II SA/Rz 483/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 13 lipca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jej skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] kwietnia 2011 r. Nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego postanawia I. Zwolnić skarżącą od związanych ze sprawą kosztów sądowych, II. Odmówić ustanowienia adwokata. M. M. wezwana do uiszczenia wpisu w wysokości 500 zł. od wniesionej przez siebie skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] kwietnia 2011 r. Nr [...] zwróciła się o zwolnienie jej od tego obowiązku. W złożonym następnie w wyniku wezwania urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF skarżąca wniosła o zwolnienie jej od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wg uzasadnienia tego wniosku i zawartego w nim oświadczenia zamieszkuje ona wraz z 5 dzieci w wieku 10 – 18 lat w domu o pow. 130 m², który wraz z zabudowaniami gospodarczymi i nieruchomością rolną o pow. 9,6 ha (5,04 ha przeliczeniowego) wyczerpuje posiadany przez nią majątek. Gospodarstwo rolne oraz pobierane na dzieci zasiłki rodzinne stanowią jedyne źródło ich utrzymania; dochody z nich wynoszą odpowiednio 865 i 745 zł. miesięcznie. Wnioskodawczyni pokrywa z nich wydatki związane z uczęszczaniem dzieci do szkół oraz opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne w KRUS. W wyniku rozpatrzenia założonego wniosku uznano go za uzasadniony w części obejmującej koszty sądowe. Równoznaczne jest to z przyznaniem wnioskodawczyni prawa pomocy w zakresie częściowym, czego przesłanką jest wykazanie braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a. Uwzględnienie w tej części wniosku M. M. podyktowane jest przede wszystkim jej nie najlepszą sytuacją finansową, która jest głównym wyznacznikiem możliwości poniesienia kosztów postępowania. Deklarowana kwota dochodów odnoszona do kosztów utrzymania 6-osobowej rodziny bez wątpienia nie może być uznana za dostatecznie wysoką, aby wobec konieczności pokrycia wszystkich niezbędnych wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem pozwalała na wygospodarowanie funduszy niezbędnych do pokrycia całości związanych ze sprawą kosztów postępowania, tj. kosztów sądowych i ustanowienia fachowego pełnomocnika z wyboru. Do takich niezbędnych wydatków należy zaliczyć przede wszystkim opłaty za tzw. media, wydatki związane z edukacją i opłacaniem składek KRUS, doraźnie ponoszone np. na zakup odzieży, koszty leczenia, prowadzenie gospodarstwa rolnego oraz zapewne w jakimś stopniu także na zakup żywności, mimo że z pewnością przynajmniej w części jest ona pozyskiwana z tego gospodarstwa. Powoduje to, że opłacenie przez M. M. związanych ze sprawą kosztów sądowych, w tym stosunkowo wysokiego jak na jej możliwości wpisu od skargi, bezsprzecznie rzutowałoby na możliwość zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jej i dzieci. Uznając w tej sytuacji za zasadne zwolnienie wnioskodawczyni od całości związanych ze sprawą kosztów sądowych stwierdzono jednocześnie brak uzasadnionych podstaw do pozytywnego załatwienia jej wniosku o ustanowienie adwokata. Podyktowane jest to przede wszystkim wynikającą z art. 199 P.p.s.a. zasadą ponoszenia przez każdą stronę postępowania kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie, do czego obowiązane są wszystkie osoby posiadające jakiekolwiek środki majątkowe i dochody (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04). Mając w pełni zaspokojone potrzeby mieszkaniowe oraz stałe, chociaż stosunkowo niewielkie jak na 6-osobową rodzinę dochody, skarżąca niewątpliwie ten warunek spełnia. W tej mierze nie może pozostać nie zauważony fakt prowadzenia przez nią stosunkowo dużego gospodarstwa rolnego oraz uzyskiwanych z niego dochodów pieniężnych i pożytków w naturze, co ma istotne znaczenie biorąc chociażby pod uwagę koszty wyżywienia 6-osobowej rodziny i wydatki jakie w innej sytuacji musiałaby na ten cel przeznaczyć. Areał użytków rolnych – mimo braku informacji w tym zakresie – raczej nie pozostawia też wątpliwości, że jest to gospodarstwo objęte dopłatami rolniczymi i w znacznej części zmechanizowane (potwierdza to przedmiot sprawy dot. nakazu rozbiórki wiaty wykorzystywanej jako zadaszenie dla sprzętu rolniczego). O tym, że skarżąca z posiadanych dochodów – niezależnie od kosztów utrzymania rodziny - jest w stanie wygospodarować dodatkowe fundusze pośrednio świadczy także sam fakt wybudowania tej wiaty. Jak wynika z zaskarżonej decyzji, jej budowa została rozpoczęta w maju 2009 r. co z pewnością wymagało pewnych środków, przy czym brak jest podstaw do przyjęcia, że w okresie 2 lat jakie upłynęły od tego czasu sytuacja materialna i finansowa skarżącej uległa istotnemu pogorszeniu. Wyklucza to tym samym spełnienie przez nią ustawowej przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, a więc przyjęcia, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym oprócz zwolnienia od kosztów sądowych obejmuje ustanowienia pełnomocnika). Wobec braku jakiegokolwiek uzasadnienia żądania ustanowienia adwokata - mając na uwadze źródło finansowania prawa pomocy jakim są środki publiczne oraz przyznane skarżącej zwolnienie od kosztów sądowych - nie powinna ona po stronie Skarbu Państwa generować dodatkowych wydatków tam, gdzie nie ma takiej rzeczywistej potrzeby. Przy braku wymogu reprezentowania stron w postępowaniu sądowoadministracyjnym przez fachowych pełnomocników, odmowa ustanowienia dla skarżącej adwokata – odmiennie niż w przypadku zwolnienia od kosztów sądowych - w żaden sposób nie ograniczy jej w dostępie do sądu (wymóg adwokacko – radcowski dotyczy jedynie sporządzenia niektórych środków zaskarżenia, co na obecnym etapie postępowania nie zachodzi). Sąd z urzędu bierze przy tym pod uwagę wszelkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji, z mocy przepisów prawa ciąży też na nim powinność udzielania stronom występującym bez fachowego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych, ich skutków i skutków zaniedbań, co dodatkowo zabezpiecza prawa skarżącej. Powyższe wyłącza więc wnioskodawczynię od skutecznego ubiegania się o przyznanie całkowitego prawa pomocy. Z tych przyczyn na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 i art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.