II SA/Rz 499/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący Sędzia SO (del.) Elżbieta Mazur-Selwa po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. F. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie skierowania na badanie lekarskie - p o s t a n a w i a - I. zwolnić skarżącego od kosztów sądowych, II. odmówić ustanowienia adwokata. II SA/Rz 499/14 U Z A S A D N I E N I E Skarżący T. F. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie (dalej WSA) o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, polegającym na zwolnieniu od kosztów sądowych oraz na ustanowieniu adwokata. Postanowieniem z dnia 9 maja 2014 r., sygn. akt II SA/Rz 499/14 referendarz sądowy WSA zwolnił skarżącego od kosztów sądowych i odmówił ustanowienia adwokata. Od tego postanowienia w dniu 21 maja 2014 r. skarżący złożył w Sądzie sprzeciw od punktu II postanowienia referendarza sądowego, domagając się przyznania adwokata. W uzasadnieniu podniósł, że nie stać go na ustanowenie adwokata. Nadto wyjaśnił, że "zapomniał" napisać o wysokości swojego dochodu z dzierżawy gospodarstwa rolnego. Podniósł, że jest on symboliczny i nie wpływa na miesięczny dochód, gdyż wynosi 10 zł miesięcznie. W załączeniu przedstawił kserokopię umowy dzierżawy z dnia 1 października 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; określanej dalej P.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 245 § 1, § 2 P.p.s.a. oraz art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. - prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zastępcy procesowego m.in. adwokata, radcy prawnego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja zwolnienia od kosztów jest wyjątkiem od zasady wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. z której wynika, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Takim szczególnym przepisem jest m.in. art. 246 P.p.s.a. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W doktrynie wyrażono pogląd, iż zwolnienie od ponoszenia opłat sądowych jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równomiernego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji i dlatego może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" Komentarz, wyd. Zakamycze 2005, str. 594). Pogląd powyższy odnieść należy także do instytucji adwokata z urzędu, którego wynagrodzenie pokrywa z reguły Skarb Państwa. Przyznanie prawa pomocy w całości, tak jak tego oczekuje skarżący (tj. zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata) musi więc odbywać się przy dokładnym rozpatrzeniu sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Przy czym to na stronie wnioskującej spoczywa ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Istotą instytucji prawa pomocy jest to, że znajduje ono zastosowanie wobec osób pozostających w ubóstwie. Odnosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy, Sąd uznał, że nie zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku skarżącego w całości. Zasadne jest natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie z całości kosztów sądowych i odmowy ustanowienia adwokata. We wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF) skarżący podał, że uzyskiwany dochód (renta w wysokości 878 zł) wystarcza mu tylko na "skromne życie". Podniósł, że jest "prostym" człowiekiem i nie zna przepisów prawa. Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe mimo, że zajmuje mieszkanie wraz z żoną i synem (27 lat). Podkreślił, że wyrokiem sądowym orzeczona została jego rozdzielność majątkowa małżeńska z żoną. Jego jedyny majątek to nieruchomość rolna o powierzchni 1,65 ha, którą wydzierżawił. Miesięcznie ponosi wydatek w kwocie 400 zł tytułem opłat za mieszkanie (w tym media). Nadto ze sprzeciwu wynika, że dodatkowo uzyskuje dochód w wysokości 10 zł miesięcznie z dzierżawy gospodarstwa rolnego. Należy zwrócić uwagę, że wprawdzie wnioskodawca nie jest właścicielem nieruchomości lokalowej, to jednak jego potrzeby mieszkaniowe są zaspokojone, gdyż wynajmuje mieszkanie. Skarżący osiąga stały dochód i nie ma żadnych osób na utrzymaniu. Jego syn bowiem jest pełnoletni i prowadzi osobne gospodarstwo domowe. W ocenie Sądu za zwolnieniem skarżącego od kosztów sądowych przemawiają, wysokości ponoszonych przez niego wydatków. Pokrycie przez skarżącego kosztów sądowych związanych z wniesieniem skargi (wpis) i kosztów, które mogą ewentualnie wystąpić w przyszłości (np. opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi, czy wpis od skargi kasacyjnej), mogłoby wiązać się z uszczerbkiem dla jego koniecznego utrzymania, zwłaszcza że według oświadczenia nie posiada żadnych wartościowych przedmiotów majątkowych ani zasobów pieniężnych które mogłyby stanowić źródło ich pokrycia, a uzyskiwane dochody przeznacza w większości na zaspokojenie bieżących wydatków związanych z utrzymaniem i leczeniem. W tym względzie sam wpis od skargi (200 zł) jest bez wątpienia dla niego kwotą wysoką, której wygospodarowanie w krótkim okresie czasu nie pozostałoby bez negatywnego wpływu na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. To jednak wniosek skarżącego w części dotyczącej ustanowienia adwokata, nie znajduje uzasadnienia. Skarżący posiada stałe dochody, które zaspokajają jego niezbędne wydatki, ma zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe i nie ma innych osób na utrzymaniu. Odnosząc się do wskazanej przez skarżącego potrzeby ustanowienia w sprawie adwokata wypada zauważyć, że w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym skarżący nie ma obowiązku działania przez fachowego pełnomocnika. W takiej sytuacji argumenty skarżącego o braku odpowiedniej wiedzy prawniczej są bezzasadne. Tym bardziej, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i z urzędu zobowiązane są wziąć pod uwagę wszelkie uchybienia występujące w sprawie. Zaś na mocy art. 6 P.p.s.a., sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 1 i § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.