II SA/Rz 48/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Joanna Zdrzałka /spr./ Sędziowie NSA Ryszard Bryk WSA Magdalena Józefczyk Protokolant Anna Zięba po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 2 lutego 2010 r. sprawy ze skargi U. W. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2008 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; III. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącej U. W. kwotę 440 zł /słownie: czterysta czterdzieści złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wnioskiem z [...].08.2007 r. U. i A. W. wystąpili o zwrot wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej jako działka nr 601, położonej w M., wskazując, że [...].06.1988 r. "w trybie przymusowym zostali pozbawieni prawa własności na rzecz Skarbu Państwa". Wywłaszczenie dokonane zostało na wniosek A, a następnie decyzją Urzędu Miasta w M. wydaną w 1989 roku działka ta została przekazana w użytkowanie wieczyste B w M. Odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość otrzymali w postaci książeczek PKO. Pomimo upływu 20 lat Spółdzielnia nie zagospodarowała terenu, a termin realizacji zabudowy minął w 1998 roku. Starosta Powiatu [...] decyzją z dnia [...] października 2007 r. Nr [...] orzekł o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nr 601 stanowiącej obecnie część działek ewidencyjnych nr 2066/1 i 2066/5 położonych w M., obr. S. Organ ustalił, że przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona decyzją Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego w [...] z dnia [...] czerwca 1988 r., nr [...], na podstawie przepisów ustawy z dnia 29.04.1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości, za ustalonym odszkodowaniem na rzecz U. i A. W. Po przeprowadzeniu modernizacji ewidencji gruntów miasta M. obr. S., działka nr 601 weszła w skład obecnych działek ewidencyjnych nr 2066/1 i nr 2066/5. Działki te stanowią własność Gminy Miejskiej [...] w wieczystym użytkowaniu B w M. Prawo wieczystego użytkowania na rzecz Spółdzielni wpisane zostało w KW [...] w dniu [...].03.1990 r. na podstawie umowy o oddaniu terenu w użytkowanie wieczyste z dnia [...].03.1990 r., Rep. A [...]. Organ wskazał, iż zgodnie z art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2004 r. nr 261 poz. 2603 ze zm.). - zwana dalej u.g.n. roszczenie dotyczące zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy na nieruchomości zostało ustanowione prawo wieczystego użytkowania na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Powyższa ustawa weszła w życie 1.01.1998 r. Wobec tego, iż za wywłaszczoną nieruchomość nr 601 zostało ustalone i przekazane na rzecz osób uprawnionych odszkodowanie, a obecne przepisy nie przewidują dodatkowej rekompensaty za nieruchomości uprzednio wywłaszczone w trybie obowiązujących ówcześnie przepisów, zasadnym stało się wydanie decyzji odmawiającej zwrotu nieruchomości. Pismem z dnia [...].12.2007 r. U. i A. W. zakwestionowali powyższą decyzję i wnieśli o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Wskazali, iż od 1977 r. są właścicielami nieruchomości nr 601 o pow. 2100 m² (potwierdza to zapis w KW nr [...]), tymczasem odszkodowanie za nieruchomość, zgodnie z decyzją Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miasta w M. obliczone zostało za powierzchnię gruntu 2068 m². Zarzucili również, iż wywłaszczony grunt nie został wykorzystany zgodnie z celem wywłaszczenia, bowiem A nie wybudowało na wywłaszczonej nieruchomości osiedla mieszkaniowego, a przekazało wywłaszczony grunt B w M., o czym nie zostali poinformowani. Do tej pory teren ten pozostaje niezabudowany. Wojewoda nie uwzględnił powyższego odwołania i decyzją z dnia [...] maja 2008 r. nr [...], w oparciu o art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a., utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W motywach rozstrzygnięcia w całości podtrzymał stanowisko organu I instancji i wskazał, iż problematykę zwrotu wywłaszczonych nieruchomości reguluje art. 136 ust. 1 i 2 u.g.n., a normatywne przesłanki zbędności nieruchomości określa art. 137 ust. 1 u.g.n. Odnosząc się do zarzutu zmiany powierzchni nieruchomości Wojewoda wyjaśnił, że powierzchnie działek ujawniane w księgach wieczystych aktualizowane są poprzez korygowanie ich do stanu obowiązującego w ewidencji gruntów. W dniu wydania decyzji wywłaszczeniowej powierzchnia działki zapisana w niej winna być zgodna z powierzchnią zapisaną w rejestrze, a w przypadku różnicy właściciel powinien wystąpić o jej skorygowanie. Organ na podstawie zgromadzonej dokumentacji geodezyjnej ustalił także, że wywłaszczona nieruchomość pomimo upływu 10 lat od dnia wywłaszczenia nie została zabudowana i byli właściciele nie zostali powiadomieni o możliwości jej zwrotu. Jednakże, jak wskazał, kwestie te są dla przedmiotowej sprawy "drugorzędne", bowiem stosownie do art. 229 u.g.n. roszczenie o zwrot nieruchomości nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Z odpisu KW nr [...] z dnia [...].10.2007 r. prowadzonej przez Sąd Rejonowy w M. wynika, iż działki nr 2066/1 i 2066/5 (których częścią jest wywłaszczona nieruchomość) są własnością Gminy Miasto [...], a prawo użytkowania wieczystego należy do B w M. Z odpisu księgi wieczystej nr [...] wynika, iż prawo użytkowania wieczystego zostało ujawnione w księdze przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami i dlatego zgodnie z obowiązującymi przepisami nie może ona zostać zwrócona poprzednim właścicielom. Skargę na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie złożyła U. W. nie wskazując sposobu jej weryfikacji. Wyraziła nadzieję, że Sąd dokona oceny czy decyzje podjęte w toku procesu wywłaszczenia były zgodne z prawem i czy wysokość odszkodowania jest prawidłowa. Jednocześnie wskazała, że opóźnienie we w niesieniu odwołania w sprawie było spowodowane traumatyczną sytuacją rodzinną związaną z chorobą, a później śmiercią w dniu 7.07.2008 r. męża A. W. Jego następcami prawnymi są żona U. W. i córki J. Ł. i M. W. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, z przyczyn, które legły u podstaw zaskarżonej decyzji. Pełnomocnik skarżącej – radca prawny D. B. pismem z dnia 8.01.2010 r. zweryfikowała żądanie skargi, wnosząc o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa i o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. Wskazała, iż decyzja organu II instancji rażąco narusza art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 16 § 1 k.p.a. albowiem odwołanie skarżącej od decyzji Starosty [...] zostało wniesione z uchybieniem terminu, a zatem Wojewoda winien stosownie do treści art. 134 k.p.a. wydać postanowienie o niedopuszczalności odwołania. Jednocześnie na mocy art. 6, art. 7, art. 8 i art. 9 k.p.a. winien pouczyć skarżącą o możliwości wniesienia prośby o przywrócenie uchybionego terminu do wniesienia odwołania na mocy art. 58 k.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002r., nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji, obejmującą badanie zaskarżonych aktów pod względem ich zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do treści art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002 r. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), dalej jako P.p.s.a. sąd administracyjny rozpoznając skargę nie jest związany zarzutami skargi, jej podstawą prawną ani formułowanymi przez stronę wnioskami.. Dokonując takiej kontroli w niniejszej sprawie, Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 129 § 2 kodeksu postępowania administracyjnego termin do wniesienia odwołania wynosi 14 dni od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji stronie. Rozpoczyna on bieg z chwilą skutecznego doręczenia decyzji stronie, to znaczy w sposób czyniący zadość wymaganiom ustawowym czyli zgodnie z przepisami art. 39-49 k.p.a. (por. A Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Zakamycze 2000, s. 709). Sposób liczenia terminów określa art. 57 k.p.a.. Wynika z niego m. in., że przy obliczaniu 14-dniowego terminu nie uwzględnia się dnia, w którym doręczono decyzję. Pierwszą fazą postępowania odwoławczego jest wstępne badanie środka odwoławczego pod względem formalnym. Na tym etapie organ odwoławczy jest obowiązany ocenić czy odwołanie jest dopuszczalne oraz czy zostało wniesione w terminie. Negatywny wynik badania wstępnego skutkuje wydaniem jednego z 2 wymienionych w art. 134 k.p.a. rozstrzygnięć – stwierdzenia niedopuszczalności odwołania lub stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Jeśli natomiast odwołanie spełnia wszystkie wymogi formalne, wówczas dopiero organ może przystąpić do jego rozpoznania. W przedmiotowej sprawie, jak wynika z jej akt, przesyłkę zawierająca decyzję Starosty Powiatu [...] z dnia [...] października 2007 r., nr [...] adresowaną do skarżącej i jej męża odebrała w dniu [...] listopada 2007 r. córka ww. – J. Ł. (dowód: zwrotne potwierdzenie odbioru – k. 41 akt administracyjnych organu I instancji). Doręczenie zostało dokonane prawidłowo, na podstawie art. 43 k.p.a., a termin do wniesienia odwołania zaczął biec U. i A. W. od dnia [...] listopada 2007 r. i upłynął w dniu [...] listopada 2007 r. Środek zaskarżenia w postaci odwołania został złożony przez U. i A. W. w dniu [...] grudnia 2007 r., a więc z uchybieniem ustawowego terminu. Sąd zauważa, iż odwołanie zostało opatrzone datą [...] grudnia 2007 r., a na piśmie tym widnieje pieczęć Starostwa Powiatowego w [...], z adnotacją wpływu pisma do organu – [...] grudnia 2007 r. Z uwagi na fakt, że w aktach administracyjnych sprawy brak było koperty, w której ewentualnie nadano w urzędzie pocztowym pismo zawierające odwołanie, jak również nie zamieszczono adnotacji o osobistym wniesieniu odwołania, Sąd, celem ustalenia terminowości wniesienia odwołania, zwrócił się do organu o wyjaśnienie powyższej kwestii. Z nadesłanej przez organ odpowiedzi wynika, iż odwołanie zostało wniesione przez stronę osobiście. Stwierdzić zatem należy, iż odwołanie U. i A. W., złożone w dniu [...] grudnia 2007 r., zostało wniesione z uchybieniem terminu. Odwołujący nie złożyli jednocześnie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Warunkiem skuteczności czynności prawnej, jaką jest wniesienie odwołania, jest zachowanie ustawowego terminu do jej dokonania. Uchybienie terminu do wniesienia odwołania powoduje jego bezskuteczność. Rozpatrzenie odwołania wniesionego z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony, stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Oznacza bowiem weryfikację w postępowaniu odwoławczym decyzji ostatecznej, która korzysta z ochrony trwałości wynikającej z art. 16 § 1 k.p.a. Zaistnienie przesłanek stwierdzenia nieważności z art. 156 k.p.a. skutkować musi stwierdzeniem nieważności zaskarżonej decyzji przez Sąd, .stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Wobec konieczności stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, zbędnym stało się merytoryczne rozpoznanie skargi. Wojewoda winien uwzględnić wywody Sądu i w przypadku złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania rozpoznać ten wniosek, a w przypadku jego braku wydać stosowne postanowienie przewidziane w art. 134 k.p.a. Należy także uwzględnić kwestię następstwa prawnego po zmarłym A. W. Z przedstawionych wyżej względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Sąd stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji Wojewody Podkarpackiego. Na podstawie art. 152 p.p.s.a. stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a.