II SA/Rz 48/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. H. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2012 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty planistycznej postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem. Reprezentujący J. H. pełnomocnik (radca prawny) we wniesionej w jego imieniu skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2012 r. Nr [...] zawarł wniosek o przyznanie mu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wg dołączonego do skargi urzędowego formularza PPF mającego zastosowanie do osób fizycznych ubiegających się o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, J. H.: - prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną, utrzymując się z pobieranych przez siebie emerytur w wysokości odpowiednio 1700 i 900 zł. brutto, - zamieszkuje w domu o pow. 120 m² (nie wykazał posiadania innych wartościowych składników majątkowych), - z uwagi na zły stan zdrowia (choroba nowotworowa), zmuszony jest przeznaczać znaczne środki finansowe na zakup leków ratujących życie oraz przejazdy do placówek leczniczych, co w połączeniu z kosztami utrzymania zmusza go niejednokrotnie do korzystania z pomocy dzieci. Ponieważ powyższe informacje z uwagi na małą szczegółowość - w tym przede wszystkim brak możliwości odniesienia wysokości ponoszonych wydatków do wykazanych dochodów - okazały się niewystarczające dla dokonania wiarygodnej oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy, reprezentujący go pełnomocnik został wezwany do uzupełnienia przez skarżącego tego wniosku poprzez: a) wskazanie średniej wysokości miesięcznych wydatków przeznaczanych przez niego i żonę na zakup żywności, utrzymanie domu (z wyszczególnieniem opłat za energię elektr., gaz, wodę i kanalizację, telefony itp.), leczenie (ze wskazaniem kwot przeznaczanych na zakup leków, dojazdy do placówek leczniczych itp.) oraz ewentualnie inne cele istotnie wpływające na obciążenie domowego budżetu, b) wskazanie kwot netto pobieranych przez niego i żonę emerytur, c) wskazanie źródeł pokrycia dotychczasowych wydatków związanych z ustanowieniem w sprawie pełnomocnika – radcy prawnego, d) wyjaśnienie okoliczności związanych z sygnalizowanym we wniosku PPF korzystaniem z pomocy dzieci (ze wskazaniem na czym ona polega, kto konkretnie jej udziela, w jakiej wysokości, z jaką częstotliwością itp.), e) wykazanie wszystkich posiadanych przez niego i żonę pojazdów mechanicznych (marka, rok prod.) oraz średnich miesięcznych wydatków związanych z ich utrzymaniem i eksploatacją, f) przedłożenie wyciągów z posiadanych przez niego i żonę rachunków bankowych za okres od 1 listopada 2012 r. do dnia wykonania wezwania. W udzielonej odpowiedzi pełnomocnik wskazał, że: - średnia wysokość miesięcznych wydatków skarżącego i żony wynosi ok. 5996 zł., w tym: zakup żywności – 2500 zł., opłaty za energię elektr., gaz, wodę i kanalizację – odpowiednio 230, 50 i 190 zł., zakup suplementów diety i leków – 200 zł., abonament telefoniczny i telewizyjny – 180 zł., dojazdy na leczenie – 2246 zł., - dochody netto skarżącego i żony wynoszą łącznie 2350 zł. (1500 i 850 zł.), - dotychczasowe wydatki związane z ustanowieniem pełnomocnika zostały pokryte ze środków za sprzedaż działki oraz oszczędności, - pomoc dzieci polega przede wszystkim na wsparciu finansowym, przez wzgląd na znaczne przewyższanie wydatków związanych z leczeniem w stosunku do kwot uzyskiwanych z emerytury, - skarżący posiada samochód osobowy Ford Focus (rok prod. 2001), którego miesięczne koszty utrzymania wynoszą 400 zł. Załączony wyciąg z rachunku bankowego skarżącego i jego żony za okres od 1 listopada 2012 r. do 30 stycznia 2013 r. przy początkowym stanie 3415 zł. wykazuje dodatnie saldo końcowe 2646 zł. (wynika z niego także m.in. comiesięczna spłata rat kredytowych na kwotę ok. 557 zł.). Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Mimo braku wskazania bezpośrednio w treści formularza PPF zakresu wnioskowanego do przyznania prawa pomocy, za wiążące i wystarczające w tym zakresie uznano jego określenie w treści skargi, do której został dołączony. Wniosek o przyznanie skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych dotyczy przyznania mu częściowego prawa pomocy, czego niezbędnym warunkiem jest wykazanie braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Jak wynika z powyższego, wykazanie tej przesłanki obciąża osobę wnioskującą (stosownie do postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 lipca 2009 r. I FZ 171/09, to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy). Dokonana w tym kontekście analiza wniosku J. H. nie potwierdza zasadności wyłączenia względem niego ustawowego obowiązku ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.), który to obowiązek zgodnie z ukształtowanym orzecznictwem sądowym (m.in. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r. sygn. akt OZ 862/04) rozciąga się na wszystkie osoby posiadające jakiekolwiek środki majątkowe i dochody. Przy zaspokojonych potrzebach mieszkaniowych oraz posiadaniu przez skarżącego i żonę stałych comiesięcznych dochodów, mimo szczególnych okoliczności związanych ze stanem jego zdrowia i niewątpliwie związanymi z tym dodatkowymi wydatkami, wymóg zagrożenia uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu nie został przez niego spełniony. Wynika to zwłaszcza ze stanu środków na rachunku bankowym, które mogą być przeznaczone na opłacenie kosztów sądowych; koszty te są znacznie niższe od zgromadzonej kwoty, mają charakter jednorazowy, a ponadto są rozłożone w czasie i przez to mniej odczuwalne dla domowego budżetu. Prawo pomocy jako instytucja wyjątkowa ma gwarantować prawo do sądu osobom najuboższym, które bez tej pomocy byłyby go pozbawione. Nie może ono służyć zabezpieczaniu lub poprawie stanu majątkowego, a taki wymiar w sytuacji posiadania oszczędności miałoby w tej sytuacji przyznanie skarżącemu dochodzonego zwolnienia. W tym znaczeniu sama zdolność do ich zgromadzenia dowodzi jego nie najgorszej sytuacji finansowej i tym samym wyłącza zaistnienie związanego z opłaceniem kosztów sądowych uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. Wyraźnego podkreślenia wymaga przy tym, że ukształtowana w orzecznictwie sądowym wykładnia pojęcia "koniecznego utrzymania" nie obejmuje wszystkich normalnie ponoszonych wydatków, lecz wyłącznie zmierzające do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, jak zakup żywności, odzieży, środków czystości, leczenie oraz utrzymanie domu /mieszkania, chociaż także one powinny zostać ograniczone do niezbędnego minimum. Co do zasady jako nie służące zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych nie są do nich zaliczane – a przynajmniej nie w pełnej wysokości - wydatki na usługi telefoniczne i telewizyjne, utrzymanie pojazdów mechanicznych oraz spłatę zobowiązań cywilnoprawnych (kredytów i pożyczek). W sytuacji skarżącego, mając na uwadze stan jego zdrowia i nie kwestionując całkowicie potrzeby utrzymania samochodu czy telefonu, należy jednak stwierdzić, że nie może być im przyznane bezwzględne pierwszeństwo przed kosztami sądowymi. Niezależnie od tego, finansowanie prawa pomocy ze środków publicznych powoduje, że okoliczności jego przyznawania nie mogą budzić jakichkolwiek wątpliwości co do sytuacji majątkowej osoby wnioskującej, a tym bardziej wykazywać wzajemnej sprzeczności, które to kryterium nie zostało przez skarżącego spełnione. Wynika to z: - braku wykazania przez skarżącego (pełnomocnika) – mimo nie budzącego wątpliwości treści wezwania – kto konkretnie udziela mu sygnalizowanej we wniosku PPF pomocy, w jakiej wysokości, z jaką częstotliwością itp.; w tym zakresie za niewystarczające należy uznać ogólnikowe stwierdzenie, że polega ona na wsparciu finansowym dzieci, zwłaszcza że rozmiar tej pomocy, mając na uwadze wykazywane dochody i ponoszone w skali miesiąca wydatki, musiałby oscylować w stałych granicach ok. 3650 zł. miesięcznie (z uwagi na skalę tej pomocy, wymagało to wyjaśnienia), - powoływania się skarżącego na pomoc dzieci w sytuacji, gdy sam dysponuje jeszcze wolnymi środkami finansowymi; stan rachunku bankowego za okres objęty wyciągiem, tj. od 1 listopada 2012 r. był cały czas dodatni, a najniższy stan tego rachunku w okresie do 30 stycznia 2013 r. wynosił 2279,89 zł. (zasady doświadczenia życiowego przed skorzystaniem z pomocy innych osób wskazują na uprzednie wykorzystywanie w pełni własnych możliwości finansowych), - brak wykazania, dlaczego wobec pokrycia wynagrodzenia pełnomocnika ze środków za sprzedaż działki i oszczędności, z posiadanych obecnie oszczędności na rachunku bankowym nie mogą być również pokryte koszty sądowe, - braku jednoznacznego wskazania, czy sygnalizowane koszty dojazdów do szpitala onkologicznego w B. (2246 zł.) mają stały comiesięczny charakter i są ponoszone przez dłuższy okres czasu (jeżeli tak, to jak długi), czy też co wydaje się bardziej prawdopodobne, miały związek z rodzajem zastosowanej terapii i były skumulowane w czasie. W tym kontekście wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych nie może zostać uwzględniony, gdyż nie zostały wyjaśnione wszystkie okoliczności rzutujące w bezpośredni sposób na możliwość poniesienia przez niego związanych ze sprawą kosztów sądowych lub na jego częściową w nich partycypację. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.