II SA/Rz 517/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Maciej Kobak Sędziowie WSA Paweł Zaborniak /spr./ AWSA Maria Mikolik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 lipca 2021 r. sprawy ze skargi M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej - skargę oddala - M.D. (dalej: "Skarżący") na mocy decyzji Starosty [...] z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] umieszczony został w Domu Pomocy Społecznej w [....] (DPS). Następnie jak wynika z akt sprawy Burmistrz Miasta [...] wszczął postępowanie w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt wyżej wymienionego w DPS. Po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego organ ten decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] ustalił opłatę za pobyt M.D. w Domu Pomocy Społecznej dla osób przewlekle chorych psychicznie w F. i zobowiązał go do wnoszenia opłaty za pobyt w wysokości nieprzekraczającej 70% dochodu. Z uwagi na zmianę sytuacji dochodowej decyzja ta była kilkukrotnie zmieniana – decyzją z dnia [...] maja 2017 r. ([...]), z dnia [...] maja 2018 r. ([...]), z dnia [...] listopada 2018 r. ([...]), z dnia [...] maja 2019 r. ([...]) i z dnia [...] września 2020 r. ([...]).Natomiast na mocy decyzji z dnia [...] czerwca 2020 r. ([...]) uchylono pkt 3 decyzji z [...] sierpnia 2013 r. dot. ustalenia odpłatności Miasta [...] za pobyt M.D. w DPS. Po uzyskaniu informacji o zmianie sytuacji dochodowej M.D. Burmistrz Miasta [...] w dniu [...] grudnia 2020 r. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie zmiany decyzji z dnia [...] sierpnia 2013 r. Następnie po aktualizacji wywiadu środowiskowego organ ten decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] zmienił decyzję z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w ten sposób, że w pkt 2 decyzji zobowiązał M.D. do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej w wysokości 1218,59 zł miesięcznie od 1 sierpnia 2020 r. do 31 października 2020 r. oraz 2656,75 zł miesięcznie od 1 listopada 2020 r. Organ wyjaśnił, że toku postępowania ustalono, że dochód M.D. w lipcu 2020 r. wyniósł 1740,84 zł, a od października 2020 r. - 3795,36 zł. Zmiana wysokości dochodu obligowała organ do zmiany decyzji w zakresie wysokości opłat na podstawie art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r., poz. 1876 ze zm. – dalej w skrócie: "u.p.s."). Od powyższej decyzji odwołanie złożył M.D. wnioskując o jej zmianę. Wyjaśnił, że nie jest osobą zamożną, a przychód, który uzyskał był jednorazowy i wiązał się dla niego ze złym przeżyciem, zupełnie dla niego niepożądanym. W jego ocenie pobierana przez ośrodek opłata jest zbyt wysoka i nieadekwatna do tego co otrzymał. Wskazał, że w wypadku jego wyjścia na wolność, zachowana suma bardzo by mu pomogła. Zwrócił się o maksymalne zmniejszenie ponoszonej opłaty. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 17 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 8 ust. 1 pkt 1, ust. 3, ust. 11, art. 60 ust. 1, art. 61 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 1 u.p.s., decyzją z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium wyjaśniło, że zasadą jest, że pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny, a w myśl art. 61 ust. 2 pkt 1 u.p.s. opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnosi mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu. W razie zmiany dochodu pensjonariusza domu pomocy społecznej, która to zmiana przekracza 10% odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, obowiązkiem organu administracji jest orzec o zmianie decyzji ostatecznej ustalająca wysokość opłaty za pobyt w tej placówce (art. 106 ust. 3b u.p.s.). Decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia. SKO wskazało, że w okolicznościach sprawy zmianie uległa sytuacja dochodowa odwołującego z uwagi na uzyskanie renty uzupełniającej ZUS oraz spadku po mamie. Powołując się na art. 8 ust. 3 u.p.s. Kolegium wyjaśniło, że w dochodzie rodziny lub osoby uwzględnia się ogół wpływów, bez względu na tytuł i źródło ich pozyskania. Świadczenie uzupełniające do renty w wysokości po 500,00 zł miesięcznie zostało przyznane od lipca 2020 r. (decyzja ZUS z [...] listopada 2020 r. nr [...]). Natomiast środki pieniężne z tytułu spadkobrania w wysokości 24.654,25 zł zostały przelane z rachunku spadkodawcy w dniu [...] października 2020 r. (postanowienie Sądu Rejonowego w [...] o stwierdzeniu nabycia spadku z dnia [...] lipca 2020 r., sygn. akt I [...]; potwierdzenie przelewu z [...] października 2020 r.) i jako dochód jednorazowy, podlegają wliczeniu, do dochodu, na zasadzie art. 8 ust. 11 pkt 1 u.p.s. (kwota dzielona jest na 12 miesięcy, co daje 2054,52 zł miesięcznie). W tych okolicznościach organ wskazał, że dochód odwołującego z uwzględnieniem uzyskanych dochodów kształtował się następująco: - od lipca do października 2020 r.- 1740,84 zł (świadczenie uzupełniające 500,00 zł, renta 1025,00 zł, zasiłek pielęgnacyjny 251,84 zł); - od października 2020 r. - 3795,36 zł (1/12 spadku 2054,52 zł, renta 1025,00 zł, zasiłek pielęgnacyjny 251,84 zł, świadczenie uzupełniające 500,00 zł). Powyższe uzasadnia zmianę wysokości opłat z pobyt w DPS, a które obciążają odwołującego i wynoszą one od 1 sierpnia 2020 r. do 31 października 2020 r. - 1218,59 zł miesięcznie (1740,84 zł x 70%); od 1 listopada 2020 r. - 2656,75 zł (3795,36 zł x 70%). W tej sytuacji jako prawidłowe Kolegium uznało ustalenia organu I instancji w zakresie zmiany sytuacji dochodowej odwołującego i wyliczenia należnej opłaty. M.D. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na opisaną wyżej decyzję podtrzymał argumentację odwołania, podkreślając, że pobierana opłata jest nadmiernie wysoka, "nadmiernie proporcjonalna do przychodu". Wyjaśnił, że jego pobyt w DPS nie jest dobrowolny, a ze względu na pobieranie zbyt wysokiej opłaty za pobyt, woli część przypadającego mu spadku po mamie przekazać bratu. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie z przyczyn podanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W piśmie z dnia 5 kwietnia 2021 r. skarżący podtrzymał stanowisko i zastrzeżenia zawarte w skardze. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jako nieuzasadniona, została przez Sąd oddalona w całości. Sądowa kontrola administracji publicznej sprowadza się do ustalenia czy w określonym przypadku, jej organy dopuściły się kwalifikowanych naruszeń prawa. Ta kontrola jest wykonywana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 137; zwana dalej P.u.s.a.), zaś zakres kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.; zwana dalej p.p.s.a.). Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto Sąd na podstawie art. 135 p.p.s.a. uprawniony jest stosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 ust. 3 zzs⁴ ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.). Przedmiotem swej skargi M.D. uczynił decyzję SKO w sprawie ustalenia odpłatności za swój pobyt w domu pomocy społecznej (dalej d.p.s.). Na mocy utrzymanej w mocy decyzji, Burmistrz Miasta [...] zmienił swą ostateczną decyzję w sprawie odpłatności w/w za pobyt w d.p.s. i zobowiązał skarżącego do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej w wysokości 1218,59 zł miesięcznie od 1 sierpnia 2020 r. do 31 października 2020 r. oraz 2656,75 zł miesięcznie od 1 listopada 2020 r. W sprawie zastosowano przepisy prawa materialnego w postaci ustawy z dnia 12 marca 2004 r., o pomocy społecznej (Dz.U. z 2019 r., poz. 1507 z późn. zm., zwana dalej u.p.s.). Stan faktyczny sprawy został ustalony w sposób prawidłowy, zgodnie z kodeksową zasadą prawdy obiektywnej (art. 7 art. 80 K.p.a.), co pozwalało na zastosowanie wobec strony norm prawa materialnego w sposób określony w treści zaskarżonych do WSA decyzji administracyjnych. Nie było też potrzeby aby przeprowadzać postępowanie dowodowe przez Sąd na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a. Należy w tym miejscu wyjaśnić Stronie skarżącej, że w myśl art. 61 ust. 2 u.p.s., opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2. Natomiast reguły ustalania dochodu osób zobowiązanych do wnoszenia odpłatności określono w przepisach art. 8 w/w ustawy. Otóż w świetle art. 8 ust. 3 u.p.s.: Za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i koszty uzyskania przychodu; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Z powodu rodzaju osiągniętego przez skarżącego dochodu w postaci środków pieniężnych ze spadku niebagatelne znaczenie w niniejszej sprawie odgrywa art. 8 ust. 11 u.p.s., który stanowi : W przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwoty: 1) kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej, 2) kryterium dochodowego rodziny, w przypadku osoby w rodzinie - kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony. W przytoczonym wyżej art. 8 ust. 11 u.p.s mowa jest o incydentalnym dochodzie jednorazowym, uzyskanym w okresie 12 miesięcy poprzedzających złożenie wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej. Należy doń np. odszkodowanie, przysporzenie z tytułu darowizny lub dziedziczenia, podziału majątku (zob. wyrok NSA z dnia 24 czerwca 2020 r., o sygn. I OSK 223/20, LEX). Z kolei w myśl art. 8 ust. 12 u.p.s. w przypadku uzyskania jednorazowo dochodu należnego za dany okres, kwotę tego dochodu uwzględnia się w dochodzie osoby lub rodziny przez okres, za który uzyskano ten dochód. Przepis ten należało brać pod uwagę z powodu uzyskania przez stronę świadczenia uzupełniającego. W świetle pisemnego oświadczenia złożonego przez M.D. dnia [...] listopada 2020 r. (wpływ do organu [...] listopad 2020 r.), w/w uzyskał dochód w postaci spadku po zmarłej matce A.D. w wysokości 24 654 zł, a środki pieniężne z tego tytułu otrzymał dnia [...] października 2020 r. Do w/w oświadczenia wymieniony dołączył postanowienie Sądu o stwierdzeniu nabycia spadku z dnia [...] lipca 2020 r. oraz wydruk polecenia przelewu z dnia [...] października 2020 r. Ponadto Organy wykazały za pomocą oświadczenia strony z dnia [...] grudnia 2020 r., iż skarżący otrzymał także świadczenie uzupełniające wraz z wyrównaniem dnia [...] grudnia 2020 r. Z treści kopii pisma ZUS w [...] załączonego do akt sprawy wynika bezsprzecznie, że wysokość świadczenia uzupełniającego wynosi miesięcznie 500 zł, zaś od lipca 2020 r. do 30 listopada 2020 r. przysługuje stronie wyrównanie z tego tytułu w kwocie 2’500 zł. Uzyskanie wskazanych wyżej dochodów spowodowało powstanie po stronie właściwego organu obowiązek aktualizacji ostatecznej decyzji o wysokości odpłatności za pobyt skarżącego w domu pomocy społecznej, co wynika z zacytowanych wyżej przepisów art. 8 ust. 3, 11, 12 u.p.s.. Podstawy procesowe dokonania takiej aktualizacji wyraża art. 106 ust. 1 i 5 u.p.s. Na podstawie art. 106 ust. 5 u.p.s. decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody. Uzyskanie dochodu jednorazowego w postaci środków ze spadku, świadczenia okresowego (świadczenia uzupełniającego) oraz wyrównania tego świadczenia, skutkowało istotną zmianą sytuacji dochodowej strony, mającą istotny wpływ na zwiększenie jej zdolności do ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej – art. 61 ust. 2 pkt 1 u.p.s. Kwota zmiany była wyższa niż 10% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (art. 106 ust. 3b u.p.s.). Nie może też budzić wątpliwości, iż obowiązanym do wnoszenia opłaty za pobyt w d.p.s. jest w pierwszej kolejności mieszkaniec domu, o czym stanowi art. 61 ust. 1 pkt 1 u.p.s. Wobec niebudzących wątpliwości ustaleń faktycznych Organów oraz wobec ich niekwestionowania przez stronę, zachodziła konieczność podwyższenia opłaty za pobyt ciążącej na mieszkańcu d.p.s. w sposób określony w osnowie zaskarżonych do WSA decyzji administracyjnych. Dochód skarżącego wraz z kwotami dochodów uzyskanych na skutek spadkobrania oraz świadczenia uzupełniającego wynosił : 1) od lipca do października 2020 r.: 500 zł (świadczenie uzupełniające) plus 1025 zł (renta), plus 215,84 zł (zasiłek pielęgnacyjny), razem kwota : 1740,84 zł (opłata - 70 % - 1218,59 zł); 2) od października 2020 r.: 2054,52 zł (1/12 wartości spadku) plus 1025 zł (renta) plus 215,84 zł (zasiłek pielęgnacyjny) plus 500 zł (świadczenie uzupełniające), razem kwota 3795,36 zł (opłata - 70% - 2656,75 zł). Tak ustalone kwoty dochodów strony za poszczególne okresy czasu stanowiły w dalszej kolejności podstawę obliczeń opłaty miesięcznej za pobyt w d.p.s. przy uwzględnieniu przytoczonego wyżej art. 61 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 1 u.p.s. Wysokość opłat za poszczególne miesiące została więc określone prawidłowo w treści zaskarżonej do WSA decyzji SKO. Odpowiadając na zarzuty skargi wyjaśnić Stronie należy, że przepisy u.p.s. zasadniczo nie dopuszczają możliwości ustalenia opłaty dla mieszkańca niższej niż 70 % osiąganego dochodu. Pułap 70 % jest nie tylko granicą maksymalną opłaty obliczanej jaka należna jest od mieszkańca domu, ale także granicą minimalną. Warunkiem zmniejszenia odpłatności mieszkańca i pozostawienia mu dochodów w wyższej wysokości niż 30 % osiąganego dochodu, jest ponoszenie w odpowiednio większej wysokości opłaty przez pozostałych zobowiązanych mocą ustawy (np. wstępnych), co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Nie nastąpiła bowiem modyfikacja umowy w sprawie odpłatności za pobyt w d.p.s. z dnia [...] sierpnia 2013 r. zawartej z A.D. i J.D. Należy też przypomnieć, iż do ponoszenia odpłatności za pobyt d.p.s. w wysokości ustawowej 70 % osiągniętego dochodu, skarżący został pierwotnie zobowiązany mocą ostatecznej decyzji Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r., o nr [...]. Innym dopuszczalnym prawnie sposobem zmniejszenia obciążeń związanych z wnoszeniem opłaty za pobyt w d.p.s. przez mieszkańca domu jest instytucja zwolnienia od opłatności w całości lub w części przewidziana w art. 64 u.p.s. W świetle tej regulacji : Osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli: 1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce; 2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych; 3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia; 4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko; 5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu; 6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu. Skarżący może na podstawie powyższej regulacji u.p.s ubiegać się o zmniejszenie ciążącej na nim opłaty za pobyt w d.p.s. Organ rozpoznający wniosek nie ma jednak obowiązku uwzględnienia złożonego wniosku, bowiem wydawana na podstawie art. 64 u.p.s. decyzja administracyjna ma charakter uznaniowy. Reasumując, opłata za pobyt skarżącego w d.p.s. została określona w wysokości prawidłowej. Dlatego nie zaistniały podstawy do uwzględnienia rozpoznanej skargi na podstawie art. 145 § 1 P.p.s.a. Sąd działając z urzędu poza granicami zarzutów skargi nie dopatrzył się w działania procesowych organów obu instancji takich naruszeń prawa procesowego i materialnego, które oznaczałyby konieczność wykorzystania kompetencji kasacyjnych z urzędu na podstawie art. 134 i art. 135 P.p.s.a. Decyzja SKO jako w pełni legalna powinna zatem pozostać w obrocie prawnym. Wykazane przyczyny uzasadniały konieczność oddalenia skargi w całości na podstawie art. 151 P.p.s.a.