II SA/Rz 536/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Jolanta Ewa Wojtyna Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk /spr./ WSA Joanna Zdrzałka Protokolant st. sekr. sąd. Paweł Kozik po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 4 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi M. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych -skargę oddala- II SA/Rz 536/08 U Z A S A D N I E N I E Decyzją z dnia [...] czerwca 2008r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej Kolegium) w wyniku rozpoznania odwołania M. C. utrzymało w mocy decyzję Marszałka Województwa z dnia [...] kwietnia 2008r. nr [...] ([...]) w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w kwocie 5.048 zł. wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi od pierwszego miesiąca, w którym M. C. przestała być uprawniona do świadczeń rodzinnych do dnia zapłaty. Kwota odsetek na dzień wydania decyzji wyniosła 1.404,93 zł. W podstawie prawnej organ powołał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. nr 98, poz. 1071 ze zm.) zwana dalej w skrócie k.p.a. oraz art. 21, art. 23a, ust. 9, art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 3 ust. 6-8 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. nr 139, poz. 992 ze zm.). W odwołaniu skarżąca podniosła, że działała zgodnie z prawem, gdyż poinformowała ośrodek pomocy społecznej o podjęciu przez męża legalnej pracy w Anglii od października 2004r. W ośrodku uzyskała informację, że podstawą przyznania zasiłku były uzyskane dochody za poprzedni rok. Na początku 2005r. przedłożyła odcinki wypłat męża za okres od października do grudnia 2004r. i otrzymała wyjaśnienie od pracowników ośrodka, że wszystko jest zgodne z przepisami prawa, a uzyskane dochody są niewysokie i nie przekroczyły wymaganej kwoty dochodu. Przedłożyła PIT – 36 i pouczono ją, że może składać wniosek na kolejny okres zasiłkowy. W tym czasie mąż nie składał wniosku w Anglii o zasiłek, gdyż nie posiadał takiej wiedzy. Pierwszy wniosek o świadczenia mąż złożył 5 czerwca 2006r., a świadczenia wypłacono od marca 2006r. Zadeklarowała zwrot nienależnie pobranych świadczeń od marca 2006r. do końca okresu zasiłkowego. Natomiast odsetkami winni zostać obciążeni niekompetentni pracownicy. Kolegium stwierdziło, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie. W uzasadnieniu decyzji Kolegium podało, że M. C. w 2004r. i 2005r. składała wnioski o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego i świadczenia te zostały jej przyznane. Do Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w R. wpłynęły z instytucji angielskiej formularze E 001 i E401, z których wynikało, że E. C. pracuje w Anglii i ubiega się tam o świadczenia rodzinne. Organ pierwszej instancji ustalił, że M. C. jest osobą nieświadczącą w Polsce pracy i w związku z tym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego i instytucją właściwą do wypłaty świadczeń rodzinnych jest państwo na terytorium, którego wykonywana była praca w tym wypadku Anglia. Dotychczasowe decyzje o przyznaniu świadczeń rodzinnych oraz dodatków do świadczeń zostały z mocy art. 23a ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych uchylone. Wnioski M. C. o ustalenie prawa do zasiłków rodzinnych i dodatków do zasiłków zostały przekazane Marszałkowi Województwa jako organu właściwego w przypadku stwierdzenia zaistnienia przesłanek koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, który na podstawie przepisów wspólnotowych odmówił przyznania wnioskowanych świadczeń. Kolegium w uzasadnieniu decyzji podało definicję świadczeń rodzinnych nienależnie pobranych zawartych w art. 30 ust. 2 pkt 3 u.ś.r., którymi między innymi w przypadku ustalenia przez marszałka województwa, że stosuje się przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego są świadczenia wypłacone za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie do dnia uchylenia decyzji przyznającej świadczenia rodzinne. E. C. od dnia 4 października 2004r stał się uprawniony do świadczeń rodzinnych w Anglii w związku z podjęciem tam pracy. Uprawnienie do świadczeń nabywa się od dnia podjęcia pracy i bez znaczenia jest okoliczność, kiedy E. C. złożył w Anglii wniosek o przyznanie świadczeń. Decyzje, którymi uchylono decyzje o przyznaniu świadczeń rodzinnych za dwa kolejne okresy zasiłkowe stały się ostateczne. W tak przedstawionym stanie faktycznym i prawnym odwołanie nie zasługiwało na uwzględnienie. W skardze do Sądu skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, gdyż spłacają zadłużenie, jakie powstało w okresie, kiedy pozostawali bez pracy, a na utrzymaniu mają trójkę dzieci. Skarżąca raz jeszcze przedstawiła okoliczności, jakie jej zdaniem towarzyszyły przy składaniu wniosków o świadczenia rodzinne, podkreśliła, że wnioski złożyła z uwagi na błędną informację udzieloną przez pracowników ośrodka pomocy społecznej. Nie jest winna zaistniałej sytuacji i nie może ponosić konsekwencji za złe działanie urzędników. W lipcu 2007r. na wezwanie ośrodka pomocy społecznej okazała roczne rozliczenie PIT-36 oraz oświadczenie o uzyskanych dochodach męża. Do akt sprawy nie trafiło oświadczenie o podjęciu przez męża pracy w Anglii, a sama nie dysponuje kserokopią złożonego oświadczenia. Pracownicy ośrodka uchylają się od przyznania, że już wcześniej okoliczność ta była zgłaszana. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Wojewódzki sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269). Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm. - zwana dalej w skrócie p.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięta jest ona naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Poddawszy takiej kontroli zaskarżoną decyzję Sąd doszedł do przekonania, że skarga jest nieuzasadniona, bowiem nie stwierdzono naruszenia przepisów prawa, które obligowałyby Sąd do uwzględnienia skargi. Okolicznością bezsporną w niniejszej sprawie jest fakt, że E. C. był legalnie zatrudniony na terenie Anglii od 4 października 2004r. Z pisma Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w R. z dnia 16 lipca 2007r. wynika, że E. C. przyznano świadczenie rodzinne w Anglii na dzieci A. C. i M. C. od 3 czerwca 2006r. Po drugie okolicznością bezsporną, jest fakt, że decyzją z dnia [...] czerwca 2004r. nr [...] Wójt Gminy P. przyznał skarżącej zasiłek rodzinny na M. C. od 1 maja 2004r. do 30 kwietnia 2004r wraz z dodatkiem z tytułu podjęcia nauki poza miejscem zamieszkania na okres od 1 maja 2004r. do 30 czerwca 2005r. oraz zasiłek rodzinny na A. i M. C. na okres od 1 maja 2004r. do 31 sierpnia 2005r. Decyzją z dnia [...] października 2005r. nr [...] przyznał zasiłek rodzinny na M. C. wraz z dodatkiem z tytułu podjęcia nauki poza miejscem zamieszkania na okres od 1 września 2005r. do 31 sierpnia 2008r.oraz dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego; zasiłek rodzinny na A. C. na okres od 1 września 2005r. do 31 sierpnia 2006r. dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, dodatek z tytułu podjęcia nauki poza miejscem zamieszkania; zasiłek rodzinny na M. C. na okres zasiłkowy wraz z dodatkiem za wychowywanie dziecka w rodzinie wielodzietnej i z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego. Okolicznością bezsporną jest również i to, że skarżąca w okresie od 1 października do 2004r. do 18 grudnia 2007r. posiadała status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych oraz nie podlegała ubezpieczeniu rolniczemu w KRUS. Dyrektor Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej pismem z dnia 4 stycznia 2008r. nr [...] poinformował Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w P., że sprawa M. i E. C. podlega koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego osób przemieszczających się w granicach Wspólnoty, to jest w granicach Unii Europejskiej, Europejskiego Obszaru Gospodarczego i Szwajcarii od dnia rozpoczęcia Pracy w Wielkiej Brytanii przez E. C. E. C. stał się uprawniony do świadczeń rodzinnych w Wielkiej Brytanii w związku z zastosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego od dnia rozpoczęcia to jest od dnia 4 października 2004r. Z przepisu art. 23a ust. 5 u.ś.r. wynika, że w przypadku ustalenia, iż w sprawie mają zastosowanie przepisy koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne, od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Decyzją z dnia [...] stycznia 2008r. nr [...] Wójt Gminy P. uchylił z dniem [...] października 2004r. własną decyzję z dnia [...] czerwca 2004r. nr [...] w sprawie przyznania zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego. Natomiast decyzją z dnia [...] stycznia 2008r. nr [...] uchylił własną decyzję z dnia [...] października 2005r. nr [...] w przedmiocie przyznania zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami. Marszałek Województwa decyzją z dnia [...] marca 2008r. nr [...] odmówił przyznania M. C. prawa do zasiłku rodzinnego na dzieci w okresie od 4 października 2004r. do 31 sierpnia 2005r. na dzieci M. C., A. C., M. C.; prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania w okresie od 4 października do 30 czerwca 2005 r. na dziecko M. C.. Kolejną decyzją z tej samej daty nr [...] Marszałek Województwa odmówił M. C. prawa do zasiłku rodzinnego na dzieci w okresie od 1 września 2005r. do 31 sierpnia 2006r.; prawa do dodatku z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietne na dziecko M. C. od 1 września 2005r. do 31 sierpnia 2006r.; prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na dzieci M. C., A. C., M. C.; prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania na dzieci M. C. i A. C. w okresie od 1 września 2005r. do 30 września 2006r. Z uzasadnienia obydwu tych decyzji wynika, ze M. C. nie wykonuje żadnej pracy zarobkowej na terenie naszego kraju oraz nie jest ubezpieczona w KRUS, zatem w myśl przepisów wspólnotowych jest traktowana jako osoba nieaktywna zawodowo. W takiej sytuacji, to kraj zatrudnienia ojca dzieci tj. Wielka Brytania jest krajem właściwym do wypłaty świadczeń rodzinnych. Zgodnie z art. 73 rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971r. ze zm. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie – pracownicy najemni lub osoby prowadzące na własny rachunek podlegający ustawodawstwu Państwa Członkowskiego, są uprawnione w odniesieniu do członków własnej rodziny, którzy zamieszkują terytorium innego Państwa Członkowskiego do świadczeń rodzinnych przewidzianych przez ustawodawstwo pierwszego państwa, tak jakby zamieszkiwali oni na terytorium tego państwa. Zgodnie z Decyzją nr 119 z dnia 24 lutego 1983r. dotyczącej wykładni artykułów 76 i 79 ust. 3 ww. rozporządzenia i art. 10 ust. 1 rozporządzenia (EWG) nr 574/72 z dnia 21 marca 1972r. w sprawie wykonywania Rozporządzenia rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971r. (Dz. Urz. WE nr L 74) w sprawie zbiegu świadczeń lub zasiłków rodzinnych – osoba aktywna zawodowo to osoba zatrudniona, prowadząca własną działalność gospodarczą oraz podczas czasowego wstrzymania tej działalności: urlopu macierzyńskiego i wychowawczego, płatnego urlopu, strajku, wypadku przy pracy, choroby zawodowej lub bezrobocia, z utrzymaniem wynagrodzenia lub przyznaniem odpowiednich świadczeń w tym zasiłku dla bezrobotnych. Zatem osobą uprawnioną do pobierania świadczeń na podstawie wyżej przytoczonych przepisów w kontrolowanym okresie był E. C. Z uzasadnienia aktualnie zaskarżonej decyzji wynika, że decyzje o odmowie przyznania świadczeń rodzinnych wydane przez Marszałka Województwa nie były kwestionowane przez skarżąca i stały się ostateczne. W efekcie wyżej przedstawionego stanu faktycznego sprawy została wydana zaskarżona decyzja o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Stosownie do art. 30 ust. 1 u.ś.r. osoba, która pobrała nienależnie świadczenie jest obowiązana do ich zwrotu. W przedstawionym stanie faktycznym sprawy dla oceny stwierdzenia istnienia nienależnie pobranego świadczenia ma art. 30 ust. 2 pkt 3 u.s.r. Zgodnie z tym przepisem nienależnie pobranym świadczeniem są świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5 (wydanie decyzji przez marszałka województwa w przypadku stwierdzenia, że stosuje się przepisy o koordynacji systemów zabezpieczeń) za okres od dnia, w którym osoba stałą się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne. Sąd stwierdza, że ocena organów orzekających w zakresie oceny braku uprawnienia do pobierania świadczeń rodzinnych przez M. C. jest zgodna z przepisami prawa unijnego. Osobą uprawnioną do pobierania świadczeń rodzinnych był E. C., który od października 2004r. podjął zatrudnienie w innym Państwie Członkowskim. Wydanie zaskarżonej decyzji zostało przeprowadzone z zachowaniem procedury wynikającej z przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych jak i kodeksu postępowania administracyjnego. Zauważyć należy, że zwrot nienależnie pobranych świadczeń dotyczy okresu od 1 listopada 2004r. do 31 sierpnia 2006r. Prawidłowo organy ustaliły datę, od której wyliczyły zwrot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, gdyż zatrudnienie E. C. w Anglii rozpoczął od 4 października 2004r. Końcową datą jest 31 sierpnia 2006r. Skarżąca nie ubiegała się już o świadczenia rodzinne za okres zasiłkowy 2006 – 2007. Zasadnie organy przyjęły, że bez wpływu na zwrot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych jest okoliczność, pobierania, czy nie świadczeń w innym Państwie Członkowskim. Skarżąca wobec stosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia nie była osobą uprawnioną do ich pobierania, a w konsekwencji pobrane świadczenia przy braku uprawnienia są nienależnie pobranymi, co determinuje ich zwrot. Zaskarżona decyzja zawiera prawidłowe wyliczenie nienależnie pobranych świadczeń, a załącznik określa, jakiej decyzji dotyczy i przedstawia wyliczenie nienależnie pobranych świadczeń i wysokość odsetek. Został tak jak i decyzja podpisany przez organ. Podnoszona przez skarżącą okoliczność o spłacie zadłużenia może być, tak jak wyjaśniło to Kolegium, uwzględniona przy odroczeniu płatności, czy umorzeniu kwoty spłaty. Okoliczność ta nie ma wpływu na określenie wysokości nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Sąd nie stwierdził naruszenia prawa, które dawałyby podstawę do wyeliminowania jej z obrotu prawnego z przyczyn określonych w art. 145 p.p.s.a. przytoczonych na wstępie niniejszego uzasadnienia, ani z przyczyn wywiedzionych w skardze. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.