II SA/Rz 482/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 22 lipca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. U. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] marca 2010 r. Nr [...] w przedmiocie wykonywania transportu drogowego bez wymaganej licencji postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. We wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skardze na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] marca 2010 r. Nr [...] P. U. zawarł wniosek o zwolnienie go z kosztów postępowania z uwagi na niemożność ich poniesienia bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie i rodziny. W złożonym następnie w wyniku wezwania urzędowym formularzu PPF wniósł o przyznanie mu zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z informacji zawartych w jego treści wynika, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą o charakterze sezonowym, z której osiąga dochód w wysokości ok. 900 zł. miesięcznie, zaś jego żona z tytułu pracy zarobkowej uzyskuje wynagrodzenie w kwocie ok. 1400 zł. Z dochodów tych pokrywają koszty utrzymania swojej rodziny, w skład której wchodzą 3 córki; dwie starsze studiują w Krakowie z czym wiąże się wynajem mieszkania (700 z./m-c), wyżywienie, dojazdy i zakup pomocy naukowych, najmłodsza uczęszcza do przedszkola (opłata w kwocie 180 zł./m-c). Wg zawartego we wniosku oświadczenia, jedyny wartościowy składnik posiadanego przez nich majątku stanowi dom o pow. 180 m². Do swojego wniosku P. U. załączył kserokopie: odcinka opłaty za gaz i energię elektryczną na kwoty odpowiednio 164 i 258 zł., płatnej do 19 sierpnia 2010 r. faktury za gaz na kwotę 246 zł., odcinków opłaconych 2 czerwca 2010 r. składek na ubezpieczenie społeczne w kwocie 117 i 233 zł., faktury za telefon komórkowy na kwotę 95 zł. płatnej do 8 czerwca 2010 r Ponieważ powyższe dane okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego i jego możliwości płatniczych a także nie korelowały w pełni z udzielonymi przez niego informacjami dla potrzeb rozpoznania jego wcześniejszego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie II SA/RZ 572/09, został on wezwany do jego uzupełnienia przez złożenie dodatkowego oświadczenia i wskazanych dokumentów. W udzielonej na wezwanie odpowiedzi wskazał średnie miesięczne wydatki w sezonie na opał i węgiel - 1350 zł., na telefony i utrzymanie samochodów – 460 zł./m-c, skorygował wysokość zarobków swoich "nie przekraczają 950 zł." i żony – 1500 zł. Skarżący nie posiada konta bankowego, a na rachunek żony wpływają dochody z pracy. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata dotyczy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, czego warunkiem w przypadku osoby fizycznej jest wykazanie braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania - art. 245 § 2 w/z z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a. W przypadku zaś gdy wnioskodawca wykaże jedynie brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny może być mu przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmujące zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego w osobie m.in. adwokata (art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Zarówno w przypadku całkowitego jak i częściowego prawa pomocy, wykazanie warunkujących go przesłanek obciąża osobę wnioskującą. Ocena żądania P. U. oparta wyłącznie na danych zawartych w formularzu PPF nie potwierdzała ich spełnienia. Mimo ogólnego wskazywania w treści skargi na zagrożenie uszczerbkiem dla niezbędnego utrzymania, ze złożonego wniosku PPF nie wynikało, czym miałby się on dla niego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym objawić oraz jakie ich uzasadnione potrzeby życiowe pozostałyby niezaspokojone w związku z potrzebą poniesienia kosztów postępowania. Okoliczności tych nie wyjaśniła także odpowiedź skarżącego na skierowane do niego wezwanie do złożenia dodatkowego oświadczenia i dokumentów źródłowych. Mimo nie budzącego wątpliwości jego treści, wnioskodawca nie wskazał w szczególności wysokości miesięcznych wydatków przeznaczanych na zakup żywności oraz pełnej wysokości obciążeń finansowych związanych ze studiowaniem córek w Krakowie (wyżywienie, dojazdy, zakup pomocy naukowych). Nie wykazał posiadanych przez siebie i osoby wspólnie gospodarujące pojazdów mechanicznych (z akt niniejszej sprawy wynika posiadanie przez niego samochodu ciężarowego, zaś z akt sprawy II SA/Rz 572/09 samochodu osobowego Seat Cordoba, nie wyjaśnił też rozbieżności między wskazaną w tych aktach a obecnie deklarowaną powierzchnią domu (odpowiednio 120 i 180 m²). Wreszcie nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych ani odpisów bądź kserokopii zeznania podatkowego swojego i żony za 2009 r. (ewentualnie zaświadczeń o uzyskanych dochodach). Niemożność ustalenia rzeczywistej sytuacji materialnej i możliwości płatniczych P. U. skutkuje uznaniem braku podstaw do wyłączenia względem niego obowiązującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.). Finansowanie prawa pomocy ze środków publicznych powoduje, że okoliczności decydujące o jego przyznaniu nie mogą budzić jakichkolwiek wątpliwości, a jeżeli takie wystąpią, nie mogą być one interpretowanie na korzyść osoby wnioskującej i podlegają wyjaśnieniu w trybie art. 255 wskazanej ustawy. Uzupełnienie wniosku w zakresie określonym w wezwaniu pozwoliłoby na dokonanie jego oceny w sposób nie budzący wątpliwości i przy stwierdzeniu jego zasadności na przyznanie skarżącemu prawa pomocy (w całości, lub w części). Zaistniała sytuacja sama w sobie wyłącza natomiast pozytywne załatwienie wniosku nasuwając uzasadnione podejrzenie co do zamiaru ukrycia przez skarżącego pewnych okoliczności celem uzyskania korzystnego dla siebie rozstrzygnięcia. Niezależnie od powyższego należy stwierdzić obiektywny brak podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym; zgodnie z utrwalonym w piśmiennictwie poglądem, prawo pomocy w zakresie całkowitym (a więc obejmującym koszty sądowe i ustanowienie fachowego zastępcy prawnego) powinno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem, jak bezrobotni bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia (tak B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Kantor Wydawniczy Zakamycze 2005, str. 593). Skarżący do takich osób się nie zalicza, nawet jeżeli doświadcza przejściowych trudności finansowych. Podkreślenia wymaga przy tym, że związany z poniesieniem kosztów sądowych (kosztów postępowania) uszczerbek w koniecznym utrzymaniu obejmuje brak możliwości zaspokojenia wyłącznie podstawowych potrzeb życiowych, a nie wszystkich normalnie ponoszonych wydatków. Za takie niezbędne w przypadku wnioskodawcy nie mogą być chociażby uznane wydatki na utrzymanie samochodów i telefonów, a poczynione w ten sposób oszczędności pozwolą mu zarówno na opłacenie kosztów sądowych jak i na ustanowienie zastępcy prawnego z wyboru. W przypadku skarżącego istotny jest także aspekt prowadzenia przez niego działalności gospodarczej. Od osób będących przedsiębiorcami wymaga się zapobiegliwości w gromadzeniu środków finansowych na wszczęcie i prowadzenie postępowań sądowych, co potwierdził m.in. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 24 marca 2005 r., sygn. II FZ 78/05. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 2 i 3 i art. 246 § 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.