II SA/Rz 510/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 23 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. D. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] kwietnia 2013 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zgodności wykonanych robót budowlanych z pozwoleniem postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. D. D. wezwana do uiszczenia wpisu od skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] kwietnia 2013 r. Nr [...] w kwocie 500 zł., wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (formularz PPF) wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Motywując go trudną sytuacją materialną wskazała w nim i dodatkowym oświadczeniu, że: - prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem i 2 dzieci (11 i 17 lat), - majątek obejmuje zajmowane mieszkanie o pow. 48 m², dom o pow. 55 m² w którym mieszkają rodzice i chory brat, budynek mieszkalny i gospodarczy w stanie surowym (wybudowany sposobem gospodarczym w 2005 r.), akcje pracownicze o wartości ok. 24 tys. zł., zaś z pojazdów samochód osobowy BMW z 1998 r. Rachunek bankowy skarżącej na dzień 2 lipca 2013 r. wykazywał saldo 207 zł., - źródła dochodów stanowi jej wynagrodzenie za pracę (3387 zł. brutto /ok. 2250 zł.) oraz pobierany przez męża zasiłek dla bezrobotnych (680 zł.), z których spłaca pożyczkę pracowniczą - 114 zł., ponosi koszty utrzymania mieszkania i innych koniecznych wydatków – średnio ok. 1307 zł. (w tym zakup biletów miesięcznych – 96 zł., doładowań telefonicznych – 60 zł., obiadów w szkole – 112 zł. i paliwa – 300 zł.); po opłaceniu wszystkich rachunków, na zakup żywności, środków czystości, lekarstw i pokrycie wydatków związanych ze szkołą pozostaje kwota ok. 1500 zł. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych dotyczy przyznania częściowego prawa pomocy, czego niezbędnym warunkiem jest wykazanie braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Wykazanie tej przesłanki obciąża osobę wnioskującą, o czym świadczy m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 lipca 2009 r. I FZ 171/09, zgodnie z którym to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Analiza wniosku D. D. nie potwierdza zasadności wyłączenia względem niej obowiązku poniesienia związanych z udziałem w sprawie kosztów sądowych, który to zgodnie z ukształtowanym orzecznictwem sądowym (m.in. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r. sygn. akt OZ 862/04) rozciąga się na wszystkie osoby posiadające jakiekolwiek środki majątkowe i dochody. Zgodnie z innym postanowieniem tego Sądu (z dnia 16 stycznia 2012 r. II FZ 825/11), wnioskodawca powinien wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych we własnym zakresie. Przy zaspokojonych potrzebach mieszkaniowych oraz stałych comiesięcznych dochodach, mimo względnej równowagi między nimi a ponoszonymi wydatkami, wymóg zagrożenia uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu nie został przez wnioskodawczynię spełniony. Wynika to zwłaszcza z faktu posiadania akcji o wartości znacznie przekraczającej koszty sądowe, co do których nie jest wyłączona lub ograniczona możliwość dysponowania (nie wynika to z udzielonych informacji). Prawo pomocy jako instytucja wyjątkowa ma gwarantować prawo do sądu osobom najuboższym, które bez tej pomocy byłyby go pozbawione. Nie może ono służyć zabezpieczaniu lub poprawie stanu majątkowego, a taki wymiar we wskazanej sytuacji miałoby przyznanie skarżącej dochodzonego zwolnienia. Niezależnie od powyższego należy stwierdzić, że możliwości jednorazowego opłacenia kosztów sądowych bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania nie wyklucza też ocena sytuacji materialno – bytowej D. D. Nie potwierdza ona, aby mimo ewentualnych /chociaż nie stwierdzonych/ przejściowych trudności finansowych cierpieli oni jakikolwiek niedostatek (należy przez niego rozumieć takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony, w którym nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych – postanowienie NSA z dnia 13 marca 2012 r. I FZ 51/12). Punktem odniesienia do tego nie są jednak wszystkie normalne ponoszone wydatki, lecz wyłącznie zmierzające do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, jak zakup żywności, środków czystości, leczenie, edukację dzieci oraz utrzymanie domu /mieszkania, chociaż także one powinny zostać ograniczone do niezbędnego minimum. Co do zasady nie można do nich zaliczyć – a przynajmniej nie w pełnej wysokości – wyszczególnionych przez skarżącą wydatków na usługi telefoniczne (łącznie ok. 130 – 140 zł./m-c), telewizję kablową i internet (76 zł.), utrzymanie pojazdów mechanicznych (300 zł.), spłatę zobowiązań (pożyczki) czy dodatkowych obciążeń (podatek od nieruchomości, konieczne remonty i modernizacje) związanych z będącym co prawda jej własnością domu (pow. 55 m²), niemniej zamieszkiwanego przez rodziców i brata, a przez to nie wykorzystywanego na zaspokojenie własnych potrzeb mieszkaniowych. Nie kwestionując całkowicie potrzeby ponoszenia chociażby doraźnie tych wydatków należy jednak stwierdzić, że nie może być im przyznane bezwzględne pierwszeństwo przed kosztami sądowymi. W tych okolicznościach zawarte w dodatkowym oświadczeniu wskazanie skarżącej, że opłacenie tych kosztów będzie wiązało się z niewykupieniem córce niezbędnych maści (80 zł.), brakiem zapłaty za wodę, kanalizację i wywóz nieczystości (282 zł.) czy pozbawieniem dzieci letniego obuwia (ok. 100 zł.) uznano za nieprzekonujące i mało wiarygodne. W przedstawionej sytuacji nie jest więc możliwe uwzględnienie złożonego przez skarżącą wniosku, gdyż naruszałoby to ustawowe zasady przyznawania prawa pomocy, określanego również jako "prawo ubogich"; wnioskodawczyni do takich osób nie należy. Ubocznie należy zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 200 P.p.s.a., w razie uwzględnienia wniesionej skargi przez Sąd I instancji, przysługuje skarżącemu od organu który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w/z z art. 245 § 3 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.