II SA/Rz 536/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Krystyna Józefczyk Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ WSA Piotr Godlewski Protokolant starszy sekretarz sądowy Sylwia Opioła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lipca 2019 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Prezydenta Miasta Tarnobrzega z dnia 8 marca 2019 r. nr ŚS.5211.1872/2018.2018/2019. Przedmiotem kontroli jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego ( dalej: "organ odwoławczy", "organ II instancji" lub "Kolegium") z dnia [...] marca 2019 r., nr [...]uchylająca decyzję Prezydenta Miasta ( dalej: "organ I instancji") z dnia 8 marca 2019 r. znak: ŚS.5211.1872/2018.2018/2019 i jednocześnie odmawiająca przyznania R.K. ( dalej: "skarżąca") świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką J.N., która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Decyzja została wydana po przeprowadzeniu postępowania o następującym przebiegu: w dniu 1 marca 2019 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie wpłynął wniosek R. K. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką J.N. Decyzją z dnia [...] marca 2019 r. znak: [...] Prezydent Miasta odmówił R.K. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką J.N.. Jako podstawę odmowy organ wskazał niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz.U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm.; dalej: "u.ś.r." ), tj. niepełnosprawność powstała dopiero w 2007 roku. Uchylając decyzję organu I instancji Kolegium powołało wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. w sprawie K 38/13, w którym stwierdzono, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Organ II instancji stwierdził, że pomimo błędnego stanowiska organu co do art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie istnieją podstawy do jego przyznania. Tym razem jako podstawę odmownej decyzji wskazano niespełnienie przez wnioskodawczynię przesłanki "sprawowania opieki nad niepełnosprawnym". Organ odwoławczy wyjaśnił, że sprawowany przez wnioskodawczynię zakres opieki ogranicza się do wykonywania podstawowych czynności domowych, które mogą być w całości wykonywane popołudniami, poza godzinami pracy i nie wyczerpują przesłanki "stałości" tej opieki. Zły stan zdrowia matki wnioskodawczyni przesądza o tym, że wymaga ona opieki stałej oraz pielęgnacji lub pomocy we wszystkich czynnościach. Tymczasem wnioskodawczyni nie pozostaje z matką we wspólnym gospodarstwie domowym, pomimo tego, że w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności istnieje wskazanie, iż wymaga ona stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Organ II instancji nie podzielił argumentacji, że codzienny, kilkugodzinny pobyt wystarcza do przyznania wnioskowanego świadczenia. W skardze do Sądu skarżąca podniosła, że Kolegium nie dokonało dokładnej analizy stanu faktycznego. Oświadczenie z dnia 1 lutego 2019 r. składała, gdy jej matka nie wymagała tak znacznej opieki jak obecnie. Podkreśliła, że obecnie sprawowana przez nią ocieka jest stała i całodobowa, a Kolegium dokonując oceny w tym przedmiocie bazowało na dokumentach sporządzonych przed dniem złożenia wniosku. Obecnie matka nie jest w stanie samodzielnie egzystować, nie chodzi, jest karmiona, nie wstaje sama z łózka, nie myje się, wymaga stałej opieki, którą wnioskodawczyni świadczy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie powtarzając argumentację z zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje; Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem kwestionowana nią decyzja narusza tak przepisy prawa materialnego – art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez jego błędne, bo przedwczesne, zastosowanie, jak i przepisy prawa procesowego regulujące wymogi, jakie należy realizować w procesie zbierania i oceny materiału dowodowego – art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. Sąd podziela stanowisko SKO, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w razie rezygnacji z pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania stałej i osobistej opieki nad osobą niepełnosprawną. Sąd zgadza się również z dalej idącym wnioskiem, że przedmiotowa opieka na osobą niepełnosprawną musi cechować się tak znaczną intensywnością, która eliminuje opiekunowi jakąkolwiek możliwość podjęcia pracy zarobkowej. Sąd nie zgadza się natomiast z tezą, że ustalenie wykonywania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną wyklucza fakt odrębnego zamieszkiwania opiekuna, choćby odległość pomiędzy miejscem jego zamieszkania a miejscem zamieszkania osoby wymagającej opieki była nieznaczna. Formułowanie takiego wniosku a limine, bez oceny okoliczności charakteryzujących dany układ faktyczny Sąd uznaje za wadliwe. Powołany art. 17 ust. 1 u.ś.r., jak też inne przepisy tej ustawy nie określają precyzyjnie sposobu sprawowania opieki, który uprawniałby do przyznania przewidzianego w nim świadczenia. Stanowi jednak, że musi ona mieć charakter stały lub długotrwały. Ustalając, czy ma ona taki właśnie charakter w konkretnym badanym przez organ przypadku, organ musi wyjaśnić wiele okoliczności, które o powyższym przesądzają. Winien zatem ustalić codzienne konsekwencje stanu zdrowia osoby niepełnosprawnej tj. w zakresie np. możliwości samodzielnego poruszania się, przygotowania i spożywania posiłków i lekarstw, utrzymania higieny osobistej czy sprzątania mieszkania. Ustalenia powinny objąć też kwestie czasu poświęcanego osobie chorej na czynności opiekuńcze względem niej. W ocenie Sądu, stanowisko Kolegium o braku sprawowania przez skarżącą stałej opieki nad matką jest błędne, bowiem nie znajduje oparcia w zebranym w sprawie materiale dowodowym. Opiera się zaś na argumencie dotyczącym posiadania przez skarżącą innego miejsca zamieszkania niż matka, nad którą sprawuje opiekę w sytuacji, gdy w świetle regulacji prawnych wspólne mieszkanie osoby niepełnosprawnej i tej, która się nią opiekuje, nie jest warunkiem uzyskania świadczenia, którego sprawa dotyczy (podobnie wyroki: NSA z dnia 7 maja 2019 r., sygn. akt I OSK 3946/18 i WSA w Rzeszowie z dnia 25 stycznia 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 1329/18, WSA w Rzeszowie z 8 marca 2018 r. II SA/Rz 156/18 i z 10.04.2018 II SA/Rz 254/18). Oczywiście, w razie gdy odległość pomiędzy miejscami zamieszkania powyższych osób jest zbyt duża, wówczas rzeczywiście - mając na uwadze zgromadzony w sprawie określony materiał dowodowy obrazujący przede wszystkim stan zdrowia osoby niepełnosprawnej i wynikające z niego wymagania - można przyjąć, że uniemożliwia to sprawowanie opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. W wypadku jednak, gdy - jak w sprawie niniejszej - odległość ta jest bardzo niewielka, to niewłaściwe jest arbitralne stwierdzenie, iż wyklucza ona możliwość sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną. Należy podkreślić, że skarżąca i jej matka mieszkają przy ulicy Wyspiańskiego, przy czym skarżąca w budynku o numerze 22, zaś jej matka w sąsiednim budynku o numerze 23. Co kluczowe sporządzony na potrzeby niniejszego postępowania wywiad środowiskowy zlecony przez SKO stanowi źródło informacji, z którego wprost wynika, że opieka jest sprawowana i ma charakter stały. W wywiadzie szczegółowo opisano zakres opieki, stan zdrowia matki skarżącego oraz wynikające z niego potrzeby. Całkowicie dowolne i sprzeczne z wnioskami wywiadu środowiskowego są dywagacje SKO sugerujące, że opieka sprawowana przez córkę jest niewystarczająca i niewłaściwa przy osobnym zamieszkiwaniu. Zamieszkiwanie w sąsiednim domu, co umknęło uwadze SKO wszelkie te wątpliwości usuwa. W ponownie prowadzonym postępowaniu organy wezmą pod uwagę wyżej opisane kwestie, ocenią zebrany w sprawie materiał dowodowy, a w szczególności informacje zawarte w wywiadzie środowiskowym. Końcowo zawzmiankować należy, iż Sąd podziela wyrażony przez SKO pogląd, co do skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13. Zasadne są więc także zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez jego zastosowanie w nieustalonym prawidłowo stanie faktycznym sprawy. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. i art. 135 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy będą miały na względzie treść niniejszego uzasadnienia.