II SA/Rz 483/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w osobie: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Józefczyk po rozpoznaniu w dniu 12 sierpnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. S. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata w sprawie z jej skargi na uchwałę Rady Powiatu z dnia [...] lutego 2009 r., nr [...] w przedmiocie zawiązania przez Powiat Spółki pod firmą "Centrum Medyczne [...]" Sp. z o.o. - p o s t a n a w i a - I. zwolnić skarżącą od kosztów sądowych w 1/2 części, a w pozostałej części wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oddalić; II. ustanowić adwokata. II SA/Rz 483/09 U z a s a d n i e n i e D. S. wnioskiem złożonym osobiście w dniu 17 lipca 2009 r. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 22 lipca 2009 r., sygn. akt II SA/Rz 483/09 wydanym przez referendarza sądowego zwolniono skarżącą od kosztów sądowych w połowie pełnej ich wysokości i odmówiono ustanowienia adwokata. Od wyżej opisanego postanowienia skarżąca wniosła w dniu 3 sierpnia 2009 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) sprzeciw domagając się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Jako okoliczności mające uzasadniać wniosek wskazała, że nie jest w stanie ponieść jakiekolwiek kosztów sądowych i kosztów związanych z obroną adwokata. Zwróciła uwagę, że sama nie jest w stanie skutecznie bronić swych praw przed Sądem, biorąc pod uwagę swoje wykształcenie. Skarżąca wyjaśniła, że posiadana nieruchomość nabyta została od rodziców, zaś mieszkanie męża nabyte zostało w postępowaniu spadkowym. Obecnie w mieszkaniu tym mieszka rodzina męża, a skarżąca wraz z mężem nie uzyskują z tytułu posiadania tejże nieruchomości żadnych korzyści finansowych. Skarżąca podkreśliła, że "nie korzysta z pomocy społecznej, gdyż nie ma takiej potrzeby jak na razie, gdyż uzyskiwane dochody wystarczają wprawdzie od pierwszego dnia miesiąca do ostatniego, ale nie wystarczają na inne sprawy". W konkluzji skarżąca wyjaśniła, że nie ma możliwości pożyczyć środków pieniężnych na pokrycie kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a., w przypadku skutecznego wniesienia sprzeciwu, tj. gdy nie został on odrzucony, zarządzenie lub postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 245 § 1, § 2 i 3 P.p.s.a. oraz art. 246 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zastępcy procesowego m.in. adwokata, radcy prawnego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja zwolnienia od kosztów jest wyjątkiem od zasady wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. z której wynika, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Takim szczególnym przepisem jest m.in. art. 246 P.p.s.a. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W doktrynie wyrażono pogląd, iż zwolnienie od ponoszenia opłat sądowych jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równomiernego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji i dlatego może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli – (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" – Komentarz, wyd. Zakamycze 2005, str. 594). Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym musi więc odbywać się przy dokładnym rozpatrzeniu sytuacji majątkowej wnioskodawcy, przy czym to na stronie wnioskującej spoczywa ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Istotą instytucji zwolnienia od kosztów sądowych oraz kosztów zastępstwa procesowego jest stosowanie jej wobec osób pozostających w ubóstwie. Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy, Sąd uznał, iż wniosek D. S. zasługuje na częściowe uwzględnienie, uzasadniające przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym tj. zwolnienie od kosztów sądowych w 1/2 części oraz ustanowienie adwokata. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie ustalił, że D. S. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem i trójką dzieci w wieku 18, 21 i 23 lat. Rodzina utrzymuje się z renty A. S. - męża skarżącej w kwocie 980 zł miesięcznie i czynszu skarżącej w kwocie 1600 zł, co daje im łączny dochód w kwocie 2580 zł miesięcznie. Przy czym dzieci skarżącej pobierają naukę i nie uzyskują dochodów. Posiadane przez nich wartościowe składniki majątkowe obejmują dom o pow. 188 m², mieszkanie o pow. 37,5 m², a także działka o pow. 4a oraz 200 m². Z podanych przez skarżącą danych wynika, że średnie wydatki jej rodziny związane z opłatami rachunków za gaz, energię elektryczną, wodę i inne wynoszą około 530 zł. Płacą podatek dochodowego z tytułu uzyskiwanych środków finansowych w wysokości 330 zł miesięcznie i około 135 zł za podatek od nieruchomości w przeliczeniu na miesiąc. Skarżąca ponosi również wydatki na zakup żywności, środków czystości, odzieży oraz zakup lekarstw w związku z chorobą męża. Z informacji podanych przez skarżąca wynika, że zaciągnęła ona kredyt w 2008 r. w wysokości 8000 zł płatny w comiesięcznych ratach w okresie czteroletnim, przeznaczony na remont domu. W ocenie Sądu D. S. w sposób wystarczający uwiarygodniła, że nie posiada dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów sądowych oraz kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru, bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie. W pismach skierowanych do Sądu skarżąca podkreślała w szczególności, że potrzebuje pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, gdyż nie jest w stanie sama skutecznie zabezpieczyć swoich praw w tej sprawie. Dlatego też biorąc pod uwagę powyższe, Sąd przychylił się do wniosku skarżącej o ustanowienie adwokata z u rzędu oraz zwolnił ją od ponoszenia kosztów sądowych w 1/2 ich wysokości. Analizując zawarte w aktach sprawy oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach Sąd uznał, iż wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w całości nie mógł zostać uwzględniony. Sytuacja skarżącej nie jest na tyle zła, aby nie mogła ona partycypować w kosztach postępowania, bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu dla siebie i rodziny. Na obecnym etapie postępowania koszty postępowania obejmują wpis sądowy od skargi w kwocie 300 zł. Ponadto koszty te obejmować mogą opłatę kancelaryjną od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku - w przypadku jej oddalenia (100 zł) oraz wpis od skargi kasacyjnej - w przypadku jej wnoszenia (150 zł) - przy uwzględnieniu częściowego zwolnienia koszty te wynieść mogą 275 złotych. Natomiast w przypadku uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji skarżącej przysługuje prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw (w tym wpisu od skargi) - art. 200 P.p.s.a. Z tych względów, na podstawie art. 260, art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.