II SA/Rz 487/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 30 września 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku L. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia [...] czerwca 2008 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wprowadzenia zmian w operacie ewidencji gruntów i budynków postanawia I. Zwolnić skarżącego od kosztów sądowych, II. Odmówić ustanowienia dla skarżącego adwokata. L. W. wezwany do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 200 zł. od wniesionej przez siebie skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia [...] czerwca 2008 r. Nr [...] wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na obowiązującym w tym zakresie formularzu PPF wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku powołał argumenty przemawiające jego zdaniem za celowością wniesionej skargi, zaś z zawartego w formularzu i złożonego przez niego dodatkowego oświadczenia wynika, iż: - pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną, - posiadane przez nich wartościowe składniki majątku to dom o pow. 100 m² i niewykorzystywana nieruchomość rolna o pow. 0,89 ha, - źródłem dochodów są pobierane przez niego i żonę emerytury w wysokości odpowiednio 829 i 738 zł. netto, - w związku z ponoszonymi wydatkami (zakup żywności - 400 zł., opłaty za gaz, wodę, energię elektryczną, telefon, zakup węgla - 500 zł., leczenie - 50 zł.) nie stać go na koszty sądowe i adwokata bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania, - nie korzysta ze wsparcia ośrodka pomocy społecznej, w razie potrzeby zadłuża się - obecne długi to 4000 zł; wg przedstawionego wyciągu z rachunku bankowego zadłużenie skarżącego i jego żony na dzień 29 sierpnia 2008 r. wynosiło 1754,95 zł. Rozpatrując złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: - w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego w osobie m.in. adwokata) – gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, - w zakresie częściowym (zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego) – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ocena całokształtu warunków materialno – bytowych skarżącego i jego żony wskazuje na częściową zasadność złożonego przez niego wniosku i przemawia za przyznaniem mu prawa pomocy w postaci zwolnienia od związanych ze sprawą kosztów sądowych. Wynika to przede wszystkim z posiadanych przez nich dochodów, których jedynym źródłem są pobierane emerytury. Wysokość tych świadczeń, mając na uwadze wszystkie niezbędne wydatki związane z utrzymaniem, w tym wymienione przez skarżącego, należy uznać za niewystarczające do równoczesnego pokrycia związanych z wniesioną skargą kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z wyboru (do najbardziej prawdopodobnych kosztów sądowych mogących obciążać skarżącego oprócz wpisu od skargi należy zaliczyć opłatę kancelaryjną od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi oraz wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia - obydwie w wysokości 100 zł.). Jednocześnie brak jest podstaw do pozytywnego załatwienia wniosku w części w jakiej skarżący zwrócił się o ustanowienie adwokata, co związane jest w szczególności z niewykazaniem przesłanki do przyznania całkowitego prawa pomocy, tj. braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Nie kwestionując trudności finansowych jakie niewątpliwie dotykają skarżącego i jego żonę należy zwrócić uwagę na pozostałe okoliczności, wynikające z udzielonych informacji: 1. Suma wskazanych przez skarżącego wydatków wynosi ok. 950 zł. miesięcznie i obejmuje zaspokojenie wszystkich potrzeb, którym można przypisać cechę niezbędności (zakup żywności i lekarstw, opłaty). Odniesienie tej kwoty do łącznych dochodów netto jego i żony (1567 zł.) daje różnicę ok. 600 zł., co do której nawet przy uwzględnieniu drobnych nieprzewidzianych wydatków oraz spłaty części zadłużenia, wnioskodawca w żaden sposób nie wyjaśnił jej przeznaczenia (wysokość zadłużenia przyjęto w części udokumentowanej wyciągiem z rachunku bieżącego, tj. 1754,95 zł.). Mając na uwadze, iż stanowi ona ok. 2/5 całości miesięcznych dochodów skarżącego i jego żony, nie może to ujść uwadze, poddając tym samym w wątpliwość prawdziwość oświadczenia, iż uzyskiwane dochody nie wystarczają nawet na opłaty, utrzymanie domu i leczenie, 2. Brak jakiegokolwiek uzasadnienia celowości ustanowienia adwokata. Tym samym brak jest możliwości uznania, że jego udział w sprawie jest niezbędny, zwłaszcza że przepisy postępowania sądowoadministracyjnego nie ustanawiają wymogu działania strony przez fachowego pełnomocnika na żadnym jego etapie (wyjątkiem jest wymóg sporządzenia przez osoby uprawnione - w tym radcę prawnego lub adwokata - niektórych środków zaskarżenia, m.in. skargi kasacyjnej, co wpływa na zmniejszenie ponoszonych przez stronę kosztów). Sąd orzekający w sprawie bierze zaś pod uwagę z urzędu wszelkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji. Powyższe nie może zostać pominięte przy ocenie wniosku (w tym być interpretowane na korzyść skarżącego), gdyż to na nim spoczywa ustawowy obowiązek wykazania przesłanki stosownej do zakresu wnioskowanego prawa pomocy. Znajduje to potwierdzenie w orzecznictwie sądowym, zgodnie z którym obowiązek ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie dotyczy wszystkich stron posiadających jakiekolwiek środki majątkowe lub dochody (przy zabezpieczonych potrzebach mieszkaniowych i stałych źródłach dochodów skarżący wraz z żoną do takich osób bez wątpienia należą). Zgodnie zaś z poglądem wyrażonym w komentarzu do ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi autorstwa B. Dautera, B. Gruszczyńskiego, A. Kabata, M. Niezgódki – Medek (Kantor Wydawniczy Zakamycze 2005, str. 593) przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy i być stosowane wobec osób charakteryzujących się ubóstwem (np. osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia), których to kryteriów skarżący nie spełnia. W tej sytuacji zwolnienie od kosztów sądowych będzie stanowiło dla wnioskodawcy wystarczającą pomoc ze strony Skarbu Państwa, a jeżeli uznaje on potrzebę działania przez fachowego pełnomocnika, powinien sam poczynić w tym celu stosowne oszczędności i wygospodarować na to potrzebne środki. Dodatkowym zabezpieczeniem jego praw jest ponadto art. 6 P.p.s.a., który stanowi, że sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Na podstawie zaś art. 200 P.p.s.a. w przypadku uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Z tych przyczyn, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.