II SA/Rz 488/24
WyrokWSA w Rzeszowie2024-09-26
Skład orzekający: Jerzy Solarski, Stanisław Śliwa, Elżbieta Mazur - Selwa
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy zakres sprawowanej opieki nad niepełnosprawną matką, która legitymuje się orzeczeniem o całkowitej trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji, uzasadnia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, mimo oceny organu, że nie ma związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaną opieką?Ratio decidendi
Sąd uznał, że organy błędnie oceniły zakres sprawowanej opieki nad matką skarżącej, która posiada orzeczenie o całkowitej trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji. Treść takiego orzeczenia jest wiążąca dla organów i determinuje charakter opieki. W związku z tym, skarżąca spełnia przesłankę niepodejmowania pracy zarobkowej, a organy nie mogą wprowadzać dodatkowych negatywnych przesłanek przyznania świadczenia, takich jak ustalanie sytuacji pozostałych osób zobowiązanych do alimentacji.Stan faktyczny
Skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką, która posiada orzeczenie o całkowitej trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji. Organ pierwszej instancji odmówił przyznania świadczenia, wskazując na nieustaloną datę powstania niepełnosprawności oraz brak związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia a opieką. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało decyzję w mocy, uznając, że opieka nie spełnia wymogów opieki "stałej" i "długoterminowej", a matka jest w dużym stopniu samodzielna. Skarżąca wniosła skargę do WSA, zarzucając naruszenie prawa materialnego.Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie i zasądzono od SKO na rzecz skarżącej zwrot kosztów zastępstwa procesowego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski Sędziowie NSA Stanisław Śliwa WSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 26 września 2024 r. sprawy ze skargi E. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 14 lutego 2024 r. nr SKO.4111/1241/2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie na rzecz skarżącej E. M. kwotę 480 zł /słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
Decyzją z 14 lutego 2024 r. nr SKO.4111/1241/2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie (dalej: "SKO"), po rozpoznaniu odwołania E.M. (dalej: "skarżąca"), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] (dalej: "Burmistrz") z 20 listopada 2024 r. nr MOPS.524.18.2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Jak wynika z akt sprawy 26 września 2023 r. skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką J.M., legitymującą się orzeczeniem Lekarza Orzecznika KRUS z [...] stycznia 2022 r. nr [...] w którym stwierdzono, że stopień naruszenia sprawności organizmu powoduje całkowitą trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji. Z orzeczenia wynika, że nie da się ustalić od kiedy istnieje trwała niezdolność do samodzielnej egzystencji.
W trakcie wywiadu środowiskowego ustalono, że osoba wymagająca opieki zamieszkuje sama. W obowiązkach domowych pomaga jej skarżąca, która jest codziennie u swojej mamy w godzinach od 7.00 do 18.00. Zamieszkuje w miejscowości D. Osoba wymagająca opieki porusza się samodzielnie o kuli, nie jest leżąca, samodzielnie spożywa posiłki. Potrzebuje pomocy w niektórych czynnościach domowych i przydomowych.
Po przeprowadzonym postępowaniu Burmistrz Miasta [...] decyzją z 20 listopada 2023 r. nr MOPS.524.2023 odmówił skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką.
W uzasadnieniu Wójt wskazał, że nie zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390, dalej: "u.ś.r."), tj. daty powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie da się ustalić, a także brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki. Istnieje także możliwość współsprawowania opieki w ramach wywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego przez inne osoby z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji.
Od powyższej decyzji skarżąca złożyła odwołanie, w którym wniosła o jego uwzględnienie i uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy, poprzez przyznanie prawa do wnioskowanego świadczenia. Skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wydanie decyzji, poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, a także poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r., przez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez wnioskodawczynię.
SKO w Rzeszowie, wskazaną na wstępie decyzją z 14 grudnia 2024 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm.; dalej: "k.p.a.") w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.
Organ powołując się na wyrok TK z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 uznał, że wskazany przez organ I instancji powód dla którego odmówiono przyznania wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w rzeczywistości nie zachodzi. Przeszkody w tym zakresie nie stanowi moment powstania niepełnosprawności u matki odwołującej. W tym zakresie Kolegium stwierdziło wydanie decyzji przez organ I instancji z naruszeniem art. 17 ust. 1b u.ś.r.
Kolegium uznało także, że Burmistrz dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. uznając, że nie tylko odwołująca jest zobowiązana do opieki nad matką, ale także pozostałe jej rodzeństwo. Podkreśliło, że przepisy u.ś.r. w przypadku gdy jest kilka osób zobowiązanych do alimentacji w jednakowym stopniu nie przewiduje pierwszeństwa względem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla jednej z nich. Jeżeli jest kilka osób zobowiązanych w jednakowym stopniu do alimentacji, to można przyznać świadczenie jednej z nich, jeżeli tylko spełnia przewidziane prawem warunki. Organ nie jest upoważniony do decydowania w tej kwestii za stronę. Wszelkie ustalenia czy osoby zobowiązane do alimentacji w tym samym zakresie są czynne zawodowo czy też nie pozostaje bez znaczenia w sprawie. Nie uzależniono bowiem rozpatrzenia wniosku pochodzącego od zstępnego osoby niepełnosprawnej od uprzedniego ustalenia czy pozostali zstępni są w stanie sprawować opiekę – osobistą lub finansową – nad niepełnosprawnym rodzicem.
Natomiast jako zasadne Kolegium oceniło stanowisko organu I instancji, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną a niemożnością podjęcia zatrudnienia przez odwołującą. Wyjaśniło, że z ustalonego w sposób dokładny i wyczerpujący stanu faktycznego wynika, że sprawowana przez odwołującą opieka nad matką z uwagi na czas wykonywania czynności wspomagających matkę w jej codziennym funkcjonowaniu nie spełnia wymogów opieki o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., tj. opieki "stałej", "długoterminowej". Matka odwołującej jest bowiem w dużym stopniu osoba samodzielną. Czynności odwołującej polegają głównie na przygotowaniu i podawaniu posiłków (matka spożywa posiłki samodzielnie), leków, ubieraniu się, pomocy w czynnościach higienicznych. Są to czynności dnia codziennego związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, jak np. sprzątnie, przygotowywanie posiłków, zakupy. Mogą być one wykonane poza godzinami zatrudnienia, a ponadto nie muszą być wykonywane codziennie. Czynności wspierające matkę w chorobie mogą być wykonane rano, po południu czy też wieczorem. W ocenie Kolegium zakres niezbędnych czynności opiekuńczych wykonywanych przez odwołującą wobec matki nie jest na tyle absorbujący, aby nie mogła pogodzić z podjęciem zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że wnioskodawczyni nie sprawuje osobistej, ciągłej, czy też całodobowej opieki nad matką.
Zdaniem Kolegium prawidłowo organ I instancji uznał, że w sprawie nie została spełniona przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowania w związku z koniecznością sprawowania opieki stałej lub długoterminowej.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, E.M., reprezentowana przez pełnomocnika adw. K.G. zawnioskowała o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także zasądzenie zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Złożyła wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Kwestionowanej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji, tj. art. 17 ust. 1 u.ś.r., poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej i zakres sprawowanej opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia.
W ocenie skarżącej Kolegium nie wzięło pod uwagę ustaleń wywiadu środowiskowego. Pracownik socjalny w żaden sposób nie zakwestionował samego faktu sprawowania opieki, jak i zakresu czynności opiekuńczych deklarowanych przez nią w oświadczeniu. Zarzuciła dokonanie pobieżnej oceny oświadczenia odnoszącego się do zakresu i harmonogramu sprawowanej opieki. Zgromadzone dokumenty w wystarczający sposób potwierdzają, że matka wnioskodawczyni potrzebuje codziennej i stałej opieki. Co więcej okoliczność, że matka skarżącej nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować bez stałej lub długotrwałej opieki drugiej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji została potwierdzona przez wyspecjalizowany w tym zakresie organ, zaliczający matkę do grupy osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Codzienne czynności wykonywane w ramach stałej, całodobowej opieki sprawowanej przez skarżącą nad matką, składają się na kompleksową opiekę i pomoc w zwykłych czynnościach życia codziennego. Czynności te są konieczne, aby zapewnić osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji właściwe warunki życia i zadbać o jej dobrostan adekwatnie do rzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności. W ocenie skarżącej Kolegium nie zdołało podważyć wynikającej z materiału dowodowego potrzeby sprawowania przez nią całodobowej i kompleksowej opieki nad matką. Jednocześnie wskazała, że świadczenie pielęgnacyjne ma zrekompensować utratę uzyskiwanego dotychczas czy też potencjalnego dochodu.
W odpowiedzi na skargę SKO w Rzeszowie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje;
W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.; dalej: P.p.s.a.) uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Skarga podlega uwzględnieniu, gdyż Sąd nie podzielił oceny Organów co do charakteru opieki sprawowanej przez Skarżącą nad jej matką.
W niniejszej sprawie Organ I instancji stwierdził, że przesłanką negatywną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest data ustalenia niepełnosprawności K.S. Po drugie uznał, że zakres opieki sprawowanej przez Skarżącą wskazuje na brak związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a opieką nad niepełnosprawną matką.
Po trzecie, organ wskazał, że istnieje możliwość współsprawowania opieki przez inne osoby obowiązane ze skarżącą do alimentacji matki. Kolegium w zaskarżonej decyzji prawidłowo stwierdziło natomiast, że przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie może stanowić moment powstania niepełnosprawności matki Skarżącej. Kolegium utrzymało w mocy negatywne dla Skarżącej rozstrzygnięcie uznając, że sprawowana przez Skarżącą opieka nad matką z uwagi na zakres wykonywania czynności wspomagających matkę w jej codziennym funkcjonowaniu nie spełnia wymogów opieki, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r.
W zakresie dotyczącym wskazanej przez Organ I instancji przesłanki negatywnej, związanej z momentem powstania niepełnosprawności w zw. z treścią art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy przypomnieć, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. (K 38/13) orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Wobec powyższego wyroku Trybunału, w orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że przy ocenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad dorosłą osobą niepełnosprawną należy pominąć kryterium daty powstania niepełnosprawności. Wniosek taki wyprowadza się z brzmienia art. 190 ust. 1 i ust. 3 Konstytucji RP, z którego wynika, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, wchodząc w życie z dniem ogłoszenia, o ile Trybunał nie określi innego terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego - co w przypadku istotnej w sprawie regulacji nie miało miejsca. Powyższe oznacza, że od 23 października 2014 r., kiedy to weszło w życie przedmiotowe orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, powołany art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści zakwestionowanej przez Trybunał Konstytucyjny (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 grudnia 2017r., I OSK 1079/17, z 11 lipca 2017r. I OSK 5 1600/16, powołane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W tym zakresie Sąd podziela argumentacje SKO.
Sąd nie podzielił stanowiska organu I instancji oraz Kolegium co do zakresu sprawowanej opieki nad matką i braku wykazania związku przyczonowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z orzeczeniem Lekarza Orzecznika KRUS z [...] stycznia 2022 r. nr [...] w którym stwierdzono, że stopień naruszenia sprawności organizmu u matki skarżącej powoduje jej całkowitą trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji. Z orzeczenia wynika, że nie da się ustalić od kiedy istnieje trwała niezdolność do samodzielnej egzystencji.
W orzeczeniu potwierdzono, że J.M. wymaga opieki stałej lub długotrwałej w związku z trwałą niezdolnością do samodzielnej egzystencji, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Organy nie były więc uprawnione do kwestionowania zakresu sprawowanej opieki. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 29 maja 2020 r. (sygn. akt I OSK 1854/19, Lex nr 3300984) wyjaśnił, że treść orzeczenia o niepełnosprawności jest dla organów orzekających w sprawie wiążąca, gdyż determinuje charakter i zakres opieki, jakiej wymaga dana osoba legitymująca się takim orzeczeniem. Dla ustalenia, czy w danym przypadku sprawowana opieka nad osobą niepełnosprawną spełnia wymogi z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasadnicze znaczenie ma jej faktyczne sprawowanie w zestawieniu z treścią orzeczenia o niepełnosprawności osoby, której dotyczy opieka. W niniejszej sprawie nie jest kwestionowane, że Skarżąca sprawuje osobistą opiekę nad matką, co potwierdza rodzinny wywiad środowiskowy.
Matka skarżącej ma 82 lata. Po domu porusza się samodzielnie, o kuli. Poza domem wymaga pomocy innych osób w poruszaniu się (k. 23 akt adm.). J.M. potrzebuje pomocy w myciu, ubraniu się, toalecie. Córka sprząta mieszkanie, przygotowuje posiłki, podaje leki, robi zakupy, towarzyszy matce, zawozi ją do lekarza. Skarżąca jest u matki codziennie od 7 do 18, a czasem zostaje na noc, jeśli wraca do domu, jest pod telefonem.
Przeprowadzający wywiad pracownik socjalny stwierdził, że J.M. faktycznie wymaga opieki ze względu na wiek i choroby, ma problemy z poruszaniem się, porusza się z pomocą kuli lub osób drugich. Nie jest w stanie bez pomocy innych osób funkcjonować. Jego zdaniem opieka sprawowana jest w sposób właściwy, jest sprawowana stale i systematycznie.
Argumentacja SKO co do zakresu opieki skarżącej nad matką, która jest "osobą w dużym stopniu samodzielną" nie ma pokrycia w materiale dowodowym.
Zdaniem Sądu, z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego jasno wynika, że opieka skarżącej nad matką sprawowana jest prawidłowo, z pełną starannością, nie budzi zastrzeżeń. Pomoc i opieka córki jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania matki, która z uwagi na stan zdrowia zdana jest tylko na pomoc osoby drugiej.
W tych okolicznościach, w ocenie Sądu, nie można zgodzić się z twierdzeniami SKO o braku związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a koniecznością sprawowania osobistej opieki nad matką, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, zwłaszcza oceną stanu zdrowia matki skarżącej w kontekście jej samodzielności przy wykonywaniu codziennych czynności.
Z okoliczności sprawy jasno wynika bowiem, że matka skarżącej ze względu na wiek, stan zdrowia, liczne dolegliwości i schorzenia, wymaga stałej opieki, obecności skarżącej, która zawsze będzie w pobliżu gotowa do udzielenia pomocy. Wobec tego nie jest prawidłowe stanowisko, że zakres i rozmiar czasowy czynności sprawowanych przez skarżącą w ramach opieki nad matką odpowiada codziennym czynnościom wykonywanym w każdej rodzinie i nie musi być sprawowana w sposób ciągły.
Trudno bowiem przyjąć, że matka skarżącej, która potrzebuje pomocy w czynnościach higienicznych i samoobsługowych, nie wymaga poświęcenia czasu i uwagi opiekuna w zakresie, który umożliwiałby opiekunowi jednoczesne świadczenie pracy. Dodatkowo zauważenia wymaga, że czynności opiekuńcze wykonywane są przez skarżącą na stałe, codziennie i obejmują działania powtarzane kilkukrotnie w ciągu dnia. W tej sytuacji zasadnym było uznanie przez Sąd, że zakres czynności opiekuńczych skarżąca spełnia przesłanki stałej i długotrwałej opieki z art. 17 ust. 1 u.ś.r.
Należy podkreślić, że zakres czynności opiekuńczych wynikający ze stanu zdrowia matki, uniemożliwia skarżącej możliwość podjęcia pracy.
Zdaniem Sądu w sprawie, niespornie wnioskodawczyni zrezygnowała z pracy zarobkowej, prowadzenia gospodarstwa rolnego z dniem 22 września 2023 r. (art. 17 ust. 1 w zw. z art. 17b ust. 1 i ust. 2 u.ś.r.).
Podkreślić należy, że na datę złożenia wniosku – z uwagi na zły stan zdrowia matki i zakres wykonywanych czynności opiekuńczych - nawet gdyby skarżąca miała potencjalną możliwość podjęcia zatrudnienia, wykluczałaby to sprawowana opieka (tak słusznie NSA w wyroku z dnia 9 maja 2024 r., I OSK 1384/23).
Sąd przyjął, że czynności opiekuńcze wykonywane przez skarżącą, potwierdzone wynikami przeprowadzonego wywiadu środowiskowego oraz zebrana w aktach sprawy dokumentacja medyczna, uzasadniają spełnienie przez skarżącą przesłanki niepodejmowania pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r.
Sąd podziela stanowisko SKO, że jeżeli skarżąca jako córka osoby wymagającej opieki znajduje się wraz z pozostałym rodzeństwem wśród osób wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, którym w razie spełnienia pozostałych warunków ustawowych przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, to wobec braku osób zobowiązanych w bliższej kolejności do niej należy wybór, czy wypełni swój obowiązek alimentacyjny względem matki poprzez sprawowanie osobistej opieki (nie podejmując bądź rezygnując z zatrudnienia), czy też zapewni jej opiekę w inny sposób, np. podejmując zatrudnienie, dzieląc się obowiązkami opiekuńczymi z rodzeństwem (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 27 sierpnia 2021 r., II SA/Gl 737/21). Organ nie jest upoważniony, by decydować tu za stronę. Art. 17 ust. 1 u.ś.r. wskazuje wyraźnie przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Niedopuszczalne jest wprowadzanie przez organy administracyjne dodatkowych negatywnych przesłanek przyznania świadczenia (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 21 lipca 2021 r., II SA/Gl 504/21, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 6 maja 2022 r., II SA/Po 999/21, wyroki WSA w Szczecinie z dnia 6 maja 2022 r., II SA/Sz 907/22). Z powyższych względów wszelkie ustalenia, iż osoby zobowiązane do alimentacji w tym samym stopniu są czynne zawodowo czy też nie pozostaje bez znaczenia w sprawie. Zatem uzależnianie rozpatrzenia wniosku odwołującej od ustalenia sytuacji rodzinnej, zdrowotnej i majątkowej pozostałych zstępnych niepełnosprawnej stanowi wprowadzenie nowej dodatkowej przesłanki, nie znanej przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych. Bowiem ani z regulacji art. 17 ust. 1 ustawy, ani w innych przepisach ustawy, nie uzależniono rozpatrzenia wniosku pochodzącego od zstępnego osoby niepełnosprawnej od uprzedniego ustalenia, czy pozostali zstępni są w stanie sprawować opiekę – osobistą lub finansową – nad niepełnosprawnym rodzicem.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 P.p.s.a.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Kolegium będzie miało na względzie treść niniejszego uzasadnienia.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 24.07.2026. · Źródło