że z uwagi na brak możliwości podjęcia zatrudnienia ze względu na swoją niepełnosprawność nie jest w stanie spłacić zaległego zadłużenia, Decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] Prezydent Miasta [...] w pkt 1 odmówił wnioskodawcy umorzenia zadłużenie ustalonego decyzjami Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] października 2011 r nr [...] i z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...],które na dzień 27 stycznia 2016 r. wynosi łącznie 8 614, 70 zł, tytułem zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych w okresie do 1 października 2010 r. do 31 maja 2012 r. na N.N. i T.N., a w pkt II odmówił wnioskodawcy umorzenia odsetek ustawowych naliczonych od ww. kwoty, które na dzień 27 stycznia 2016 r. wynoszą łącznie 4 073, 00 zł W ocenie organu I instancji sytuacja dochodowa i rodzinna wnioskodawcy nie wyłącza spłaty zadłużenia alimentacyjnego, chociażby w przyszłości. Przemawia za tym skuteczność egzekucji komorniczej, posiadanie stałego źródła dochodu wynoszącego łącznie 1. 088, 00 zł (składającego się z renty z ZUS w wysokości 880, 00 zł oraz dodatku pielęgnacyjnego w wysokości 208, 17 zł) i przekraczającego kryterium dochodowe z pomocy społecznej wynoszące 634 zł, obniżenie wysokości zasądzonych alimentów oraz majątek w postaci udziału we współwłasności nieruchomości, tj. domu i działki o powierzchni 4 ha. Ponadto orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane zostało na czas określony do 3 stycznia 2017 r. i nie stanowi szczególnej okoliczności stanowiącej przeszkodę w wywiązaniu się z ciążącego na wnioskodawcy obowiązku alimentacyjnego tym bardziej, że stan zdrowia skarżącego może ulec poprawie i wskazano w nim na możliwość podjęcia zatrudnienia w warunkach pracy chronionej. Organ odmawiając uwzględnienia wniosku wziął pod uwagę fakt samodzielnego prowadzenia gospodarstwa domowego przez wnioskodawcę oraz to, że zadłużenie powstało przed wypadkiem jakiemu uległ wnioskodawca nie jest więc konsekwencją choroby. Skuteczność egzekucji komorniczej uzasadnia tezę o realnej szansie na spłatę zadłużenia powstałego wskutek wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W odwołaniu S.N. zarzucił organowi niewłaściwą ocenę zgromadzonego materiału dowodowego. Podkreślił, że z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wynika, że wymaga on stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku z ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji i jest niezdolny do pracy do 31 grudnia 2019 r. Nie ma więc możliwości ani teraz ani w przyszłości na podjęcie pracy nawet w ramach zakładu pracy chronionej. Organ nie uwzględnił faktu, że z dochodu skarżącego dokonywane są potrącenia na poczet świadczeń alimentacyjnych, a do jego dyspozycji pozostaje niewielka kwota, z której musi zabezpieczyć środki na rehabilitację, na życie, opłacić leki i choć w części świadczenia z tytułu zamieszkiwania "kątem" u znajomej. Nie ma znaczenia dla odmowy uwzględnienia wniosku okoliczność, że jest współwłaścicielem w ½ nieruchomości bowiem jest to współwłasność niepodzielna z matką i nie może zbyć udziału w tej współwłasności. Po rozpatrzeniu odwołania Kolegium działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 23, dalej "k.p.a.") a także art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tj. Dz. U. z 2015 r., poz. 859 ze zm., dalej "ustawa alimentacyjna") zmienił częściowo decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] stycznia 2016 r. i umorzył w całości naliczone ustawowe odsetki od zaległości (pkt. 2 osnowy decyzji) w kwocie 4.073, 00 zł. Organ odwoławczy podkreślił podzielając stanowisko organu I instancji, iż umorzenie należności alimentacyjnych jest instytucją wyjątkową i wymaga zaistnienia szczególnych okoliczności po stronie dłużnika alimentacyjnego. Stwierdził, że organ I instancji prawidłowo ustalił stan faktyczny, jednak obiektywna ocena sytuacji majątkowej i osobistej odwołującego uzasadnia umorzenie w części jego zadłużenia. Kolegium wydając w części reformatoryjne rozstrzygnięcie uwzględniło poważne problemy zdrowotne odwołującego oraz to, że ze stałej kwoty dochodu dokonywane są potrącenia na poczet alimentów. Końcowo wyjaśniło, że art. 30 ust. 2 ustawy alimentacyjnej nie ogranicza dłużnikom alimentacyjnym możliwości wielokrotnego wstępowania z wnioskiem o umorzenie należności alimentacyjnych w razie zmiany sytuacji materialnej i zdrowotnej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie S.N. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w części dotyczącej zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a także decyzji organu I instancji w całości zarzucił: naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia i załatwienia sprawy, w tym niewyjaśnienie czy sytuacja zdrowotna i finansowa skarżącego pozwala na zwrot świadczeń alimentacyjnych, naruszenie art. 30 ust. 2 ustawy alimentacyjnej w zakresie odmowy umorzenia zaległości alimentacyjnych w sytuacji wypełnienia przez dłużnika przesłanek wynikających z w/w artykułu. W ocenie skarżącego niejasne jest stanowisko organu odwoławczego, uwzględniając trudną sytuacją majątkową i osobistą skarżącego, wydaje decyzję umarzającą jedynie w części zaległość alimentacyjną w zakresie odsetek. Kolegium nie uwzględniło faktu, iż dysponowanie jedynie udziałem we współwłasności nieruchomości ogranicza możliwość jego sprzedaży oraz tego, że skarżący zmuszony jest do korzystania z pomocy osób trzecich w zwykłych sprawach życia codziennego., a poruszanie się na wózku inwalidzkim stanowi dodatkową barierę w aktywizacji zawodowej. Skarżący jest osobą niezdolną do zarobkowania, utrzymuje się ze środków pochodzących z pomocy społecznej, które stara się wykorzystać na rehabilitację, która pozwoli mu przywrócić sprawność i chociaż w części zmienić swoją sytuację finansową. W chwili obecnej po potrąceniach z uzyskiwanego dochodu pozostaje mu do dyspozycji kwota 500, 00 zł, a zatem nie posiada on środków finansowych na spłatę zadłużenia. Z usprawiedliwionych przyczyn nie może realizować obowiązku alimentacyjnego, co uzasadnia umorzenie wnioskowanych należności. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że szczególnie uzasadnione przypadki związane z sytuacją zdrowotną lub rodzinną zobowiązanego to sytuacje nadzwyczajne (wyjątkowe), powstałe w wyniku wypadku losowego, niezależne od zobowiązanego, w następstwie których jego sytuacja ulegnie takiemu pogorszeniu, że nie jest on w stanie na bieżąco spłacać swoich należności, a nadto nie ma w najbliższym czasie perspektywy poprawy i zmiany tej sytuacji uzasadniają umorzenie zobowiązań strony. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie z przyczyn podanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga została przez Sąd uwzględniona z przyczyn, które Sąd zobligowany był dostrzec z urzędu. Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2016 r. poz. 1660). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718; zwana dalej w skrócie p.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast w myśl art. 145 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W ramach kontroli legalności decyzji Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Zaskarżona do WSA decyzja jest dotknięta wadami procesowymi, które miały istotny wpływ na ustalony wynik sprawy. Kolegium w sposób błędny zastosowało przepis art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Według treści powołanej w decyzji podstawy prawnej, SKO rozpoznając odwołanie strony skarżącej zastosowało art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. Otóż w myśl tej regulacji organ odwoławczy wydaje decyzję, w której uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części, albo (...). Przypomnieć należy, iż Organ odwoławczy w osnowie swego rozstrzygnięcia postanowił zmienić częściowo decyzję organ pierwszej instancji i umorzyć w całości naliczone ustawowe odsetki od zaległości (pkt. 2 osnowy decyzji) w kwocie 4.073,00 zł. Tak przyjęta konstrukcja decyzji, wprowadzająca zmiany w decyzji Prezydenta Miasta, nie znajduje jakiegokolwiek oparcia w treści art. 138 K.p.a. Nie budzi wątpliwości, że powołana regulacja procesowa nie umożliwia dokonywania zmiany w całości jak i w części rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. Dokonywanie zmian decyzji administracyjnych może odbywać się na gruncie K.p.a. wyłącznie w ściśle określonych przypadkach - art. 154, art. 155, art. 161 K.p.a. Z tej przyczyny, SKO w wyniku rozpoznania odwołania przyjęło niedopuszczalną formułę rozstrzygnięcia, a ponadto nie rozstrzygnęło o tym zakresie sprawy administracyjnej, w której nie dokonano zmiany decyzji Prezydenta Miasta [...] Innymi słowy, nie wypowiedziano się czy w pozostałym zakresie decyzja tego Organu zostaje utrzymana w mocy. Dostrzeżone przez Sąd wadliwości prawne zaskarżonej decyzji SKO stanowią o naruszeniu przez organ odwoławczy art. 7 i art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. w sposób, który miał wpływ na ustalony wynik postępowania. Kolegium wykreowało taki wynik postępowania odwoławczego, którego nie przewidują obowiązujące regulacje K.p.a. Tego rodzaju nieprawidłowość kontrolowanej decyzji, nie pozwala Sądowi na odniesienie się do kwestii merytorycznych niniejszej sprawy, a więc prawidłowości zastosowania instytucji umorzenia zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W aktualnym stanie, trudno byłoby przyjąć, iż nastąpiło zgodne z przepisami rozstrzygnięcie o zasadności złożonego odwołania. W przypadku uprawomocnienia się niniejszego wyroku, SKO winno uwzględnić te uchybienia, które wynikają z treści jego uzasadnienia, a więc rozpoznać złożone odwołanie przy właściwe zastosowanym art. 138 K.p.a. Przedstawione dotychczas powody stanowiły o uchyleniu decyzji SKO na podstawie art. 134 § 1 i art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. Natomiast o kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 i art. 250 § 1 p.p.s.a. ----------------------- i