II SA/Rz 519/10

Dnia 21 lipca 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: SWSA Magdalena Józefczyk po rozpoznaniu w dniu 21 lipca 2010 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku B. D. o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2010 roku, nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji - postanawia - I. przyznać skarżącej prawo pomocy obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych; II. odmówić ustanowienia radcy prawnego. Postanowieniem z dnia 2 lipca 2010 r., sygn. akt II SA/Rz 519/10 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wskutek złożonego przez B. D. wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Powyższe postanowienie wraz z pouczeniem o przysługującym prawie do złożenia sprzeciwu, zostało doręczone skarżącej w dniu 7 lipca 2010 r. W ustawowym terminie do wniesienia środka zaskarżenia tj. w dniu 13.07.2010r. (data nadania pisma na poczcie) B. D. wniosła sprzeciw na postanowienie referendarza sądowego z dnia 2 lipca 2010 r. i wniosła o jego uchylenie i zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie rady prawnego, uzupełniając jednocześnie wcześniej złożony wniosek o prawo pomocy o informacje dotyczące stanu majątkowego i osiąganych dochodach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002 r. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) powoływanej dalej jako P.p.s.a. w przypadku skutecznego wniesienia sprzeciwu, tj. gdy nie został on odrzucony, zarządzenie lub postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W przedmiotowej sprawie wniosek dotyczy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Zgodnie z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: - w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego w osobie m.in. radcy prawnego lub adwokata) – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, - w zakresie częściowym (zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego) – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do art. 199 P.p.s.a. na stronach ciąży obowiązek ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Obowiązek ten potwierdza wyjątkowy charakter prawa pomocy i zasadniczo wszystkie osoby posiadające jakiekolwiek środki majątkowe lub dochody powinny się z nim liczyć. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W doktrynie wyrażono pogląd, iż zwolnienie od ponoszenia opłat sądowych jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równomiernego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji i dlatego może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli – (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek –"Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" – Komentarz, wyd. Zakamycze 2005, str. 594). W przedmiotowej sprawie Sąd uznał, iż wniosek B. D. zasługuje na częściowe uwzględnienie, uzasadniające przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym tj. zwolnienie od kosztów sądowych. Z informacji wskazanych we wniosku złożonym na formularzu PPF oraz uzasadnieniu sprzeciwu wynika, iż wnioskodawczyni pozostaje we wspólnym gospodarstwie wraz z mężem i dwójką dzieci (A. D. jest studentką IV roku fizjoterapii, J. D. – uczennica I klasy gimnazjum). Na posiadany przez nią majątek składa się dom o pow. 120 m², oraz nieruchomość rolna o pow. 0,14 ha. Źródłem utrzymania jest wynagrodzenie za pracę B. D. – w wysokości 1300 zł brutto (900 zł netto) oraz świadczenie emerytalne jej męża M. D. w wysokości 2300 zł brutto (1900 zł netto), w sumie 3600 zł brutto. Wnioskodawczyni podała, iż na jej utrzymaniu pozostaje dwoje uczących się dzieci. Starsza córka studiuje w R. i w związku z brakiem miejsc w akademiku, wynajmuje mieszkanie za kwotę 1000 zł miesięcznie. Na dowód czego przedłożyła kserokopię ww. umowy najmu zawartej na czas określony od 28.09.2009 r. do 31.06.2010 r. Wnioskodawczyni podała, iż na utrzymanie domu przeznacza ok. 300 zł/mc. Pozostałe dochody przeznacza na zaspokojenie podstawowych potrzeb tj. utrzymanie domu, zakup żywności, środków czystości oraz zakup leków. B. D. do sprzeciwy dołączyła także kserokopię faktury VAT nr [...] z [...].03.2010r. za odprowadzenie ścieków za okres od 1.01.2010 r. do 30.04.2010r., opiewającej na kwotę 119,58 zł oraz dowody wpłaty za energię elektryczną (marzec – 235,08 zł, kwiecień – 193,99 zł, czerwiec – 164,81 zł) gaz (marzec - 62,14 zł, kwiecień – 60,61 zł, czerwiec – 51,24 zł) oraz wodę – 60 zł za kwartał. Skarżąca dołączyła również informacje o przebytej rehabilitacji leczniczej (z dnia 22.12.2000 r. oraz z czerwca 2006 r.), opinię sądowo lekarską z dnia 31.01.2007 r. odnośnie zdolności skarżącej do pracy zgodnie z posiadanymi kwalifikacjami, historię choroby (od listopada 2006r. do listopada 2007r.) oraz zaświadczenia z dnia 2 marca 2007 r. o wykonanych zabiegach. Analizując zawarte we wnioskach oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach Sąd uznał, że nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. obejmującym oprócz zwolnienia od kosztów sądowych także ustanowienie adwokata. Głównym źródłem pokrycia wydatków związanych ze zwykłymi kosztami utrzymania jest wynagrodzenie za pracę wnioskodawczyni oraz świadczenie emerytalne jej męża. Przy ich średniej miesięcznej wysokości 2800 zł netto i uwzględnieniu wykazanych wydatków na opłacenie należności za tzw. media i studia córki, stanowiąca ich różnicę kwota nie wydaje się wystarczająca, aby pozwoliła bez uszczerbku dla zaspokojenia koniecznych potrzeb życiowych ponieść całość związanych ze sprawą kosztów postępowania. Dlatego też postanowiono wobec skarżącej ograniczyć obowiązek ich poniesienia przyznając jej prawo pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od związanych ze sprawą kosztów sądowych (obejmują one opłaty sądowe: wpis i opłatę kancelaryjną oraz zwrot wydatków). O ile wystąpienie wydatków jest bardzo mało prawdopodobne, to oprócz wpisu od skargi mogą (nie muszą) wystąpić opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku (w przypadku oddalenia skargi przez Sąd) oraz wpis od skargi kasacyjnej (w przypadku jej wnoszenia). Analizując możliwość partycypacji skarżącej w kosztach postępowania nie stwierdzono jednak aby sytuacja jej i domowników była na tyle zła, by przemawiała za przyznaniem jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, a więc obejmującym oprócz kosztów sądowych również ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Związane jest to przede wszystkim z brakiem wykazania, iż spełnia ona przesłankę do przyznania całkowitego prawa pomocy, a więc nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Skarżąca w uzasadnieniu wniosku nie wykazała, jakie jej i członków rodziny konieczne i uzasadnione potrzeby życiowe byłyby wskutek tego zagrożone. Jak już wyżej wskazano przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy i być stosowane wobec osób charakteryzujących się ubóstwem (np. osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia); - /cyt. wyżej B. Dauter i inni, str. 593. / Mimo trudności finansowych skarżąca do takich osób się nie zalicza, ma zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe i stałe źródło dochodów. Wraz z mężem jest też właścicielem nieruchomości rolnej. Zaznaczenia wymaga również, iż aktualnie nie ponosi wydatków związanych z wynajmowaniem przez jej córkę mieszkania w R. (umowa najmu zawarta była na czas określony – tj. do 30 czerwca 2010 r.) Ponadto Sąd nie negując stanu zdrowia skarżącej i faktu ponoszenia wydatków na zakup leków zauważa, iż dołączone do sprzeciwu historia choroby oraz informacje o przebytej rehabilitacji leczniczej datowane są na lata 2000, 2006 i 2007 r. W tej sytuacji zwolnienie od kosztów sądowych będzie stanowiło dla B. D. wystarczającą pomoc ze strony Skarbu Państwa. Brak obowiązku ponoszenia przez skarżącą kosztów postępowania umożliwi jej wygospodarowanie środków na ewentualne ustanowienie fachowego pełnomocnika. Podkreślenia wymaga, iż przepisy postępowania sądowoadministracyjnego nie ustanawiają wymogu działania strony przez fachowego pełnomocnika na żadnym jego etapie z wyjątkiem konieczności sporządzenia przez niego niektórych środków zaskarżenia (m.in. skargi kasacyjnej) – wpływa to na zmniejszenie ponoszonych przez stronę kosztów, a sąd orzekający w sprawie bierze pod uwagę z urzędu wszelkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji. Z tych względów, na podstawie art. 260 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.