II SA/Rz 498/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Agata Kosowska-Dudzik po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2014 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku W. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość przejętą dla realizacji inwestycji drogowej - postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na decyzję Wojewody [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość zajętą pod realizację inwestycji drogowej W. B. zawarł wniosek o częściowe lub całkowite zwolnienie od kosztów sądowych wskazując, że jest 80-letnim emerytem i nie posiada oszczędności finansowych. W nadesłanym następnie urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy rozszerzył swoje żądanie o ustanowienie adwokata. Podniósł, że mieszka u córki, zajmując pokój (z dostępem do kuchni i łazienki), lecz prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, utrzymując się z emerytury w wysokości 1910 zł. Z uwagi na podeszły wiek i stan zdrowia w listopadzie 2013 r. zrezygnował z pracy na ½ etatu. Zaznaczył, że nie posiada wolnych środków pieniężnych, bowiem pomaga finansowo córce, która od 15 lat nie pracuje, a ma na utrzymaniu trójkę dzieci (6, 9 i 13 lat). Przekazuje jej miesięcznie 1000 zł. Ponadto wspiera też finansowo druga córkę. Podkreślił, że ponosi znaczne wydatki na lekarstwa w związku z licznymi chorobami. Jedyny jego majątek to nieruchomość rolna o powierzchni 1,95 ha. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje: W. B. ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, albowiem domaga się on tak zwolnienia od kosztów sądowych, jak i ustanowienia adwokata – art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.". W art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. ustawodawca wskazał, że przyznanie prawa pomocy w takich granicach uzasadnia sytuacja niemożności poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Uwzględnienie żądania strony tylko w części uzależnione zostało z kolei od niemożności poniesienia przez nią pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, na co wskazuje art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W powołanych wyżej regulacjach prawodawca wskazał, że ciężar wykazania okoliczności wskazujących na potrzebę wsparcia wnioskodawcy spoczywa właśnie na tym podmiocie. Jest to związane z obowiązującą na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego zasadą ponoszenia przez jego strony związanych z nim kosztów (art. 199 P.p.s.a.). Oznacza to tym samym, że domagając się uzyskania pomocy od państwa wnioskodawca obowiązany jest do przedstawienia pełnych i rzetelnych danych wskazujących na zasadność odstąpienia w jego wypadku od wspomnianej zasady samodzielnego finansowania kosztów udziału w postępowaniu sądowym. Dokonana w oparciu o treść nadesłanego formularza wniosku o prawo pomocy analiza sytuacji materialnej skarżącego doprowadziła do wniosku, że wyżej wymieniony nie jest osobą, której prawo pomocy przysługuje w jakimkolwiek zakresie w świetle przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a. Decydujący dla takiego stanowiska jest fakt, że znaczną część uzyskiwanego świadczenia emerytalnego wnioskodawca przekazuje swoim córkom, pomagając im w utrzymaniu się. Należy jednak zwrócić uwagę, że córki te są pełnoletnie i posiadają już własne rodziny, więc na wnioskodawcy nie spoczywa względem nich obowiązek alimentacyjny (wyrażający się w dostarczaniu środków utrzymania). Oczywiście pobudki, które skarżącym w tym zakresie kierują (chęć pomocy najbliższym) zasługują jak najbardziej na aprobatę, jednak nie mogą one przesądzić o zasadności udzielenia mu wsparcia ze środków publicznych, z których prawo pomocy jest finansowane. Nie można bowiem obowiązku o charakterze publicznoprawnym (uiszczenie kosztów sądowych) stawiać w ostatniej kolejności w zakresie jego realizacji. Pierwszeństwo przed wydatkami tego rodzaju mogłyby mieć jedynie wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych jednostki (tj. związanych z wyżywieniem, leczeniem i utrzymaniem mieszkania), jednak tylko te ponoszone przez osobę wnioskującą o prawo pomocy i na jej rzecz bądź też na rzecz innych osób, jednakże tylko tych, które wchodzą w skład wspólnego z nią gospodarstwa domowego. Córki, które skarżący wspiera, zgodnie z jego oświadczeniem, do gospodarstwa takiego nie należą. Dlatego też należy przyjąć, że ze środków, które wnioskodawca przekazuje córkom może on pokryć tak koszty sądowe w niniejszej sprawie, jak i koszt wynagrodzenia dla ewentualnego pełnomocnika. Należy także podkreślić, że wszystkie podstawowe potrzeby życiowe wnioskodawca ma zaspokojone. Koszty sądowe zaś, których obowiązek uiszczenia spoczywa obecnie na skarżącym to kwota 200 zł, której wielokrotność stanowi uzyskiwana przez stronę emerytura. Nadto należy podnieść, że udział profesjonalnego pełnomocnika w postępowaniu sądowoadministracyjnym nie jest obligatoryjny na aktualnym etapie postępowania. Jego obecność zasadna jest dopiero w razie ewentualnego zamiaru zaskarżenia zapadłego w sprawie wyroku. Dlatego więc, gdy strona uważa za zasadną w danej sprawie reprezentację przez adwokata czy radcę prawnego winna wykorzystać w pierwszej kolejności własne możliwości w zakresie ustanowienia takiego zastępcy prawnego, nie zaś obciążać kosztami tego ogół społeczeństwa. Z powyższych względów odmówiono przyznania W. B. prawa pomocy, działając w tym zakresie na podstawie art. 258 § 1, § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 2 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a.