II SA/Rz 514/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Marcin Kamiński po rozpoznaniu w dniu 29 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi: L.Z. prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą: [...] reprezentowanego przez pełnomocnika adwokata M.B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] lutego 2016 r., nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w [...] z dnia [...] sierpnia 2015 r. w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej p o s t a n a w i a : 1. zasądzić od Dyrektora Izby Celnej w [...] na rzecz skarżącego kwotę 1.400 (tysiąc czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania, 2. odstąpić od zasądzenia kosztów postępowania w pozostałej części. Uzasadnienie: W skardze z dnia 10 marca 2016 r. wniesionej przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego (adwokata) zaskarżono decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] lutego 2016 roku utrzymującą w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w [...] z dnia [...] sierpnia 2015 roku w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej. Pełnomocnik procesowy w skardze z dnia 10 marca 2016 roku wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz o zasadzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w [...] wniósł o umorzenie postępowania sądowoadministracyjnego, informując Sąd o skorzystaniu z kompetencji autokontrolnych, o których mowa w art. 54 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu administracyjnym (p.p.s.a.), oraz przedkładając odpis własnej decyzji z dnia [...] kwietnia 2016 r. o uchyleniu w całości zaskarżonej decyzji z dnia [...] lutego 2016 roku oraz poprzedzającej ją decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w [...] z dnia [...] sierpnia 2015 roku w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej w wysokości 12.000 złotych i umorzeniu postępowania w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2016 r. umorzył postępowanie sądowoadministracyjne, zasądził od Dyrektora Izby Celnej w [...] na rzecz skarżącego kwotę 1.400 (tysiąc czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania oraz odstąpił od zasądzenia kosztów postępowania w pozostałej części. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że przedmiot zaskarżenia w niniejszej sprawie przestał istnieć bowiem Dyrektor Izby Celnej w [...] dokonał jego uchylenia korzystając z kompetencji autokontrolnej, o której mowa w art. 54 § 3 p.p.s.a. Oznacza to, że postępowanie sądowoadministracyjne stało się bezprzedmiotowe i w tej sytuacji uzasadnione jest umorzenie postępowania sądowoadministracyjnego na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Sąd wskazał przy tym, że w razie umorzenia postępowania z przyczyny określonej w art. 54 § 3 p.p.s.a. skarżącemu nadal przysługuje zwrot kosztów od organu i co do zasady zgodnie z treścią art. 205 § 2 w zw. z art. 209 p.p.s.a. zasądzona kwota powinna obejmować uiszczony przez skarżącego wpis sądowy w wysokości 400 złotych oraz koszty zastępstwa procesowego w wysokości określonej w § 14 ust.1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 5) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800) w wysokości 4.800 złotych. Jednakże Sąd uznał, że w niniejszej sprawie zastosowanie powinna znaleźć zasada stosunkowego rozdzielania kosztów pomiędzy stronami postępowania, a zatem stosownie do treści art. 206 p.p.s.a. postanowił odstąpić od zasądzenia na rzecz strony skarżącej zwrotu kosztów w części obejmującej wynagrodzenie adwokackie ponad kwotę 1.000 złotych, uznając że zachodzi uzasadniony przypadek wynikający z faktu, iż skarga została uwzględniona przez organ w trybie autokontroli przed skierowaniem przez Sąd sprawy na rozprawę, rola skargi pełnomocnika procesowego została ograniczona jedynie do impulsu wszczynającego postępowanie, a przytoczone w skardze argumenty w znacznej części pokrywają się z argumentacją przytaczaną w innych skargach wnoszonych w tożsamych rodzajowo sprawach, przez co wkład pełnomocnika w wyjaśnienie stanu prawnego i faktycznego sprawy – w sytuacji znacznej wielości spraw ze skarg na decyzje tego rodzaju jak decyzja objęta niniejszą skargą oraz powielenia tożsamej argumentacji przez fachowych pełnomocników procesowych w wielu skargach – nie był znaczny. W ocenie Sądu tego rodzaju sytuacja nie może prowadzić do nieuzasadnionego obciążenia strony przeciwnej kosztami wynagrodzenia pełnomocnika skarżącego. Skarżący, działając przez pełnomocnika – adwokata M.B. – zaskarżył powyższe postanowienie w części dot. odstąpienia od zasądzenia kosztów postępowania w pozostałej części, wnosząc o jego uchylenie we wskazanej części i zasądzenie kosztów postępowania w łącznej kwocie 5.200 zł. Skarżący nie zgodził się z Sądem, iż rola jego jako pełnomocnika ograniczyła się zaledwie do "impulsu wszczynającego postępowanie w sprawie" w przypadku, gdy jego udział rozciągał się na obie instancje postępowania administracyjnego oraz wniesienie skargi do sądu. Jednocześnie nie zgodził się, że podnoszenie tych samych argumentów w skargach wnoszonych tożsamych sprawach stanowi podstawę do zmniejszania zasądzanych kosztów, w przypadku gdy pełnomocnik osiągnął wiedzę jakiego rodzaju argumentacji użyć by uzyskać rozstrzygnięcie korzystne dla klienta – za tą wiedzę właśnie pełnomocnikowi należy się wynagrodzenie w pełnej, przewidzianej przez przepisy, wysokości. Postanowieniem z dnia 20 lipca 2016 r. wydanym w sprawie o sygn. II GZ 724/16 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił pkt 2 i 3 postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 29 kwietnia 2016 r., sygn. akt II SA/Rz 514/16, i w tym zakresie przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu Sąd odwoławczy, że stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zgodnie z art. 200 p.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Zwrot kosztów przysługuje także skarżącemu od organu w razie umorzenia postępowania z przyczyny określonej w art. 54 § 3 p.p.s.a. (stosownie do art. 201 § 1 p.p.s.a.). W razie umorzenia postępowania z przyczyn określonych w art. 54 § 3 p.p.s.a., skarżący ma możliwość ubiegania się o zasądzenie od organu na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, stosownie do art. 201 § 1 p.p.s.a. Zgodnie zaś z art. 205 § 2 p.p.s.a. do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. Sąd odwoławczy zauważył, że w sprawie będącej przedmiotem zażalenia skarżący domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia. Decyzją z dnia 21 kwietnia 2016 r. organ uchylił zaskarżone decyzje oraz wniósł o umorzenie postępowania sądowego. W ocenie Sądu II instancji fakt uwzględnienia skargi przez organ przed skierowaniem sprawy na rozprawę, nie może jednak stanowić podstawy do obniżenia wynagrodzenia wynikającego z obowiązujących przepisów, a należnego profesjonalnemu pełnomocnikowi. W przypadku gdy pełnomocnik reprezentuje stronę od początku danej sprawy, przez całe postępowanie administracyjne, a następnie wnosi do sądu skargę podnosząc niezgodność z prawem decyzji adresowanej do strony, którą reprezentuje, to stwierdzenie, że jego rola ograniczała się li tylko do "impulsu wszczynającego postępowanie" nie może być uznane za prawidłowe. Również stwierdzenie, że podnoszone przez pełnomocnika argumenty stanowią powielenie argumentów standardowo podnoszonych w tożsamych sprawach nie stanowi uzasadnienia do obniżenia z tego powodu kosztów należnych pełnomocnikowi. Jeśli pełnomocnik korzysta z wcześniej zdobytej wiedzy korzystnej dla klienta, którego reprezentuje, to nie można umniejszać jego roli w sprawie i tym samym obniżać należnego mu wynagrodzenia zwłaszcza gdy podkreślić, że z treści decyzji uchylającej zaskarżone decyzje, jak i z treści odpowiedzi na skargę wynika, że organ uchylił zaskarżone decyzje i umorzył postępowanie w sprawie podzielając argumentację wprost zaprezentowaną w skardze sporządzonej przez tego pełnomocnika (str. 6-7 skargi). Ponownie rozpoznając wniosek pełnomocnika procesowego o zasądzenie kosztów postępowania Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Oceniając ponownie zasadność wniosku pełnomocnika procesowego o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, w pełnej wysokości, to znaczy w łącznej kwocie 5.200 złotych, oraz uwzględniając ocenę prawną sformułowaną przez Sąd drugiej instancji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym ponownie niniejszy wniosek (stosownie do treści art. 197 § 2 in fine p.p.s.a.) nie znalazł podstaw do uwzględnienia żądania zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego w wysokości przekraczającej kwotę 1.400 złotych, to jest do uznania, że pełnomocnikowi procesowemu za zastępstwo procesowe należy się kwota wyższa niż 1.000 złotych. Formułując powyższe stanowisko, Sąd I instancji uwzględnił związanie wykładnią dokonaną przez Sąd odwoławczy (art. 190 zd. 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.) oraz dokonał ponownej oceny stanu faktycznego sprawy w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia wniosku o zasądzenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Należy wyraźnie podkreślić, że Sąd I instancji ponownie orzekający w sprawie jest związany jedynie abstrakcyjną interpretacją relewantnych przepisów prawa, dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny, natomiast nie jest związany oceną tego Sądu co do stanu faktycznego sprawy (tzw. subsumpcją), albowiem ocena ta nie stanowi wykładni. W związku z powyższym kwalifikacja prawna stanu faktycznego sprawy należy ponownie do Sądu pierwszej instancji (zob. np. wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2005 r., II OSK 342/05), orzekającego w granicach uznania (art. 206 p.p.s.a.). Z orzeczenia Sądu odwoławczego wynika, że z jednej strony fakt uwzględnienia skargi przez organ przed skierowaniem sprawy na rozprawę nie może sam w sobie stanowić podstawy do obniżenia wynagrodzenia należnego profesjonalnemu pełnomocnikowi, z drugiej zaś – stwierdzenie, że podnoszone przez pełnomocnika argumenty stanowią powielenie argumentów standardowo podnoszonych w tożsamych sprawach, nie stanowi uzasadnienia do obniżenia kosztów należnych pełnomocnikowi. Sąd I instancji akceptuje oczywiście wykładniczą ocenę prawną sformułowaną przez Sąd odwoławczy i w tym zakresie wyłącza argumenty – uznane przez ten ostatni Sąd za nieprawidłowe – z procesu stosowania art. 206 w zw. z art. 201 § 1 p.p.s.a. Sąd a quo podtrzymuje jednak sformułowaną uprzednio w granicach uznania – co wymaga szczególnego podkreślenia – ocenę, że w sprawie zachodzi "uzasadniony przypadek", o którym mowa w art. 206 w zw. z art. 201 § 1 p.p.s.a., który stanowi podstawę do częściowego odstąpienia od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w zakresie kosztów zastępstwa procesowego, zgodnie z zasadą stosunkowego rozdzielenia kosztów. Podstawą do sformułowania powyższego poglądu są następujące argumenty: 1. Po pierwsze, należy zauważyć, że podstawą uwzględnienia skargi przez organ w trybie autokontroli (art. 54 § 3 p.p.s.a.) było uznanie, że materiał dowodowy zebrany w trakcie postępowania "został niedostatecznie wnikliwie rozpatrzony", a wymierzenie kary pieniężnej skarżącemu za urządzenie gier na automatach bez wykazania aktywnego uczestnictwa w tym procesie było nieuzasadnione (zob. odpowiedź na skargę z dnia 22 kwietnia 2016 r., k. 30 akt sprawy). Oznacza to, że podstawą uwzględnienia skargi przez skarżony organ było stwierdzenie naruszenia przepisów prawa procesowego w zakresie art. 122 w zw. z art. 187 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, natomiast organ w odpowiedzi na skargę nie podzielił pozostałych zarzutów skargi, w tym zarzutów odnoszących się do licznych – zdaniem pełnomocnika – naruszeń prawa materialnego i procesowego. W konsekwencji spośród ośmiu zarzutów naruszenia prawa procesowego organ dokonujący autokontroli za uzasadnione – implicite – uznał jedynie dwa (naruszenia art. 122 w zw. z art. 187 oraz art. 187 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa), natomiast nie podzielił żadnego zarzutu naruszenia prawa materialnego. 2. Po drugie z uzasadnienia odpowiedzi na skargę oraz przytoczonej in extenso argumentacji (zob. s. 5-6 odpowiedzi na skargę/s. 32-33 akt sądowych) wynika, że motywem zmiany stanowiska organu w zakresie oceny prawnej stanu faktycznego sprawy poprzez dostrzeżenie niewystarczającego zakresu ustaleń dla przyjęcia, że strona skarżąca jest podmiotem urządzającym nielegalnie gry poza kasynem, były wydane przed dniem 21 kwietnia 2016 r. (dzień wydania decyzji autokontrolnej) wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, w których –w ramach zmiany linii orzeczniczej – wyrażono obszerne i kategoryczne zapatrywanie, że w razie niewykazania, że skarżący aktywnie uczestniczył w sensie technicznym, organizacyjnym i ekonomicznym w procesie urządzania gier, brak jest podstaw do nałożenia kary pieniężnej na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych (zob. np. wyroki WSA w Rzeszowie z dnia 22 marca 2016 r., II SA/Rz 1060/15 i II SA/Rz 1061/15 oraz z dnia 19 kwietnia 2016 r., II SA/Rz 1216/15). Nie jest więc tak, że to argumentacja wyeksponowana przez pełnomocnika procesowego spowodowała uznanie przez organ, że dopuścił się on naruszenia prawa, lecz właśnie przekonująca w ocenie organu argumentacja zawarta w wyżej wskazanych wyrokach WSA w Rzeszowie była zasadniczym motywem zmiany stanowiska organu. Trzeba przy tym podkreślić, że w sytuacji rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych (w tym samego WSA w Rzeszowie) co do kwalifikacji samego li tylko wynajmowania lokalu lub miejsca w lokalu na działalność związaną z nielegalnym urządzaniem gier hazardowych, podzielenie przez organ stanowiska korzystnego dla skarżącego musi zostać uwzględnione w procesie ustalania wysokości kosztów zastępstwa procesowego należnych stronie skarżącej w następstwie uwzględnienia skargi przez organ. 3. Po trzecie, stosunkowe rozdzielenie kosztów pomiędzy stronami dotyczy w niniejszej sprawie kosztów postępowania w części obejmującej koszty zastępstwa procesowego. W tym zakresie Sąd dokonując miarkowania wysokości kosztów postępowania należnych stronie skarżącej jest uprawniony do oceny wkładu pełnomocnika w wyjaśnienie stanu prawnego i faktycznego sprawy oraz do uwzględnienia, czy i w jakim zakresie starania pełnomocnika, ciężar i ekspozycja stosownej argumentacji, jej charakter oraz efektywny wkład pracy tegoż pełnomocnika przyczynił się lub nawet bezpośrednio spowodował zmianę stanowiska organu i skorzystanie z kompetencji autokontrolnych. W tym zakresie, jak już podniesiono wyżej, brak jest podstaw do przyjęcia, że aktywność i efektywna praca pełnomocnika przyczyniła się do zmiany stanowiska organu. Obniżając wysokość kosztów należnych pełnomocnikowi Sąd sięgnął posiłkowo do treści § 15 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, który to przepis wskazuje na przesłanki zasądzenia kosztów adwokackich w wysokości wyższej niż minimalna, w tym na: 1) wkład pracy adwokata w przyczynienie się do wyjaśnienia okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, jak również do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia istotnych zagadnień prawnych budzących wątpliwości w orzecznictwie i doktrynie; 2) rodzaj i zawiłość sprawy; 3) obszerność zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Sąd ponownie więc – co zostało już podniesione w postanowieniu z dnia 29 kwietnia 2016 r. – uznał, że wkład pełnomocnika w wyjaśnienie stanu prawnego i faktycznego nie był znaczny na tle niezawiłego charakteru sprawy, wyjaśnienia istotnych zagadnień prawnych w orzecznictwie, znikomej obszerności materiału dowodowego zgromadzonego w aktach administracyjnych. 4. Po czwarte, w ocenie Sądu obciążanie strony przeciwnej – organu obowiązkiem poniesienia kosztów zastępstwa procesowego w pełnej wysokości (4.800 złotych) byłoby w realiach niniejszej sprawy nieuzasadnione i niesprawiedliwe, zwłaszcza w sytuacji powielenia tożsamej argumentacji przez fachowych pełnomocników procesowych w wielu skargach wnoszonych w tego rodzaju sprawach, które mają masowy charakter w skali kraju, oraz uwzględnienia przez skarżony organ skargi na skutek dostrzeżenia istotnej i przekonującej zmiany linii orzeczniczej WSA w Rzeszowie, która okazała się korzystna dla strony skarżącej. Mając na względzie powyższe argumenty, Sąd orzekł na podstawie art. 200, art. 205 § 2, art. 206 w zw. z art. 201 § 1 p.p.s.a., jak w sentencji.