II SA/Rz 5/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 24 stycznia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. P. o ustanowienie adwokata w sprawie z jego skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2012 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy obejmującego ustanowienie adwokata. M. P. wnioskiem złożonym na obowiązującym osoby fizyczne w postępowaniu sądowoadministracyjnym formularzu PPF zwrócił się o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W jego uzasadnieniu wskazał, że kwota 2383 zł. na którą składają się pobierane przez niego i żonę emerytury w wysokości odpowiednio 1391 i 992 zł., nie wystarcza mu na życie. Opłaca z niej czynsz za spółdzielcze własnościowe mieszkanie o pow. 63 m² – 477 zł. (wg oświadczenia innych wartościowych składników majątkowych nie posiadają), opłaty za energię elektryczną – 112 zł., telefon i telewizor – 250 zł., a także ponosi wydatki na zakup lekarstw dla siebie i żony – ok. 800 zł. rocznie oraz koszty związane z rehabilitacją, dojazdami i sprzętem ortopedycznym (ze względu na wiek swój i żony – 71 i 70 lat – dotknięci są przewlekłymi schorzeniami). Z posiadanych środków wspomagają dwóch synów; jednego zamieszkującego z nimi i pozostającego bez pracy oraz drugiego, także niepracującego lecz zamieszkującego oddzielnie (z 45% uszczerbkiem na zdrowiu, bez środków do życia). Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych nie podlega merytorycznemu rozpoznaniu z uwagi na przedmiot sprawy związany zakresowo z pomocą i opieką społeczną – ustawowe zwolnienie w tym zakresie przewiduje art. 239 pkt 1 a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.); oznacza to, że M. P. w sprawie objętej jego skargą nie obciążają żadne koszty sądowe i nie będzie on wzywany do ich opłacania. W tej sytuacji wniosek o ustanowienie adwokata dotyczy przyznania mu częściowego prawa pomocy, czego niezbędnym warunkiem jest wykazanie braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - art. 246 § 1 pkt 2 wskazanej ustawy. Dokonana na tej podstawie ocena zasadności wniosku M. P. nie daje podstaw do jego uwzględnienia. Nie kwestionując możliwości doświadczania przez niego doraźnych trudności finansowych należy zwrócić uwagę, że z treści złożonego wniosku w żaden sposób nie wynika, czym miałby się dla niego i członków rodziny objawić uszczerbek w koniecznym utrzymaniu i jakie ich uzasadnione potrzeby życiowe mogłyby pozostać niezaspokojone w związku z potencjalną potrzebą wydatkowania środków na ustanowienie w sprawie pełnomocnika z wyboru. Wynika to przede wszystkim z wysokości dochodów jego i żony (2383 zł.), które bez wątpienia nie mogą być uznane za rażąco niskie i niedostatecznie zabezpieczające ich uzasadnione potrzeby życiowe, nawet przy uwzględnieniu, że do wymienionych kwotowo wydatków związanych z opłatami i rozliczonymi w stosunku miesięcznym kosztami leczenia (łącznie 909 zł.) należy bez wątpienia doliczyć wydatki na zakup żywności. W tym zakresie wyraźnego podkreślenia wymaga, że związany z poniesieniem kosztów postępowania (obejmujących m.in. wydatki na ustanowienie pełnomocnika) uszczerbek w koniecznym utrzymaniu oznacza brak możliwości zaspokojenia wyłącznie podstawowych potrzeb życiowych (zakup żywności, lekarstw, najważniejsze opłaty związane z utrzymaniem domu lub mieszkania), a nie wszystkich normalnie ponoszonych wydatków, wśród których te nie spełniające tego kryterium osoba wnioskująca jest zobowiązana ograniczyć do niezbędnego minimum lub wręcz zaniechać (w przypadku skarżącego na miano absolutnie niezbędnych i służących zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych nie zasługują – przynajmniej nie w pełnej wysokości – stosunkowo znaczne wydatki na opłaty za telefon i telewizję). Z udzielonych informacji nie wynika też, aby abstrahując od ewentualnych kosztów dojazdów, skarżący ponosił wydatki z tytułu samej rehabilitacji (a jeżeli tak, to w jakiej wysokości). Dotyczy to też sygnalizowanego zakupu sprzętu ortopedycznego, który nawet jeżeli miał miejsce w przeszłości, to nie ma charakteru stałego obciążenia domowego budżetu (skarżący nie wskazał przy tym, jaki to sprzęt, kiedy był zakupiony i za jaką kwotę). Odniesienia się wymaga także kwestia finansowania przez skarżącego i żonę kosztów utrzymania 2 dorosłych synów. Nie kwestionując potrzeby wspierania najbliższych członków rodziny należy jednak zauważyć, że nie może się to odbywać kosztem przerzucania wydatków związanych z prowadzonym postępowaniem sądowym na Skarb Państwa (pośrednio na wszystkich obywateli), zwłaszcza jeżeli wydatki te nie mają charakteru obligatoryjnego (właśnie takimi w przypadku skarżącego są wydatki na ustanowienie zastępcy prawnego). Jest to tym bardziej istotne, że skarżący w żaden sposób nie wyjaśnił, dlaczego zamieszkujący z nim syn jako osoba w pełni zdolna do podjęcia pracy zarobkowej jednak nie pracuje, jak długo pozostaje bez pracy, z jakich przyczyn, czy podejmuje starania o podjęcie chociażby dorywczych prac zarobkowych. Niezależnie od tego, oświadczenie o ponoszeniu kosztów jego utrzymania pozostaje w sprzeczności z informacjami zawartymi w aktach administracyjnych sprawy; w kwestionariuszu wywiadu środowiskowego z dnia 3 października 2012 r. skarżący jako członków rodziny podał wyłącznie żonę, wskazując, że syn ten będąc co prawda zameldowany w ich mieszkaniu obecnie w nim nie przebywa, gdyż wyjechał w poszukiwaniu pracy. W przypadku zaś syna zamieszkującego oddzielnie, nawet jeżeli jego sytuacja wskazuje na potrzebę udzielania mu wsparcia, to wobec prowadzenia przez niego oddzielnego gospodarstwa domowego, wydatki na świadczoną mu pomoc nie mogą być kwalifikowane jako niezbędne i służące zaspokojeniu koniecznych potrzeb życiowych skarżącego i osób z nim zamieszkujących (w konfrontacji z aktami sprawy wątpliwości wzbudza też oświadczenie skarżącego o pozostawaniu tego syna bez środków do życia, gdyż wg informacji zawartych w wywiadzie środowiskowym, objęty jest on wsparciem udzielanym przez MOPS). W tym kontekście stwierdzenie skarżącego, iż nie wystarcza mu środków na życie, nie może być uznane jako w pełni wiarygodne i dostatecznie uzasadniające przyznanie mu prawa pomocy co do ustanowienia adwokata, zwłaszcza że korzysta ona w sprawie z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych. Stanowi to także wymierną formę wsparcia, a środki zaoszczędzone w ten sposób może przeznaczyć na ustanowienie pełnomocnika z wyboru. Ubocznie należy zwrócić uwagę wnioskodawcy, że przepisy normujące postępowanie przed sądem administracyjnym nie przewidują obowiązku działania stron przez fachowych pełnomocników na żadnym jego etapie (wyjątek stanowi jedynie wymóg sporządzenia przez osoby uprawnione niektórych środków zaskarżenia), a sąd orzekający w sprawie bierze z urzędu pod uwagę wszystkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji. W zestawieniu z przysługującym skarżącemu ustawowym zwolnieniem od kosztów sądowych w pełni zabezpiecza to jego prawa w toczącym się postępowaniu. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 239 pkt 1 a, art. 245 § 3 i art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.