II SA/Rz 530/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Małgorzata Wolska /spr./ Sędziowie WSA Jolanta Ewa Wojtyna AWSA Magdalena Józefczyk Protokolant sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólno-Administracyjnym na rozprawie w dniu 17 stycznia 2008 r. sprawy ze skargi A. Z., J. B. i W. B. na decyzję Wojewody z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...] maja 2007 r., Nr [...] Wojewoda, po rozpoznaniu odwołania W. B. od decyzji Starosty z dnia [...] lutego 2007 r., Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości położonych w Z. M. oznaczonych nr 886/3, 889, 890, 891/1, 893/2, 877, 984/1, 891/2, 893, 854, 855, 844, 845, 849, 850, 895, 896 i 905, utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Decyzje wydano w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 i 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm. ), oraz art. 9a i 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami ( Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603 ze zm. ). Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji i akt administracyjnych wynika, że wnioskiem z dnia 28 kwietnia 2006 r. W. B., działając w imieniu własnym oraz dwójki swojego rodzeństwa J. B. i A.Z. domagał się zwrotu nieruchomości położnych w Z. M. oznaczonych numerami 854, 855, 893, 895, 896, 905 w ½ części, 886/3, oraz 1/6 działek 845, 844, 849, 850, 877, 889, 890, 891, 894/1. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że nieruchomości te należały do jego ojca J. B., który wraz z żoną i córką zostali zabici w dniu 24 stycznia 1947 r., a spadek po nim na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w B. z dnia 19 stycznia 2006 r., sygn. akt I Ns 2943/05 nabyli on i pozostali wnioskodawcy. J. B. był właścicielem parceli nr 886/3-Whl 65 oraz współwłaścicielem parceli nr 889, 890, 891/1, 877, 894/1, 891/2, 844, 845, 849, 850- Whl 23 oraz 893, 854, 855, 896, 905, 895 – Whl 2. Należące do niego nieruchomości, na podstawie dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach woj. białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego, przejął Skarb Państwa. Przejęcie to zdaniem wnioskodawcy nastąpiło z naruszeniem przepisów o wywłaszczeniu z 1928 r. decyzja nie została doręczona, a w zamian za wywłaszczone nieruchomości nie przydzielono nieruchomości zamiennych ani też równowartości pieniężnej. Organ I instancji ustalił, że nieruchomości, których zwrotu domaga się W. B. stanowią obecnie części działek nr 111/1, 110, 106/3, 111/3, 131 i 117/3. W księdze wieczystej nr 55403 jako właściciele działek nr 111/1 i 110 wpisani są J. i U. M., w księdze nr 50182 dla działki nr 106/3 - Parafia Grecko – Katolicka w M., w księdze nr 54973 dla działek nr 111/3 i 131 jako właściciela wskazano Skarb Państwa, zarządcę Państwowe Gospodarstwo Leśne – Nadleśnictwo L.. W księdze wieczystej nr 58509 dla działki nr 117/3 jako właściciel wpisany jest Skarb Państwa Mienie Wiejski Wsi M. Przejęcie tych nieruchomości, na własność Państwa, nastąpiło na podstawie decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. z dnia[...] kwietnia 1957 r., Nr [...]. Podstawą prawną przejęcia był zaś dekret z dnia 5 września 1947 r. o przejęciu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych ZSRR ( Dz. U. Nr 59, poz. 318 ze zm. ) oraz dekret z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego ( Dz. U. Nr 46, poz. 339 ). Powyższa decyzja nie zawiera szczegółowego określenia przejmowanych gruntów ani ich właścicieli, ogranicza się jedynie do wskazania ogólnej powierzchni wywłaszczonych gruntów, która w stosunku do Z. M., wynosiła 578 ha. Dla przedmiotowych działek, na podstawie decyzji Naczelnika Powiatu B. w L. z dnia 17 września 1974 r. o zatwierdzeniu projektu scalenia gruntów wsi Z. M. urządzono księgi wieczyste nr KW -36760 i KW 36759. Umarzając postępowanie w przedmiocie zwrotu przedmiotowych nieruchomości organ wskazał, że w przypadku zgłoszenia roszczenia o zwrot nieruchomości na podstawie innego aktu prawnego niż wymieniony w art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami, obowiązany jest do wydania tej treści decyzji. W złożonym odwołaniu W. B. zarzucił organowi naruszenie art. 156 § 1 pkt 2, art. 157 § 2 kpa oraz art. 75 ust. 1 Rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym, polegające na odmowie wydania decyzji o stwierdzeniu nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S., nierozpoznaniu istoty sprawy, bądź nie przekazaniu sprawy do rozpoznania organowi właściwemu merytorycznie i miejscowo, wreszcie na nie pouczeniu strony o obowiązujących zasadach i przepisach. Na tej podstawie wnosił o uchylenie kwestionowanej decyzji z dnia 26 lutego 2007 r. Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2007 r., Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. przekazało odwołanie Wojewodzie, jako organowi właściwemu. Rozpoznając odwołanie Wojewoda wspomnianą na wstępie decyzją z dnia [...] maja 2007 r. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy zgodził się z wnioskami organu I instancji, iż skoro art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie wymienia dekretów w oparciu, o które nastąpiło przejęcie nieruchomości należących do J. B., to tym samym wykluczona jest możliwość zwrotu nieruchomości w trybie ustawy o gospodarce nieruchomościami. Podniósł również, że właściwym do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w L. z dnia [...] kwietnia 1957 r., Nr [...] jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Skargę na powyższą decyzję złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie W. B. powtarzając zarzut naruszenia prawa uprzednio sformułowany w odwołaniu i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji celem "merytorycznego rozpoznania sprawy przez stwierdzenie nieważności decyzji PPRN w L. z dnia [...] kwietnia 1957 r.", w części dotyczącej przejęcia nieruchomości ziemskich w Z. M., stanowiących własność J. B. Ponawiając argumenty zawarte w odwołaniu podkreślił, że nie został pouczony w jaki sposób może dochodzić odzyskania ojcowizny. Za właściwością samorządowego kolegium odwoławczego do stwierdzenia nieważności decyzji prezydiów powołanych rad narodowych dotyczących przejęcia nieruchomości ziemskich – w tym zakresie istnieje spór - opowiada się Minister Rolnictwa. Starosta winien z urzędu wszcząć postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ewentualnie przekazać do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie. Do pisma z dnia 3 stycznia 2008 r. nadesłanego bezpośrednio do Sądu skarżący dołączył odpis decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] sierpnia 2006 r., Nr [...] o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. z dnia [...] kwietnia 1957 r., Nr [...]. W powyższym piśmie podtrzymał zarzuty, wnioski i argumentację zawarte w skardze wniesionej na decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia 7 maja 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Stosownie do przepisów art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz. 1269/ sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrolowana zatem przez Sąd działalność administracji publicznej to zarówno zaskarżone rozstrzygnięcie, jak i postępowanie poprzedzające jego wydanie. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w powyższym zakresie Sąd doszedł do przekonania, że nie może ona pozostać w obrocie prawnym, choć z innych przyczyn niż wskazano w skardze, a które Sąd – nie będąc związany jej zarzutami i wnioskami – uwzględnił z urzędu /art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./ . Otóż zaskarżoną decyzją została utrzymana w mocy decyzja Starosty S. z dnia [...] lutego 2007 r. /.../, którą wymieniony ostatnio organ po rozpatrzeniu wniosku W. B. – powołując się na przepis art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego /Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm./ oraz art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm./ - umorzył postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości położonej w Z. M. oznaczonej nr parcel 886/3, 889, 890, 891/1, 893/2, 877, 894/1, 891/2, 893, 854, 855, 844, 845, 849, 850, 895, 896 i 905. Według ustaleń tego organu wymienione wyżej parcele obecnie stanowią części działek nr 111/1, 110, 106/3, 131 i 117/3, a ich prawo własności m. innymi na rzecz Skarbu Państwa, osób fizycznych wpisane jest w księgach wieczystych. Orzeczeniem z dnia [...] kwietnia 1957 r. /.../ Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. grunty położone m. innymi w Z. M. /o pow. ogółem 578 ha/ zostały przejęte na Skarb Państwa, na podstawie dekretu z dnia 5 września 1947 r. o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlanych o ZSRR /Dz.U. Nr 59, poz. 318 ze zm./ oraz dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego /Dz.U. Nr 46, poz. 339/. Powyższe dekrety nie zostały wymienione w art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomości /Dz.U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm./, stąd też wobec braku materialnoprawnej podstawy do prowadzenia postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości podlegało ono umorzeniu. Zaskarżona decyzja została wydana z powołaniem w jej podstawie prawnej przepisu art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., co oznaczać musi, że rozstrzygnięcie organu I instancji jest w ocenie organu odwoławczego prawidłowe, zarówno pod względem zgodności z prawem, jak też pod względem celowości. Z lektury uzasadnienia zaskarżonej decyzji jednakże wynika, jakoby organ I instancji ustalił, iż przejęcie na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości poł. w Z. M. nastąpiło orzeczeniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. z dnia [...] października 1956 r. /.../, na podstawie wspomnianych wyżej dekretów z dnia 5 września 1947 r. i z dnia 27 lipca 1949 r. To stwierdzenie nie pokrywa się z treścią ustaleń organu I instancji /zawartych w uzasadnieniu decyzji tego organu/, który rozstrzygnął sprawę opierając się na orzeczeniu Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. z dnia [...] kwietnia 1957 r. /.../. Trzeba też zaznaczyć, że w aktach administracyjnych nadesłanych wraz z odpowiedzią na skargę nie ma powyższego orzeczenia z dnia [...] kwietnia 1957 r., natomiast znajduje się w nich orzeczenie z dnia 31 października 1956 r., o czym wspomina organ odwoławczy w swojej decyzji z dnia 7 maja 2007 r. W takiej sytuacji, gdy w rzeczywistości nie została wyjaśniona w sposób nie budzący wątpliwości podstawa prawna przejęcia przez Skarb Państwa nieruchomości poł. w Z. M. rozstrzygnięcie organu odwoławczego nie mogło uzyskać akceptacji Sądu i tym samym wydana przez niego zgodnie z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. decyzja z dnia 7 maja 2007 r. nie mogła się ostać, jako pozbawiona cech pewności i jasności, zarazem łamiąc zasadę zdefiniowaną w art. 8 k.p.a. Nadto należy podnieść, że Sąd wziął pod uwagę dołączoną przez skarżącego do akt sądowych decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2007 r. /.../ o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady narodowej w S. z dnia [...] kwietnia 1957 r. /.../. Z uzasadnienia tej decyzji wynika, że orzeczenie z dnia 9 kwietnia 1957 r. dotyczy przejęcia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości gruntowej poł. w Z. M. Powyższa decyzja z dnia [...] sierpnia 2007 r. zdaje się więc w oczywisty sposób potwierdzać fakt wydania orzeczenia z dnia [...] kwietnia 1957 r., które stanowiło podstawę ustaleń organu orzekającego w pierwszej instancji, a którego brak jest w zgromadzonym przez ten organ materiale dowodowym. W tym stanie rzeczy, Sąd nie mógł ocenić prawidłowości zastosowania przy rozstrzyganiu wniosku skarżącego o zwrot nieruchomości przepisu art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami, taka ocena byłaby przedwczesna. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ odwoławczy uwzględni powyższe rozważania Sądu. Mając powyższe na uwadze i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.