II SA/Rz 50/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Robert Sawuła Sędziowie NSA Maria Piórkowska /spr./ WSA Krystyna Józefczyk Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 marca 2013 r. sprawy ze skargi E. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kwoty należności wypłaconych tytułem świadczeń z funduszu alimentacyjnego -skargę oddala- Sygn. II SA/Rz 50/13 Uzasadnienie Decyzją z dnia [...] listopada 2012 r., [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania E. R., uchyliło w całości decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] października 2012 r znak: [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kwoty powstałej tytułem wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi! instancji. Jako podstawę prawną takiego rozstrzygnięcia organ powołał przepis art. 138 § 2 k.p.a. oraz art. 30 w zw. z art. 2 pkt 9 i pkt 10 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów /Dz. U. z 2009 r., Nr 1, poz. 7 ze zm./. W uzasadnieniu organ podniósł, że O. R. przyznano świadczenia z funduszu alimentacyjnego w kwocie 400,00 zł miesięcznie: decyzją z dnia 2008-10-[...] na okres od 2008-10-01 do 2009-09-30, decyzją z dnia 2009-10-[...] na okres od 2009-10-01 do 2010-09- 30, decyzją z dnia 2010-10-[...] na okres od 2010-10-01 do 2011-09-30; w okresie od 2008-10- 01 do 2011-09-30 wypłacono świadczenia z funduszu alimentacyjnego na łączna kwotę w wysokości 14400,00 zł; do dnia wydania tej decyzji Urząd Skarbowy [...] wyegzekwował od E. R. kwotę 3956,08 zł, w tym kwotę główną - 2852,31 zł i odsetki - 1103,77 zł; do zwrotu pozostała E. R. kwota 11547,69 zł plus ustawowe odsetki w kwocie 4388,16 zł. W dniu 05.09.2012 r. E. R. zwrócił się z prośbą o umorzenie długu powstałego z tytułu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, którą umotywował trudną sytuacją materialną i zdrowotną; w dniu 18-09.2012 r. pracownik socjalny przeprowadził u E. R. wywiad środowiskowy, z którego wynika, że mieszka on z konkubiną S. H. i pozostaje z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym z orzeczeniem czasowym do 30- 06-2013 r., leczy się ze względu na nowotwór gruczołu krokowego, jest uprawniony do renty chorobowej z KRUS [...] w kwocie 593,02 zł oraz zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 153,00 zł, posiada grunt o powierzchni 1,222 ha, dochód S. H. to emerytura w kwocie 1079,83 zł, łączny dochód rodziny wyliczony przez pracownika socjalnego to 2078,85 zł, a na osobę 1014,42 zł, zatem dochód przekracza kryterium dochodowe z pomocy społecznej. Przytaczając przepisy art. 30 ust. 1 i ust. 2 i wskazał końcowo, że analizując całą sytuację stwierdza, iż E. R. nie spełnia warunków określonych w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów do umorzenia ww. długu powstałego w wyniku wypłaconych świadczeń alimentacyjnych, a ponadto - że zgodnie z art. 27 ust. 1, 1 a i 2 tej ustawy dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami, które są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. Rozpatrując odwołanie organ II instancji podniósł, że zgodnie z powołanym w podstawie prawnej i przytoczonym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przepisem art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. z późn. zm.), zwanej dalej ustawą organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 - w tym z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy, w łącznej wysokości 30%, 50% lub 100% - w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez określony w tej normie prawnej okres czasu, jak prawidłowo wykazał organ pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W świetle przepisu art. 30 ust. 1 ustawy brak jest natomiast podstaw prawnych do umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej ze względu na sytuację dochodową i rodzinną osoby zobowiązanej do zwrotu należności z tego tytułu. Na tle zawartego w aktach przedmiotowej sprawy materiału dowodowego wątpliwości nie budzi również ustalenie organu pierwszej instancji, że do dnia wydania zaskarżonej decyzji na konto GOPS wpłynęła wyegzekwowana od dłużnika alimentacyjnego – E. R. z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych O. R. w okresie od 2008-10-01 do 2011-09-30 łącznie w kwocie 14400,00 zł - łącznie kwota 3956,08 zł, z której 2852,31 organ ten zaliczył na poczet należności, a 1103,77 zł na poczet odsetek, a także ustalenie, że do spłaty pozostała E. R. kwota 11547,69 zł plus ustawowe odsetki, których wysokość na dzień wydania zaskarżonej decyzji organ ten ustalił na kwotę 4388,16 zł, i okoliczności tych E. R. nie kwestionuje. W przedmiotowej sprawie bezspornym jest również ustalenie, że osobą uprawnioną - w rozumieniu przepisu art. 2 pkt 11 ustawy - w przedmiotowej sprawie jest O. R., zam. [...], jak wynika z wpisu w pkt 1.11. kwestionariusza przeprowadzonego w dniu 18.09.2012 r. z E. R. wywiadu środowiskowego, a więc na terenie Gminy [...]. Wójt Gminy [...], z upoważnienia którego wydana została zaskarżona decyzja, w przedmiotowej sprawie jest zatem nie tylko organem właściwym dłużnika, ale również organem właściwym wierzyciela, z mocy przepisu art. 2 pkt 10 ustawy, do którego wnioskiem z dnia 5 września 2012 r. zwrócił się E. R. z prośbą o umorzenie długu powstałego z tytułu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, skoro we wniosku tym opisał swoją sytuację zdrowotną oraz dochodową, a to w istocie oznacza, że podstawę wydania tej decyzji nie stanowi przepis art. 30 ust. 1, ale ust. 2 tego artykułu ustawy, z którego jednoznacznie wynika, że decyzja o umorzeniu, względnie odmowie umorzenia należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami może zostać wydana dopiero po ustaleniu sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego oraz dokonaniu szczegółowej oceny tej sytuacji. Organ pierwszej instancji, mimo iż w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przytoczył przepis art. 30 ust. 2 ustawy, jedynie stwierdził tam - w jednym zaledwie zdaniu - że E. R. nie spełnia warunków określonych w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów do umorzenia długu powstałego z wyniku wypłaconych świadczeń, nie wskazał natomiast przyczyn takiego stanowiska, a nawet nie wskazał - czy stanowisko takie zajął jako organ właściwy dłużnika, czy też jako organ właściwy wierzyciela, ani też nie dokonał oceny ustalonych w przedmiotowej sprawie okoliczności, ograniczając się do stwierdzenia, że dochód na osobę w rodzinie E. R. przekracza kryterium dochodowe z pomocy społecznej, co przesądza o wadliwości zaskarżonej decyzji. Zasadne jest zatem ustalenie, że organ pierwszej instancji wydał zaskarżoną decyzję z naruszeniem stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia art. 30 ust. 2 ustawy, a przy tym przepisów art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., gdyż nie wyjaśnił należycie wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy okoliczności, skutkiem czego uzasadnienie zaskarżonej decyzji uchybia art. 107 § 3 k.p.a., a w tej sytuacji zasadne oraz konieczne jest uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia tego organu, niezależnie od argumentów odwołania, których rozpatrzenie w postępowaniu odwoławczym, w sytuacji kasacyjnego załatwienia sprawy, byłoby przedwczesne. Równocześnie skład orzekający zauważył, iż nie przesądza o zasadności zgłoszonego w przedmiotowej sprawie wniosku, jednak z uwagi na wykazane wyżej wady i naruszenia przepisów prawa, jakimi obarczona jest zarówno zaskarżona decyzja, jak również prowadzone przed jej wydaniem postępowanie, uniemożliwiające uznanie zaskarżonej decyzji za zasadną, a także podjęcie rozstrzygnięcia w postępowaniu odwoławczym, na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. decyzję I instancji uchylił w sprawę przekazał do ponownego rozpatrzenia. W ponownym prowadzonym postępowaniu organ pierwszej instancji powinien dokładnie wyjaśnić i rozważyć wszystkie okoliczności przedmiotowej sprawy (w następstwie stosownego uzupełnienia materiału dowodowego), co powinno znaleźć odpowiedni wyraz w uzasadnieniu decyzji, w podstawie prawnej której prawidłowo należy powołać mające w sprawie zastosowanie przepisy prawa materialnego. Na decyzję tę E. R. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zarzucając niejasność jej i brak możliwości zrozumienia przez przeciętnego obywatela. Odbierając podjęte przez organ II instancji rozstrzygnięcie jako umorzenie skarżący zarzucił nieodniesienie się do podnoszonych przez niego argumentów i ponownie opisał swoją trudną sytuację materialną i zdrowotną. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji, dodatkowo podnosząc, że kasacyjne rozstrzygnięcie sprawy nie przesądza sposobu jej rozstrzygnięcia, a wręcz przeciwnie, stwarza możliwość rozpatrzenia tej sprawy zgodnie z oczekiwaniami skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm./ sąd administracyjny kontroluje zaskarżone decyzje, postanowienia i akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa w zakresie ich legalności, rozumianej jako zgodność tych aktów z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, zaś na podstawie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz.270/ nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga nie jest zasadna. Przedmiotem kontroli legalności dokonanej przez Sąd jest decyzja organu odwoławczego wydana w oparciu o uregulowanie zawarte w art. 138 § 2 k.p.a. Przepis ten stanowi, że organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I Instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. W literaturze przedmiotu przyjmuje się, że decyzja kasacyjna, przewidziana w art. 138 § 2 k.p.a. ma charakter wyjątkowy, gdyż nie może być podjęta w innych sytuacjach niż te, które zostały określone tym przepisem zważywszy, że przed organem odwoławczym powinno zapaść powtórne rozstrzygniecie merytoryczne. Przesłankami zatem wydania decyzji kasacyjnej przez organ II instancji jest naruszenie przez organ pierwszoinstancyjny przepisów postępowania oraz stwierdzenia, że konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Mając na uwadze przytoczone wyżej uwagi, w ocenie Sądu zaskarżona decyzja nie narusza dyspozycji art. 138 § 2 k.p.a. Organ II instancji bowiem przyjął, że skoro sprawa, zainicjowana wnioskiem skarżącego z dnia 5 września 2012 r. o umorzenie długu powstałego z tytułu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, prowadzona jest w oparciu o uregulowanie zawarte w art. 30 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów /Dz. U. z 2009 r., Nr 1, poz. 7 ze zm./, to niezbędnym jest rozpoznanie sprawy zarówno pod kątem ustępu 1 jak i ustępu 2 tego przepisu. Prawidłowo więc organ drugoinstancyjny ustalił, że dla wydania decyzji w trybie tego przepisu koniecznym jest ustalenie pełnego stanu faktycznego sprawy, ze szczególnym uwzględnieniem sytuacji materialnej i społecznej dłużnika, zgodnie z zasadami określonymi art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Ocena zaś zebranego materiału dowodowego oraz uzasadnienie zajętego stanowiska winno znaleźć odzwierciedlenie w podjętej decyzji, zgodnie z uregulowaniem zawartym w art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. Wymogów tych nie spełnia ani przeprowadzone przed organem I instancji postępowanie administracyjne, ani też kończąca to postępowanie decyzja odmawiająca umorzenia kwoty wypłaconej tytułem świadczeń z funduszu alimentacyjnego ograniczając się jedynie w uzasadnieniu do przytoczenia przepisów. W ocenie Sądu, ustalenia dokonane w rozpoznawanej sprawie przez organ II instancji mieszczą się w granicach wyznaczonych art. 138 § 2 k.p.a. zważywszy, że decyzję wydaną w trybie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów cechuje instytucja uznania administracyjnego. Oznacza to więc, że skoro rozstrzygnięcie w tego typu sprawach pozostawione jest uznaniu organu, to jednak poprzedzać je winno zupełne i kompletne postępowanie oraz pomieszczona w uzasadnieniu decyzji argumentacja takiego właśnie rozstrzygnięcia - zgodnie z art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. W tym stanie sprawy, nie ulega zatem wątpliwości, że organ I instancji wydał decyzję z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Odnosząc się do zarzutów skarżącego w zakresie niezrozumienia zaskarżonej decyzji należy wskazać, że następstwem wydania decyzji kasacyjnej, tak jak w rozpoznawanej sprawie , jest powrót do sprawy na drogę postępowania przed organem I instancji. Decyzja podjęta w tym trybie jest rozstrzygnięciem procesowym i nie przesądza o istocie sprawy administracyjnej, a także nie kształtuje stosunku materialnoprawnego. Oznacza to, że w świetle podnoszonego przez skarżącego żądania umorzenia wypłaconych świadczeń alimentacyjnych z uwagi na trudną sytuację materialną, zobowiązanie zaskarżoną decyzją organu I instancji do rzetelnego ustalenia tej sytuacji i prawidłowego uzasadnienia podjętego stanowiska jest rozstrzygnięciem dla niego korzystnym. Z przyczyn wyżej naprowadzonych, skoro zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza prawa, Sąd działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270/ orzekł jak w sentencji.