II SA/Rz 490/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 11 września 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. G. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] kwietnia 2009 r. Nr [...] w przedmiocie nakazu wykonania określonych robót postanawia I. Zwolnić skarżącą od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w 1/2 części, tj. w kwocie 250 zł., II. W pozostałym zakresie odmówić zwolnienia od kosztów sądowych. B. G. wezwana do uiszczenia wpisu w kwocie 500 zł. od wniesionej przez siebie skargi, wnioskiem o przyznanie prawa pomocy zawartym we wniesionym na to zarządzenie zażaleniu oraz w równocześnie złożonym urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF wniosła o całkowite zwolnienie jej od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazała, iż jest osobą po ciężkim wypadku (II grupa inwalidzka) i musi pozostawać w stałym leczeniu. Nie ma możliwości poczynienia oszczędności ani dorobienia do pobieranej emerytury, której wysokość netto równa się z wysokością wpisu. Z takiego samego świadczenia utrzymuje się jej mąż. "Ma przy sobie" córkę (wdowę) mającą na utrzymaniu 5 dzieci. Na podstawie zawartego we wniosku oraz udzielonego przez skarżącą w wyniku wezwania dodatkowego oświadczenia ustalono, iż: - pozostaje ona we wspólnym gospodarstwie domowym wyłącznie z mężem (dzieci z rodzinami prowadzą odrębne gospodarstwa), - ich majątek obejmuje współwłasność zabudowanych nieruchomości położonych w G. i O. odpowiednio w 1/3 i 1/2 części (właścicielami pozostałej części nieruchomości w G. są osoby zamieszkujące w innych miejscowościach, natomiast nieruchomość w O. jest całkowicie zajmowana przez innych członków ich rodziny), - jedyne źródła dochodów skarżącej i jej męża to pobierane przez nich emerytury w wysokości odpowiednio 675,10 i 1203,94 zł. brutto (591,34 i 1018,59 zł. netto), - średnie miesięczne wydatki skarżącej i jej męża obejmują zakup żywności (640 zł.), opłaty związane z utrzymaniem mieszkania – energia elektryczna, gaz (150 zł.), leczenie i zakup leków (120 – 200 zł.), inne wydatki – wywóz odpadów, zakup odzieży i opału – 200 zł. Mąż skarżącej spłaca także pożyczkę, której rata w m-cu sierpniu wyniosła 500 zł., - skarżąca wraz z mężem nie posiadają pojazdów mechanicznych, w lipcu 2009 r. otrzymali tytułem pomocy społecznej jednorazowy zasiłek celowy w kwocie 150 zł. Rozpatrując złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Odpowiedź skarżącej na skierowane do niej wezwanie o złożenie dodatkowego oświadczenia i dokumentów źródłowych została udzielona z uchybieniem wyznaczonego do tego terminu, niemniej jednak z uwagi na fakt, iż jest to termin sądowy a dodatkowe oświadczenie wpłynęło przez rozpoznaniem wniosku, zasadnym jest wzięcie pod uwagę zawartych w nim informacji. Zwolnienie od kosztów sądowych (zarówno całości jak i w części) wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, które zgodnie z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - określanej dalej jako P.p.s.a., obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (opłaty sądowe: wpis i opłata kancelaryjna oraz zwrot wydatków składają się na koszty sądowe). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać – zgodnie z § 4 tego artykułu - na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Warunkiem przyznania prawa pomocy osobie fizycznej w w/w zakresie jest wykazanie przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Mając na uwadze całokształt sytuacji materialno – bytowej B. G. uznano, że kwalifikuje się ona do udzielenia jej częściowego wsparcia w zakresie związanych ze skargą kosztów sądowych, a to zwolnienia z części wpisu od skargi, którego opłacenie jest niezbędnym warunkiem jej merytorycznego rozpoznania przez Sąd. Jak wynika ze złożonych przez skarżącą oświadczeń, główne źródło utrzymania jej i męża stanowią pobierane przez nich emerytury w łącznej wysokości 1609 zł. netto (1879 zł. brutto). Uwzględniając konieczność pokrycia wszystkich wydatków związanych z utrzymaniem dwóch starszych osób (62 i 65 lat) nie jest to kwota szczególnie wysoka, niemniej jednak nie należy także do rażąco niskich i nieadekwatnych do wykazanych przez skarżącą wydatków, zwłaszcza że ma ona wraz z mężem zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe i na ich utrzymaniu nie pozostają inne osoby (w przeliczeniu na jedną osobę daje to ponad 800 zł. miesięcznie netto). O tym, że dochody skarżącej i jej męża wystarczają na pokrycie ich niezbędnych wydatków (tylko takie są brane pod uwagę dla potrzeb rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy) świadczy podliczenie w/w wymienionych kwot na zaspokojenie najważniejszych potrzeb życiowych; suma wydatków na utrzymanie siebie i domu oscyluje w granicach 1110 – 1190 zł. miesięcznie, a więc poniżej uzyskiwanych dochodów. Jak wynika ze złożonego oświadczenia, pozostała kwota przeznaczana jest co prawda na spłatę pożyczki, jednak nie można tego uznać za wydatek służący zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych. Mimo że z pewnością u podstaw zaciągnięcia pożyczki leżał zamiar przeznaczenia uzyskanych w ten sposób środków na pokrycie pewnych wydatków (nie zostały one przez skarżącą wskazane), to musiało mieć to zabezpieczenie w zdolności do spłaty tego zobowiązania bez narażania jej i męża na niemożność zaspokojenia właśnie podstawowych potrzeb życiowych. Okoliczność ta musi być więc wzięta pod uwagę przy rozpatrywaniu wniosku i nie może sama w sobie przesądzać o jego pozytywnym rozpoznaniu, mimo że spłata pożyczki wraz z pozostałymi koniecznymi wydatkami pochłania obecnie całość dochodów. Odmienne uznanie oznaczałoby przyznanie priorytetu wszystkim ponoszonym przez wnioskującą wydatkom, a nie tylko tym bezwzględnie koniecznym. Zawsze bowiem byłyby jakieś potrzeby, które w subiektywnym odczuciu skarżącej byłyby dla niej ważniejsze niż opłacenie kosztów sądowych (kosztów postępowania). Wynika to także z wyjątkowego charakteru prawa pomocy oraz jego finansowaniem ze środków publicznych, co wiąże się z obowiązkiem ich racjonalnego wydawania. Zgodnie z art. 199 P.p.s.a. zasadą jest ponoszenie kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie, co generalnie dotyczy wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04); warunek ten skarżąca spełnia. W tej mierze za adekwatne do powyższej sytuacji uznano zwolnienie B. G. od połowy wpisu od skargi, co oznacza, że z tego tytułu będzie miała ona obowiązek opłacić tylko kwotę 250 zł. Wygospodarowanie tej kwoty nie narazi jej i męża na uszczerbek w koniecznym utrzymaniu, odmiennie niż kwoty 2 razy wyższej i to w stosunkowo krótkim okresie czasu, zwłaszcza że nie dysponują oni żadnymi oszczędnościami czy innymi wartościowymi składnikami majątku, które w wyniku szybkiego spieniężenia mogliby na ten cel przeznaczyć. Możliwości płatniczych skarżącej nie będzie przekraczało także opłacenie pozostałych kosztów sądowych, które mogą (nie muszą) wystąpić w sprawie w przyszłości; do najbardziej prawdopodobnych należy opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi (100 zł.) oraz wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia (połowa wpisu od skargi, a więc także 250 zł.). Koszty te są związane z konkretnymi etapami postępowania sądowego a przez to rozłożone w czasie, co powoduje, że ich ewentualne opłacenie nie będzie znacząco odczuwalne. Skarżąca nie wykazała przy tym żadnych okoliczności świadczących o tym, że wraz z mężem doświadcza jakiegokolwiek niedostatku (nie przesądza o tym przyznanie jednorazowego zasiłku z pomocy społecznej). Mimo wezwania nie przedłożyła również wyciągów z posiadanych przez siebie i męża rachunków bankowych (nie oświadczyła przy tym, iż ich nie posiadają) oraz dokumentów potwierdzających wysokość rat spłacanych pożyczek. Ponieważ wykazanie zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie wnioskującej, nie może zostać to pominięte przy jego ocenie. Ubocznie należy zwrócić uwagę skarżącej, iż w przypadku uwzględnienia przez Sąd wniesionej skargi będzie jej przysługiwał od organu który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw (art. 200 P.p.s.a.). W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.