II SA/Rz 482/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Sawuła Sędziowie WSA Zbigniew Czarnik AWSA Jolanta Ewa Wojtyna /spr./ Protokolant: sekr. sąd. Maria Kołcz po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi J. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2005 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tyt. opieki nad dzieckiem uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzająca ją decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w D.z dnia [...] lutego 2005 r., Nr [...]. II SA/Rz 482/05 U z a s a d n i e n i e Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2005 roku [...] , które po rozpoznaniu odwołania J. J. utrzymało w mocy decyzję działającego z upoważnienia Wójta , Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. z dnia [...] lutego 2005 roku znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku pielęgnacyjnego. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji i akt sprawy wynika, że sprawa dotyczy opieki nad dzieckiem P. J. urodzoną 14 lutego 1994 roku , legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności od urodzenia/ dysfunkcja wzroku/ . Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w dniu 11 stycznia 2005 roku, złożyła do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. matka dziecka – J. J. .Do wniosku dołączyła zaświadczenie o dochodach, z którego wynika, że dochód rodziny w 2002 roku wyniósł 20.101,15 zł., a miesięczny dochód w rodzinie na osobę wynosi 279,18 zł. Dołączyła też orzeczenie o niepełnosprawności dziecka / kontynuację/ , zawierające wskazania dotyczące : - konieczności zaopatrzenia w środki pomocnicze ułatwiające dziecku funkcjonowanie, - korzystania z systemu środowiskowego wsparcia, - konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, - konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z akt sprawy wynika, że J. J. nie podejmuje pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Małoletnia przebywa przez cztery dni w tygodniu – tj. od poniedziałku do czwartku w Ośrodku Szkolno – Wychowawczym dla dzieci Niewidomych i Słabowidzących w K., gdzie jest uczennicą Szkoły nr 73 w K.. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. decyzją [...] z dnia [...] lutego 2005 r. odmówił świadczenia pielęgnacyjnego. Jako podstawę prawną decyzji organ wskazał art. 5 ust. 2, 8 i 9, art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych /Dz. U. Nr 228 poz.2255 ze zm./ oraz § 8 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 5 marca 2004 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne / Dz. U. Nr 45 poz.433/ art. 104 k.p.a. Organ wskazał w uzasadnieniu , że warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych określa ustawa o świadczeniach rodzinnych . Zgodnie z art. 1 ust.1 ustawy , określa ona warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń. W myśl przepisu art. 2 , świadczeniami rodzinnymi są m.in. świadczenia opiekuńcze – zasiłek pielęgnacyjny i świadczenie pielęgnacyjne. Stosownie do przepisu art. 17 tej ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z związku z koniecznością opieki nad dzieckiem przysługuje matce lub opiekunowi faktycznemu dziecka lub prawnemu, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami , o których mowa w art. 6b ust.3 pkt 7 i 8 ustawy z 27 sierpnia o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych albo o znacznym stopniu niepełnosprawności. Świadczenie przysługuje, gdy dochód w przeliczeniu na osobę nie przekracza 583 zł. Zgodnie z art.. 17 ust.5 pkt 3 świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli dziecko wymagające opieki przebywa w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji placówce zapewniającej całodobową opiekę co najmniej 5 dni w tygodniu. Wprawdzie strona spełnia warunek dotyczący dochodu – bowiem miesięczny dochód w rodzinie wynosi 279,18 zł na osobę, jednak drugiego warunku nie spełnia. Placówka w K. zapewnia całodobową opiekę przez 7 dni w tygodniu, nie ma więc znaczenia, że dziecko przebywa tam przez 4 dni w tygodniu. Nie godząc się z tą decyzją, J. J. wniosła od niej odwołanie, zarzucając, że ośrodek, w którym przebywa jej córka nie spełnia podstawowych standardów. Nie zapewnia opieki medycznej, nie świadczy też opieki w czasie wakacji, ferii i przerw świątecznych. Warunki bytowe w internacie są trudne, w małych pokojach sypialnych śpi czworo, zamiast dwojga dzieci. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją opisaną na wstępie utrzymało w mocy decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej. Odpowiadając na zarzuty odwołania Kolegium wskazało, że stosownie do treści art. 17 ust.5 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie ma możliwości przyznania wnioskowanego świadczenia, w sytuacji przebywania dziecka w placówce zapewniającej całodobową opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu. Wskazano na fakt , że nie jest istotne ile dni dziecko faktycznie przebywa w placówce, lecz to, że ma możliwość przebywania w niej . Pobyt ten może trwać tyle, by osoba sprawująca opiekę mogła podjąć zatrudnienie. W skardze na tę decyzję J. J. wniosła o jednoznaczną interpretację przepisu art. 17 ust.4 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a w szczególności rozstrzygnięcie, czy ośrodek szkolno – wychowawczy jest placówką zapewniającą całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym. Nadto powtórzyła swoje argumenty podniesione w odwołaniu od decyzji I instancji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do przepisu art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych / Dz. U. Nr 153 poz.1269 z 2002 roku/ sądy te sprawują w zakresie swej działalności kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz. U. Nr 153 poz.1270 z 2002 roku/. zwanej dalej P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sąd ten rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, których dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia. W myśl przepisu art. 145 P.p.s.a. sąd zobowiązany jest do uchylenia decyzji lub stwierdzenia jej nieważności ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięta jest naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy , narusza prawo w stopniu dającym podstawę do wznowienia postępowania, narusza przepisy postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy lub jeśli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Przedmiotem kontroli w rozpatrywanej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Stan sprawy w zakresie niezbędnym do rozstrzygnięcia przedstawia się następująco: Małoletnia P. J. , urodzona 14 lutego 1994 roku , zamieszkała w G. koło D., jest zaliczona do osób niepełnosprawnych od urodzenia z tytułu silnej dysfunkcji wzroku. Z uwagi na brak w miejscu zamieszkania specjalistycznej szkoły dla dzieci niewidomych, małoletnia realizuje obowiązek szkolny w najbliższym do jej miejsca zamieszkania specjalistycznym Ośrodku Szkolno – Wychowawczym dla Dzieci Niewidomych i Słabowidzących w K. , gdzie przebywa w przez cztery dni w tygodniu, pozostały czas spędzając w domu rodzinnym. Matka dziecka , J. J. nie podejmuje pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem. Organy orzekające w sprawie odmówiły przyznania świadczenia pielęgnacyjnego powołując w podstawie prawnej swoich decyzji przepis art. 17 ust.1 i ust.5 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych / Dz. U. Nr 228 poz. 2255 ze zm./. Wskazały , że świadczenie nie przysługuje mimo , że kryterium dochodu rodziny (583 zł) w przeliczeniu na osobę został spełniony, wynosi bowiem 279,18 zł . Organ odwoławczy wyraził pogląd , że z punktu widzenia przepisu art. 17 ust.5 pkt 3 nie jest istotne ile dni dziecko faktycznie przebywa w placówce zapewniającej opiekę, lecz to, że ma możliwość przebywania w niej , a ze względu na charakter placówki może przebywać tam w takim wymiarze godzin, który umożliwi osobie sprawującej opiekę, podjęcie zatrudnienia. Sąd orzekający nie podziela tego poglądu. Ustawa o świadczeniach rodzinnych określa warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń. Świadczeniami rodzinnymi są m.in. świadczenia opiekuńcze, którymi są m.in. zasiłek pielęgnacyjny i świadczenie pielęgnacyjne / art. 2 pkt 2/. Istotą tej ustawy jest pomoc finansowa państwa w postaci częściowego pokrycia wydatków na utrzymanie dziecka w formie zasiłku rodzinnego / art. 4 ust.1/, zasiłku pielęgnacyjnego jako częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia osobie niepełnosprawnej opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji / art. 16/ lub świadczenia pielęgnacyjnego / art. 17/. To ostatnie świadczenie przysługuje matce, ojcu lub opiekunowi dziecka z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem , jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami , o których mowa w art. 6b ust.3 pkt 7 i 8 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych / Dz. U. Nr 123 poz. 776 ze zm./ albo znacznym stopniu niepełnosprawności. Wskazania , które zawiera ten przepis dotyczą wymienienia w orzeczeniu o niepełnosprawności konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy w związku ze znacznie ograniczoną możliwości samodzielnej egzystencji niepełnosprawnego oraz konieczności stałego współudziału opiekuna dziecka w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przepis art. 17 ust.5 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli dziecko wymagające opieki przebywa, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji ,w placówce zapewniającej całodobową opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu. W tym miejscu należy odnieść się do opinii psychologicznej wystawionej przez Psychologa Szkoły Podstawowej Nr 73 w K.. Wskazuje ona, że P. J. – uczennica szczątkowo widząca, u której następuje pogorszenie się wzroku, jest dzieckiem silnie związanym z domem, wymagającym zwiększonej troski w poruszaniu się w otoczeniu i odrabianiu lekcji. Obecnie rozpoczęła naukę Braille’a i prawdopodobnie będzie już funkcjonować jedynie dotykiem. Dalej psycholog stwierdza, że optymalnym rozwiązaniem dla tej uczennicy jest czterodniowy pobyt w internacie w ciągu tygodnia. Organizacja pracy ośrodka zakłada pozostawienie na dłużej dzieci starszych, bardziej dojrzałych emocjonalnie i społecznie. Małoletnia wymaga jak najczęstszych kontaktów z rodziną, bowiem środowisko rodzinne jest bardzo dla niej pozytywne. W uzupełnieniu tych informacji matka dziecka wywiodła na rozprawie, że szkoła do której uczęszcza jej córka nie zapewnia opieki w dni świąteczne ani w okresie wakacji lub ferii zimowych, które to okoliczności zmniejszają szanse skarżącej na podjęcie zatrudnienia. Skarżąca powołała się też na stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które w 2002 roku prezentowało pogląd, że przebywanie dziecka w Specjalistycznym Ośrodku przez czas krótszy niż 5 dni tygodniowo nie pozbawia matki prawa do zasiłku stałego. Sąd podziela pogląd SKO wyrażony w decyzji z [...] kwietnia 2002 roku [...]. Orzeczenie to , oparte jest na innej podstawie prawnej – przepisie art. 27 ust.2a pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, niemniej dotyczy analogicznej sytuacji. Organ ten stwierdził, że jeśli dziecko przebywa krócej niż 5 dni w ośrodku rehabilitacyjnym lub innej placówce zapewniającej opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu , to zasiłek stały przysługuje, pod warunkiem spełnienia pozostałych przesłanek do uzyskania zasiłku. Podobny pogląd zaprezentował Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Dę., który decyzją [...] z dnia [...] maja 2004 roku przyznał J. J. świadczenie pielęgnacyjne w wysokości 420,00 zł miesięcznie w związku z opieką nad P. J. W ocenie Sądu organy orzekające w sprawie dokonały błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych a także wyraziły niesłuszny pogląd, że bez znaczenia pozostaje okoliczność, że dziecko przebywa w placówce specjalistycznej tylko 4 dni w tygodniu. Ta okoliczność jest w sprawie najistotniejsza, bowiem opinia psychologiczna jednoznacznie wskazuje, że dłuższy pobyt w tej placówce chorego dziecka, silnie emocjonalnie związanego z domem rodzinnym, byłby dla niego niekorzystny. Nadto - znaczna odległość Ośrodka Specjalistycznego od domu, wiek niepełnosprawnej P. J. /ur.1994 r./ jej stan zdrowia i charakter ułomności , wymuszają na matce osobiste przywożenie i odwożenie dziecka do szkoły, które to okoliczności również uniemożliwiają matce podjęcie zatrudnienia. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ rozpatrzy wniosek J. J. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego przy uwzględnieniu uwag sądu i przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wskazując na powyższe Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają prawo w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Dlatego orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie przepisu art. 145 § 1 ust. 1 lit. a P.p.s.a.