II SA/Rz 499/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: AWSA Magdalena Józefczyk po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2008r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego, z dnia [...] kwietnia 2007r., Nr [...] w przedmiocie odmowy wprowadzenia zmian w operacie ewidencji gruntów postanawia I. przyznać skarżącej prawo pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych II. odmówić ustanowienia adwokata. Postanowieniem z dnia 24 września 2007r., sygn. akt II SA/Rz 499/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w osobie referendarza sądowego, na skutek wniesionego przez M. B. wniosku o przywrócenie terminu, odmówił przywrócenia terminu do uzupełnienia braków wniosku o przyznanie prawa pomocy. Postanowienie to zostało doręczone M. B. w dniu 28 września 2007r. wraz z pouczeniem o możliwości wniesienia sprzeciwu. W dniu 05 października 2007r. do tut. Sądu, w ustawowym terminie wpłynął sprzeciw M. B., w którym skarżąca wniosła o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych i podniosła, iż "jako osoba pracująca, mająca trójkę dzieci na wychowaniu, małe gospodarstwo rolne i chorego męża mogła przeoczyć ustawowy termin do uzupełnienia braków." Zarządzeniem z dnia 18 października 2007r. tut. Sąd wezwał M. B. o uzupełnienie wniosku o prawo pomocy poprzez skreślenie w rubryce nr 4 formularza PPF tej instytucji składających się na prawo pomocy o którą strona się nie ubiega oraz o złożenie własnoręcznego podpisu na wniosku PPF. W ustawowym terminie wnioskodawczyni zastosowała się do skierowanego wezwania i uzupełniła braki urzędowego formularza oraz wskazała, iż wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych. Pismem z dnia 05 grudnia 2007r., na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002 r. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) powoływanej dalej jako P.p.s.a. tut. Sąd wezwał M. B. do złożenia dodatkowego oświadczenia w przedmiocie sytuacji majątkowej i osiąganych dochodach oraz pouczył o konieczności uczynienia zadość wezwaniu w terminie 7 dni pod rygorem rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy wyłącznie w oparciu o informacje zawarte w formularzach PPF zalegających w aktach sprawy. Niniejsze wezwanie zostało doręczone w dniu 07 grudnia 2007r. i odebrane przez I. K. – córkę M. B. (k. 144 akt sądowych). Z dotychczasowych informacji uzyskanych przez tut. Sąd wynikało, iż M. B. jest matką: D., S., A. Celem wyjaśnienia czy I. K. pozostaje z wnioskodawczynią we wspólnym gospodarstwie domowym i partycypuje w kosztach jego utrzymania, Sąd ponownie zwrócił się do wnioskodawczyni o wyjaśnienie tej kwestii oraz o złożenie oświadczenia w przedmiocie sytuacji majątkowej i uzyskiwanych dochodach. Wezwanie to, zostało w dniu 14.01.08r. odebrane przez córkę M. B. – S. B. Jak wynika z akt sądowych, jest ona osobą niepełnoletnią – co w konsekwencji powoduje, iż wezwanie nie zostało skutecznie doręczone. Z tego względu tut. Sąd ponownie zarządzeniem z dnia 31 stycznia 2008r. wezwał wnioskodawczynię do złożenia dodatkowego oświadczenia. W dniu 12 lutego 2008r., do tut. Sądu wpłynął wniosek skarżącej M. B. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002 r. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) - powoływanej dalej jako P.p.s.a. w przypadku skutecznego wniesienia sprzeciwu, postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie pomocy prawnej traci moc, a Sąd rozpoznaje wniosek na nowo. Na wstępie należy zaznaczyć, iż przedmiotowy wniosek dotyczy zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Zgodnie z art. 245 § 1, § 2 i 3 oraz art. 246 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zastępcy procesowego m. in. adwokata, radcy prawnego (art. 245 § 2), gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja zwolnienia od kosztów jest wyjątkiem od zasady wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. z której wynika, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Takim szczególnym przepisem jest m.in. art. 246 P.p.s.a. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W doktrynie wyrażono pogląd, iż zwolnienie od ponoszenia opłat sądowych jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równomiernego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji i dlatego może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli – (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek –"Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" – Komentarz, wyd. Zakamycze 2005, str. 594). Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym musi więc odbywać się przy dokładnym rozpatrzeniu sytuacji majątkowej wnioskodawcy, przy czym strona ubiegająca się o nie musi wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowi oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, składanym na urzędowym formularzy PPF. Jeżeli informacje te są niewystarczające do oceny sytuacji materialnej i życiowej skarżącej Sąd wzywa stronę na podstawie art. 255 P.p.s.a. do złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dodatkowych dokumentów odzwierciedlających stan majątkowy. Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy, Sąd uznał, iż wniosek M. B. zasługuje na częściowe uwzględnienie, uzasadniające przyznanie ww. prawa pomocy w zakresie częściowym. Wnioskodawczyni w uzasadnieniu wskazała, iż pozostaje ona we wspólnym gospodarstwie wraz z mężem i trzema córkami, które uczęszczają do szkoły. Tymczasowo, na czas remontu, zamieszkują wraz nimi - córka I. K. z mężem i dzieckiem. Na posiadany przez nich majątek składa się dom o pow. 130 m², gospodarstwo rolne (grunty o pow. 1, 32 ha). Są także właścicielami samochodu marki [...], rok produkcji - 1999r. oraz ciągnika rolniczego, rok produkcji – 1980r., oba nadające się do remontu. Głównym źródłem utrzymania (dochodów) jest wynagrodzenie za pracę pobierane przez skarżącą w wysokości 2124,92 zł brutto, a także wynagrodzenie jej męża w wysokości 1356 zł brutto i renta w wysokości 595,08 zł. Do dochodów zaliczyć także należy wynagrodzenie córki D. B., z tytułu wynagrodzenia za pracę, w wysokości 750 zł. Wnioskodawczyni podała, iż ponoszone opłaty związane z utrzymaniem mieszkania oraz zakupem leków dla chorego męża i żywności wynoszą ok. 1620 zł miesięcznie. Dochodzą do tego wydatki związane z pobieraniem nauki w szkole i studiowaniem przez córki, w tym wydatki szkolne i koszty zakupu pomocy naukowych (ok. 240 zł), a także koszty dojazdów do szkół i pracy (ok. 447 zł). Analizując zawarte we wnioskach oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach Sąd uznał, że nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. obejmującym oprócz zwolnienia z kosztów sądowych także ustanowienie adwokata. Sytuacja skarżącej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, nie jest na tyle zła, aby M. B. nie mogła partycypować w kosztach postępowania. Wnioskodawczyni nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, nie wskazała również jakie jej i członków rodziny konieczne i uzasadnione potrzeby byłyby wskutek poniesienia tychże kosztów zagrożone. W ocenie Sądu przepisy regulujące instytucję prawa pomocy wskazują na wyjątkowy jej charakter. Stąd zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, o które wnioskuje M. B., powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy i być stosowane jedynie wobec osób pozbawionych środków do życia, dla których poniesienie najmniejszych wydatków związanych z postępowaniem sądowym stanowiłoby barierę do dochodzenia swych praw przed sądem. Do takich osób Sąd nie zaliczył M. B. Pomimo wskazania, iż na jej utrzymaniu pozostają uczące się nadal, trzy córki, to wnioskodawczyni wraz z mężem posiada stałe źródło dochodu (wynagrodzenie za pracę oraz pobierana przez J. B. renta), a ich potrzeby mieszkaniowe są również zabezpieczone. Są także właścicielami nieruchomości rolnej, a niewykazanie we wniosku czy ponoszą koszty związane z gospodarowaniem ziemi, nie mogą być interpretowane na korzyść wnioskodawczyni. Na marginesie należy zauważyć, iż to na osobie wnioskującej spoczywa ciężar wskazania okoliczności warunkujących przyznanie prawa pomocy, a Sąd oceniając jej możliwości finansowe bierze pod uwagę również dochody wszystkich osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. W tej sytuacji, Sąd uznał, iż zwolnienie od kosztów sądowych będzie stanowiło dla wnioskodawczyni wystarczającą pomoc ze strony Skarbu Państwa. Uznając potrzebę działania przez fachowego pełnomocnika skarżąca powinna sama wygospodarować na to potrzebne środki finansowe. W ocenie Sądu, M. B. jest w stanie ponieść taki wydatek, związany z ustanowieniem adwokata a jednocześnie nie pozbawi jej to środków do życia. Sytuacja majątkowa skarżącej nie jest na tyle trudna, by nie mogła ona choć w części ponosić wydatków (tj. kosztów ustanowienia adwokata), związanych z wniesieniem przez nią skargi do tut. Sądu. Mając powyższe na uwadze Sąd zwolnił M. B. od ponoszenia kosztów sądowych i odmówił ustanowienia adwokata. Z tych względów, na podstawie art. 260 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.