II SA/Rz 535/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Solarski po rozpoznaniu w dniu 14 lipca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. B. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi R. B. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] kwietnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania - p o s t a n a w i a - I. zwolnić skarżącą od kosztów sądowych w 1/2 części, II. ustanowić adwokata. II SA/Rz 535/11 U Z A S A D N I E N I E R. B. w terminie do uiszczenie wpisu sądowego od skargi, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 30 czerwca 2011 r., sygn. akt II SA/Rz 535/11, wydanym przez referendarza sądowego ustanowiono na rzecz skarżącej adwokata i odmówiono zwolnienia od kosztów sądowych. Od wyżej opisanego postanowienia skarżąca, wniosła w terminie sprzeciw, wyrażając swoje niezadowolenie z postanowienia objętego sprzeciwem. Zwróciła uwagę na sytuację w związku z utrzymaniem czteroosobowej rodziny. Wskazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a., w przypadku skutecznego wniesienia sprzeciwu, tj. gdy nie został on odrzucony, zarządzenie lub postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 245 § 1, § 2 i 3 P.p.s.a. oraz art. 246 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zastępcy procesowego m.in. adwokata, radcy prawnego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja zwolnienia od kosztów jest wyjątkiem od zasady wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. z której wynika, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Takim szczególnym przepisem jest m.in. art. 246 P.p.s.a. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W doktrynie wyrażono pogląd, iż zwolnienie od ponoszenia opłat sądowych jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równomiernego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji i dlatego może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli – (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" – Komentarz, wyd. Zakamycze 2005, str. 594). Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym musi więc odbywać się przy dokładnym rozpatrzeniu sytuacji majątkowej wnioskodawcy, przy czym to na stronie wnioskującej spoczywa ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Istotą instytucji zwolnienia od kosztów sądowych oraz kosztów zastępstwa procesowego jest stosowanie jej wobec osób pozostających w ubóstwie. Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy, Sąd uznał, iż wniosek zasługuje na częściowe uwzględnienie, uzasadniające przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym tj. zwolnienie od kosztów sądowych w 1/2 części oraz ustanowienie adwokata. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie ustalił, że R. B. jest osobą bezrobotną, mającą na utrzymaniu dwójkę małoletnich dzieci. Dochody rodziny wynoszą 17410 zł brutto (praca męża strony) plus dochody z gospodarstwa rolnego. Łączne roczne dochody gospodarstwa w którym żyje R. B. zostały ocenione na 22498 zł. W ocenie Sądu R. B. w sposób wystarczający uwiarygodniła, że nie posiada dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów sądowych oraz kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru, bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Analizując zawarte w aktach sprawy oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach Sąd uznał, iż wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w części jest zasadny. Sytuacja skarżącej nie jest na tyle zła, aby nie mogła ona partycypować w kosztach postępowania, bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu dla siebie i rodziny. Skarżąca uzyskuje bowiem stałe dochody z pracy zarobkowej męża i posiada gospodarstwa rolne. Na obecnym etapie koszty postępowania obejmują wpis sądowy od skargi w kwocie 50 zł (przy uwzględnieniu częściowego zwolnienia). Dodać należy, że w razie uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji skarżącej, przysługuje prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw (w tym wpisu od skargi, zgodnie z art. 200 P.p.s.a.). Z tych względów, na podstawie art. 260, art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.