II SA/Rz 527/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Joanna Zdrzałka /spr./ Sędziowie WSA Zbigniew Czarnik WSA Jolanta Ewa Wojtyna Protokolant Anna Zięba po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 6 stycznia 2010 r. sprawy ze skargi R.B. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2009 r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; Przedmiotem skargi jest decyzja Wojewody [...] z dnia [...] maja 2009 r., nr [...] uchylająca w całości decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] kwietnia 2009 r., nr [...] o wymeldowaniu z pobytu stałego z lokalu przy ul. [...] w S. T. B. i orzekająca jednocześnie o odmowie wymeldowania go z pobytu stałego w tym lokalu. W podstawie prawnej organ powołał art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 15 ust. 2 oraz art. 50 ust. 3 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.). Z akt sprawy i uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że R. B., właściciel lokalu mieszkalnego przy ul. [...] w S. złożył do Prezydenta Miasta [...] wniosek o wymeldowanie swojego siostrzeńca T. B. z pobytu stałego tym lokalu. T. B. mieszkał w przedmiotowym lokalu, a następnie w grudniu 2005 r. wyjechał w celach zarobkowych do Wielkiej Brytanii, gdzie przebywa wraz z żoną i córką cały czas. W lokalu przy ul. [...] zatrzymuje się podczas swoich pobytów w Polsce. W trakcie ostatniej wizyty w Polsce w marcu 2009 r. nie mógł dostać się do tego lokalu, gdyż nie posiadał kluczy, które zostały wymienione przez właściciela. Po interwencji Policji wydano mu klucze i wszedł do lokalu. Ustalono też, że [...].02.2009 r. R. B. wynajął przedmiotowy lokal na czas oznaczony tj. do końca lutego 2011 r. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r. Prezydenta Miasta [...] orzekł o wymeldowaniu T. B. z pobytu stałego z lokalu przy ul. [...] w S. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych organ podkreślił, że miejscem pobytu stałego jest miejsce, w którym osoba realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe tj. mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania (odzież, żywność, meble), przyjmuje wizyty członków rodziny lub znajomych. Z analizy całego materiału dowodowego w prowadzonym postępowaniu wynika, że lokal z którego ma nastąpić wymeldowanie nie stanowi centrum życiowego T. B., gdyż jego centrum życiowe znajduje się w Anglii, gdzie pracuje i na stałe mieszka wraz rodziną, zaś sporadyczne i krótkotrwałe pobyty w Polsce, kiedy korzysta z jednego pokoju w przedmiotowym lokalu są jedynie pobytami czasowymi i nie zmieniają faktu stałego zamieszkania w Anglii. Organ stwierdził, że opuszczenie miejsca stałego przez T. B. z lokalu w S. jest bezsporne, co pozwala stwierdzić wyczerpanie przesłanek z art. 15 ust. 2 ustawy, niezbędnych do wymeldowania z pobytu stałego. Od decyzji tej odwołanie wniósł T. B. reprezentowany przez radcę prawnego M. C., wnosząc o jej uchylenie. Zarzucił przekroczenie granicy swobodnej oceny dowodów poprzez przyjęcie, że opuścił miejsce pobytu w sposób trwały oraz naruszenie art. 15 ustawy poprzez przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie występują przesłanki pozwalające na wymeldowanie z pobytu stałego oraz art. 9 ustawy poprzez przyjęcie, że zameldowanie T. B. ma charakter fikcji meldunkowej. Odwołujący wskazał, że nie opuścił w sposób trwały lokalu, a z zeznań świadków wynika, że w czasie pobytu w Polsce korzysta z tego lokalu. Ponadto stwierdził, że właściciel lokalu R. B. od wielu lat zamieszkuje na stałe w Stanach Zjednoczonych wraz ze swoją żoną i dzieckiem, gdzie pracuje i gdzie znajduje się jego centrum życiowe i to jego meldunek w przedmiotowym lokalu jest fikcją. Decyzją z dnia [...] maja 2009 r. opisaną na wstępie Wojewoda [...] uchylił decyzję organu I instancji w całości i orzekł o odmowie wymeldowania z pobytu stałego z lokalu przy ul. [...] w S. T. B. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że dla rozstrzygnięcia istoty sprawy znaczenie ma, czy T. B. opuścił w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy swoje miejsce pobytu stałego w lokalu znajdującym się w S. Dokonując interpretacji tego przepisu organ miał na uwadze wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r., zgodnie z którym ewidencja ludności służy zbieraniu informacji w zakresie danych o miejscu zamieszkania i pobycie osób, a więc rejestracji stanu faktycznego, a nie stanu prawnego. Powołując się na orzecznictwo NSA organ wskazał, że o opuszczeniu stałego miejsca zamieszkania można mówić tylko wówczas, gdy jest ono dobrowolne i ma charakter trwały. Natomiast z brakiem dobrowolności opuszczenia lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy mamy do czynienia wówczas, gdy w wyniku z reguły bezprawnych działań osób trzecich dana osoba nie przebywa w lokalu, w którym jest zameldowana. W takiej sytuacji w wyniku podjętych we właściwym czasie środków prawych może nastąpić powrót do lokalu. Wojewoda uznał, że T. B. nie opuścił miejsca pobytu stałego w przedmiotowym lokalu w sposób trwały. Nie zerwał definitywnie więzi z tym lokalem, gdyż ciągle do niego wracał po to, aby w nim mieszkać. Pomimo uniemożliwienia T. B. dostępu do lokalu nie można uznać jego opuszczenia za dobrowolne. Oceny tej nie zmienia według organu fakt, że lokal został wynajęty innej osobie. Sytuacja byłaby inna gdyby właściciel dysponował prawomocnym wyrokiem o eksmisji T. B. z przedmiotowego lokalu lub gdyby T. B. pozbawiony dostępu do lokalu sam zrezygnował z zamieszkania w tym lokalu. Odnosząc się do wskazanego w odwołaniu zarzutu, że R. B. jako właściciel lokalu sam w nim nie mieszka Wojewoda wyjaśnił, że przedmiotem niniejszej sprawy jest tylko kwestia wymeldowania T. B. z pobytu stałego z przedmiotowego lokalu. Decyzję tę zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie R. B. działający przez pełnomocnika E. I. nie precyzując kierunku jej weryfikacji. Skarżący zarzucił, że w przedmiotowym lokalu nie mieszkał T. B., a jedynie zatrzymywał się tam w trakcie pobytów w Polsce. Skarżący wskazał, że centrum życiowe T. B. znajduje się w Wielkiej Brytanii, gdzie mieszka z żoną i dzieckiem oraz pracuje. Podniósł, że zameldowanie T. B. w lokalu nastąpiło bez jego wiedzy i zgody jako właściciela mieszkania. Wskazał, że T. B. nigdy nie ponosił kosztów utrzymania mieszkania. Skarżący zwrócił uwagę, że interwencja Policji w dniu [...] lutego 2009 r. zainicjowana była przez T. B. przez planowaną rozprawą administracyjną w Urzędzie Miasta [...] w celu wykazania, że ma problemy z wejściem do w.w. mieszkania. Rzeczy T. B. nie były wynoszone przez inne osoby z lokalu, gdyż w ogóle ich tam nie było. Zatrzymując się na krótkie okresy w tym lokalu T. B. zabierał rzeczy ze sobą. Skarżący podkreślił, że mieszkanie wynajął obecnie osobom trzecim, wcześniej udostępnił je grzecznościowo siostrzeńcowi T. B., który z tego tytułu uzurpuje sobie prawa do tego lokalu. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji. Wyjaśnił, że nie jest trafny zarzut, że zameldowanie T. B. na pobyt stały w przedmiotowym lokalu nastąpiło bez wiedzy i zgody właściciela, gdyż T. B. przed wyjazdem za granicę w grudniu 2005 r. mieszkał w w/w lokalu. Brak rzeczy T. B. jest zaś wynikiem jego czasowego pobytu w Wielkiej Brytanii. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) Sąd sprawuje kontrolę działalności administracji, obejmującą badanie zaskarżonych aktów pod względem ich zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) – zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., stanowiący, że Sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując kontroli we wskazanym wyżej zakresie Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, a zaskarżona decyzja narusza prawo. Ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 993, ze zm.), która stanowi materiał normatywny do rozważań Sądu w niniejszej sprawie, wprowadza w art. 2 obowiązek meldunkowy osób przebywających na terenie Rzeczypospolitej Polskiej. Jego zakres obejmuje między innymi zameldowanie w miejscu pobytu stałego lub czasowego (art. 4 pkt 1) i wymeldowanie z miejsca pobytu stałego lub czasowego (art. 4 pkt 2). Ustawa o ewidencji ludności i dowodach osobistych służy celom ewidencyjnym i prawidłowemu wykonywaniu przez organy publiczne ich funkcji. Z tego względu wpisy dotyczące zameldowania i wymeldowania powinny odzwierciedlać rzeczywisty stan rzeczy, a nie tworzyć fikcję. Zameldowanie na pobyt stały w oznaczonej miejscowości pod wskazanym adresem ma odpowiadać faktycznemu przebywaniu osoby pod oznaczonym adresem. Ze względu na cel ustawy ustawodawca w art. 15 ust. 2 dopuścił wymeldowanie w formie decyzji administracyjnej podejmowanej z urzędu lub na wniosek podmiotów mających w tym interes prawny, w sytuacji, gdy osoba opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania. Podstawą wymeldowania jest zatem ustalenie, że pomiot podlegający wymeldowaniu nie przebywa w danym lokalu na skutek opuszczenia go. Opuszczenie lokalu musi być oczywiste i co do zasady dobrowolne. Na równi z dobrowolnym opuszczeniem lokalu muszą być traktowane wszystkie te przypadki, kiedy osoba podlegająca wymeldowaniu nie może zgodnie z prawem lub na skutek okoliczności faktycznych dalej zamieszkiwać w miejscu, w którym była zameldowana i swoje centrum życiowe skoncentrowała w innym miejscu. W orzecznictwie powszechnie przyjmuje się, że z zameldowaniem związane są dwa elementy: faktyczne przebywanie w oznaczonym lokalu oraz zamiar przebywania w nim. Nie można uznać za dobrowolne takiego opuszczenia lokalu, do którego strona została zmuszona, jeśli podjęła ona przewidziane prawem środki w celu obrony swych praw do przebywania w tym lokalu, albo jeśli fakt zmuszenia do opuszczenia lokalu został stwierdzony w postępowaniu karnym (por. wyrok NSA z 22.08.2000 r., V SA 108/00, System orzecznictwa LEX Nr 49954, wyrok NSA z 12.04.2001 r., V SA 3078/00, LEX Nr 78937). Tego typu znamion nie nosi opuszczenie lokalu przy ul. [...] w S. przez T. B. Swoje miejsce dotychczasowego stałego pobytu opuścił on zupełnie dobrowolnie w 2005 r., wyjeżdżając do Anglii. W dacie orzekania przez organy swoje interesy życiowe skoncentrował w innym miejscu, co sam przyznaje i co wynika z obszernego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. W Anglii T. B. pracuje i mieszka wraz ze swoją żoną i dzieckiem, które tam się urodziło. Oznacza to, że lokal przy ul. [...] w S. nie stanowi jego centrum życiowego, a co za tym idzie i miejsca pobytu stałego. Trafnie zatem przyjął organ I instancji orzekając o wymeldowaniu T. B., że jego sporadyczne i krótkotrwałe pobyty w Polsce, kiedy korzystał z jednego pokoju w przedmiotowym lokalu, są pobytami jedynie czasowymi i nie zmieniają faktu stałego zamieszkiwania w Anglii. Faktu tego nie zmienia również pozostawienie części rzeczy osobistych w miejscu byłego zamieszkania. Dokonana przez organ odwoławczy ocena materiału dowodowego, prowadząca do odmiennych wniosków i skutkująca uchyleniem decyzji organu I instancji i odmową wymeldowania, jest wadliwa, dokonana z naruszeniem art. 80 k.p.a.. Przepis ten stanowi, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Nie wyznacza przy tym merytorycznych reguł oceny wyników postępowania dowodowego, ustanawiając zasadę swobodnej oceny dowodów. Z naruszeniem tej zasady mamy do czynienia wówczas, gdy ocena ta jest dowolna, a więc nie znajduje oparcia w zebranym materiale dowodowym, jest niespójna, sprzeczna z wiedzą, logiką i doświadczeniem życiowym, bądź też dokonana jest wybiórczo, z uwzględnieniem części dowodów i z pominięciem innych. Analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że wadami takimi dotknięta jest zaskarżona decyzja. Zeznania świadków, przede wszystkim sąsiadów z ul. [...], a także samego zainteresowanego T. B. nie potwierdzają wniosku Wojewody, że opuszczenie lokalu nie ma charakteru trwałego. Dowody te nie pozwalają też na stwierdzenie, że T. B. "ciągle do lokalu wracał po to, aby w nim mieszkać", jak wywodzi organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Tego rodzaju wadliwa ocena dowodów stanowi o naruszeniu art. 80 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to zaś skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. Ponownie rozpatrując sprawę organ odwoławczy winien będzie dokonać prawidłowej oceny materiału dowodowego w jego całokształcie, uwzględniając wskazówki Sądu zawarte w niniejszym wyroku, a następnie wydać decyzję odpowiadającą prawu. W związku z uwzględnieniem skargi Sąd zastosował art. 152 P.p.s.a. i określił, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. Wobec braku stosownego wniosku o zwrot kosztów postępowania sądowego, Sąd w oparciu o art. 210 § 1 P.p.s.a. odstąpił od orzekania w tym zakresie.