II SA/Rz 533/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Zbigniew Czarnik Sędziowie WSA Krystyna Józefczyk /spr./ WSA Robert Sawuła Protokolant Sylwia Pacześniak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 29 listopada 2011 r. sprawy ze skargi J. B. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie zarzutów do prowadzonego postępowania egzekucyjnego I. stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia; II. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; III. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącego J. B. kwotę 357 zł /słownie: trzysta pięćdziesiąt siedem złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedmiotem skargi J. B. jest postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2011 r. Nr [...], utrzymujące w mocy postanowienie tego organu z dnia [...] stycznia 2011 r. Nr [...] w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej na podstawie tytułu wykonawczego Nr [...] z dnia 23 marca 2010 r. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, w związku z nieuregulowaniem w terminie przez J. B. grzywny nałożonej na niego przez strażnika [...] Parku Narodowego w dniu 16 lutego 2010 r. w drodze mandatu karnego kredytowanego Nr [...], wierzyciel, tj. Wojewoda [...] w dniu 23 marca 2010 r. wystawił tytuł wykonawczy Nr [...] i skierował go do egzekucji do Naczelnika Urzędu Skarbowego celem przymusowego ściągnięcia należności. Pismem z dnia 15 listopada 2010 r. J. B. zgłosił do Naczelnika Urzędu Skarbowego zarzut na prowadzone postępowanie egzekucyjne, wskazując jako podstawę zarzutu nieistnienie obowiązku co do jego osoby i wnosząc o umorzenie tego postępowania. W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego Wojewoda [...] działając na wniosek Naczelnika Urzędu Skarbowego dotyczący uzyskania wypowiedzi wierzyciela w sprawie zarzutów zgłoszonych przez J. B. do prowadzonego względem niego postępowania egzekucyjnego, działając na podstawie art. 34 § 1 i 2 w/z z art. 33 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r., Nr 229 poz. 1954 ze zm.) oraz art. 124 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98 poz. 1071 ze zm.), postanowieniem z dnia [...] stycznia 2011 r. Nr [...] uznał zarzut za nieuzasadniony wskazując, że J. B. przyjął nałożony na niego mandat karny, który jest prawomocny i wymagalny. Zażalenie na to postanowienie złożył działający przez adwokata J. B. zarzucając mu: - naruszenie art. 33 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, gdyż obowiązek pieniężny określony w mandacie karnym na podstawie którego wystawiono tytuł wykonawczy nie istnieje z uwagi na odmowę przyjęcia mandatu (brak czytelnego podpisu osoby ukaranej), - naruszenie art. 33 pkt 10 w/z z art. 27 §1 pkt 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez niezgodne z rzeczywistością stwierdzenie, że zobowiązanie pieniężne objęte tytułem wykonawczym jest wymagalne, podczas gdy ono z uwagi na odmowę przyjęcia mandatu wogóle nie powstało, - naruszenie art. 27 § 1 pkt 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w/z z art. 100 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia przez błędne przyjęcie podstawy prawnej obowiązku pieniężnego, który z uwagi na odmowę przyjęcia mandatu nie mógł powstać w oparciu o wskazaną w tytule wykonawczym podstawę prawną, - naruszenie art. 2 Konstytucji poprzez nałożenie na J. B. obowiązku pieniężnego w oparciu o pozaprawne domniemania. Wojewoda [...] opisanym na wstępie postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2011 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 127 § 3 Kpa oraz art. 17 § 1a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, utrzymał w mocy swoje postanowienie z dnia [...] stycznia 2011 r. uznające za bezzasadny zarzut zobowiązanego w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 23 marca 2010 r. Odnosząc się do zarzutu skarżącego w zakresie nieistnienia obowiązku Wojewoda [...] wskazał w uzasadnieniu tego postanowienia, że nie posiada kompetencji w zakresie badania okoliczności ani zasadności ukarania J. B. mandatem karnym, bowiem uprawnienie to zgodnie z art. 101 § 2 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia przysługuje wyłącznie sądowi, na którego obszarze działania nałożono grzywnę. Do czasu wyeliminowania tego mandatu z obrotu prawnego wiąże on wszystkie organy, które nie mogą tego dokonać samodzielnie. Strona ma zagwarantowane do tego odpowiednie środki prawne, jakim w przypadku mandatu karnego jest instytucja jego uchylenia. W sytuacjach wymagających wyjaśnienia wierzyciel może jedynie pośredniczyć w przekazywaniu pism osób ukaranych do organów, którym nadano uprawnienia do nakładania grzywien w drodze mandatu karnego. Dlatego też [...] Urząd Wojewódzki zwrócił się do Dyrektora [...] Parku Narodowego o zbadanie i wyjaśnienie okoliczności nałożenia przedmiotowego mandatu karnego. Ponieważ Dyrektor Parku w udzielonej odpowiedzi poinformował o przyjęciu przez J. B. tego mandatu, potwierdzając tym samym zasadność jego ukarania, za prawidłowe Wojewoda uznał stanowisko zaprezentowane w swoim wcześniejszym postanowieniu z dnia [...] stycznia 2011 r. Skargę na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2011 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie J. B. działający przez pełnomocnika radcę prawnego, podnosząc względem niego zarzuty identyczne jak w zażaleniu na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2011 r. Argumentując, że egzekwowany obowiązek pieniężny nigdy nie istniał, strona skarżąca wniosła o: - uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz umorzenie postępowania egzekucyjnego, ewentualnie jego wstrzymanie do czasu zakończenia postępowania przed Prokuratorem Prokuratury Rejonowej [...] wszczętego na podstawie zawiadomienia J. B. z dnia 8 grudnia 2010 r. o podejrzeniu popełnienia przestępstwa na jego szkodę przez funkcjonariusza Straży [...] Parku Narodowego, - dokonanie na podstawie art. 153 P.p.s.a oceny prawnej przedmiotowej sprawy i zawarcie w uzasadnieniu wyroku wskazań co do dalszego postępowania, które będą wiązać organ, - obciążenie Wojewody [...] kosztami procesu, w tym kosztami zastępstwa procesowego wedle norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] przedstawiając przebieg postępowania w sprawie wniósł o oddalenie skargi jako bezzasadnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych określono przepisami między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi wyeliminowanie decyzji z obrotu prawnego. Wskazać również należy, że sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związany jednak zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną – art. 134 § 1 p.p.s.a. Kontrola postanowienia objętego skargą nie może być prowadzona dowolnie. Podstawą jest w pierwszej kolejności bez wątpienia kontrola z punktu widzenia ewentualnego istnienia wad powodujących nieważność zaskarżonej decyzji. Ustalenie bowiem którejkolwiek z wad uzasadniających stwierdzenie jej nieważności czyni dalszą kontrolę nie tylko zbędną ale i niedopuszczalną. W dalszej kolejności sąd przechodzi do oceny ewentualnego istnienia innych wad tj. niezachowania przepisów postępowania administracyjnego a następnie naruszenia przepisów prawa materialnego. Przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji zostały wyczerpująco określone w art. 156 § 1 k.p.a., zestawienie to stanowi katalog zamknięty przyczyn stwierdzenia nieważności zaskarżonego rozstrzygnięcia organu. Zważywszy na charakter tego przepisu niedopuszczalna jest jego wykładnia rozszerzająca. Bezspornym jest, że postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2011 r., w którym "uznaje wniosek J. B. za nieuzasadniony" odebrał jego pełnomocnik w dniu 20 stycznia 2011 roku. Postanowienie zawierało pouczenie o terminie składania zażalenia "w terminie 7 dni". W aktach administracyjnych zalega zażalenie pełnomocnika skarżącego, a z koperty wynika, iż wysłane zostało w dniu 28 stycznia 2011 roku. Ostatnim dniem do złożenia zażalenia był dzień 27 stycznia 2011 roku. Jedną z przyczyn stwierdzenia nieważności jest rażące naruszenie prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. Istotę rażącego naruszenia prawa należy upatrywać w tym, iż powoduje ono zaprzeczenie któregoś z elementów normy prawnej, oraz w tym iż nie jest stopniowalne. Z orzecznictwa zarówno NSA jak i SN wynika, że jako rażące naruszenie prawa czyli naruszenie, kwalifikowane uważane są nie tylko naruszenia prawa materialnego ale również naruszenie norm kompetencyjnych jak i procesowych. Poglądy doktryny i orzecznictwa skłaniają się do kasacyjnego rozumienia przepisów art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., a więc do uznania konieczności eliminowania z obrotu prawnego decyzji, z racji istnienia w niej wad o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym. Wady te powstają w wyniku naruszenia prawa w toku czynności zmierzających do wydania decyzji lub w wyniku załatwienia sprawy wydaniem decyzji. Naruszenia prawa mają charakter rażący w takim przypadku, gdy czynności zmierzające od wydania decyzji administracyjnej oraz sposób załatwienia sprawy w niej wyrażonej stanowią zaprzeczenie stanu prawnego sprawy w całości lub w części. Istnienie przesłanki stwierdzenia nieważności z art. 156 § 1 k.p.a. musi być oczywiste i widoczne gołym okiem" a nie być kwestią przypuszczeń czy też zawiłych dociekań i zabiegów językowych – (patrz wyrok NSA 2.II. 2006 r. II OSK 490/05). Rozpatrzenie odwołania, wniesionego z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony, stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. Odnosi się to w równym stopniu do rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (art. 127 §3 k.p.a. uchwała 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 października 1998 r. sygn. OPS 11/98). Z tych względów na zasadzie przepisów art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., art. 127 § 1 i 129 § 2 k.p.a. orzeczono jak w sentencji.