II SA/Rz 54/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Agata Kosowska-Dudzik po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2016 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku A. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium rektora dla najlepszych studentów - postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy. W skardze na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium rektora dla najlepszych studentów A. C. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Zaznaczyła, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi wraz z matką, która uzyskuje dochód tytułem renty w kwocie 858,12 zł. Z kolei wnioskodawczyni pobiera rentę po zmarłym ojcu, w wysokości 757,45 zł. Jako comiesięczne wydatki skarżąca wskazała: woda – 60 zł, energia elektryczna – 250 zł, gaz – 30 zł, wywóz śmieci – 20 zł, opał – 200 zł, czynsz za mieszkanie w [...] - 400 zł, kurs języka angielskiego – 225 zł, lekarstwa – 50 zł, dojazdy z uczelni do domu – 60 zł. Pozostała część dochodu przeznaczana jest na zakup żywności oraz "najpotrzebniejszych rzeczy". Uznając, że złożone przez stronę oświadczenie budzi wątpliwości co do jego prawdziwości z uwagi na to, że pozostała po odliczeniu wyżej podanych wydatków kwota dochodu wynosząca 320,57 zł jest nieadekwatna do wyżywienia dwójki dorosłych osób, jak też pokrycia jeszcze wydatków na "najpotrzebniejsze rzeczy", wezwano wnioskodawczynię do podania uzupełniających danych. Wezwanie dotyczyło mianowicie wskazania ewentualnego źródła dodatkowego dochodu, średnich miesięcznych wydatków na telefon i Internet oraz podania posiadanych pojazdów mechanicznych i średnich miesięcznych kosztów ich utrzymania. Ponadto, wezwano skarżącą do wyjaśnienia, na ile kurs języka angielskiego, na który uczęszcza warunkuje kontynuację przez nią nauki na Uniwersytecie [...]. Poza tym, wnioskodawczyni zobowiązana została do przedłożenia także wyciągów z rachunków bankowych własnych i matki. W odpowiedzi A. C. wskazała, że nie posiada żadnego dodatkowego, stałego źródła dochodu, jednak "w sytuacjach kryzysowych" zawsze może liczyć na dodatkowe wsparcie siostry. Dzięki nauce języka angielskiego może w pełni przygotować się do zawodu informatyka, a wiele materiałów do nauki jest właśnie w tym języku. Miesięczne wydatki z tytułu korzystania z telefonu i Internetu to 60 zł, zaś koszt utrzymania samochodu to 50 zł. Przedmiotowy pojazd zakupiony został za środki uzyskane tytułem stypendium pobieranego na poprzednich studiach skarżącej. Saldo rachunku bankowego wnioskodawczyni na dzień 8 lutego 2016 r. wynosiło 584,70 zł. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje: Żądanie skarżącej nie mogło zostać uwzględnione, bowiem nie wyjaśniła ona w dostatecznych stopniu wątpliwości dotyczących jej sytuacji materialnej. Mianowicie, z oświadczenia strony wynika, że dochód jej i matki, z którą prowadzą wspólne gospodarstwo domowe to 1615,57 zł, natomiast podane we wniosku oraz jego uzupełnieniu comiesięczne wydatki to 1405 zł. Trudno uznać, by pozostała do dyspozycji rodziny kwota 210,57 zł była wystarczająca do pokrycia kosztów wyżywienia skarżącej i jej matki, jak też na "najpotrzebniejsze rzeczy". Strona w odpowiedzi na kierowane do niej wezwanie nie rozwiała powyższych wątpliwości. Stwierdziła bowiem, że żadnego stałego, dodatkowego źródła dochodu nie posiada, natomiast "w sytuacjach kryzysowych" otrzymuje wsparcie finansowe od siostry. Tym samym, nadal nie wiadomo, z jakich środków skarżąca i jej matka uzyskują co miesiąc żywność. Wskazane wątpliwości pogłębia fakt, iż wnioskodawczyni nie przedłożyła wyciągów z rachunków bankowych jej matki. Należy także zwrócić uwagę, iż na formularzu wniosku o prawo pomocy, datowanym 1 lutego 2016 r., A. C. wskazała, że ma brata (A. C.), który pracuje na własne utrzymanie za granicą, tymczasem wymieniony odebrał w dniu 4 lutego 2016 r. sądową korespondencję do strony jako dorosły domownik. Nie wiadomo więc, czy nie wchodzi on do wspólnego ze skarżącą gospodarstwa domowego, a jeśli tak, to do rozpoznania niniejszego wniosku konieczne byłyby informacje o jego stanie materialnym, których brak. Ponadto, nie kwestionując potrzeby wydatkowania przez skarżącą środków pieniężnych na kurs języka angielskiego należy mieć na uwadze, że wydatku tego nie można ująć jako wydatku koniecznego w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.". Przepis ten ustanawia przesłankę przyznania stronie częściowego prawa pomocy, a zatem np. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (czego dotyczy niniejszy wniosek). Zgodnie z jego brzmieniem, jest nią niemożność poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tymczasem w orzecznictwie sądowym przyjęło się, że do tego rodzaju wydatków można również zaliczyć te na kształcenie, jednakże tylko w takim zakresie, w jakim od ich poniesienia zależy możliwość kontynuowania nauki (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20.06.2006 r. I OZ 805/2006 publ.: http://nsa.gov.pl). W przypadku skarżącej tego rodzaju sytuacja zaś nie zachodzi, a środki pieniężne przeznaczane na kurs językowy mają jej – jak sama stwierdziła – pozwolić na lepsze przygotowanie się do zdobywanego zawodu. W postępowaniu sądowym obowiązuje wyrażona w art. 199 P.p.s.a. zasada, że to strony tego postępowania ponoszą wszystkie związane z nim koszty. Tylko wyjątkowo możliwe jest odstąpienie od powyższej, a skoro tak, to czyniąc takie odstępstwo nie można mieć wątpliwości co do jego zasadności w konkretnym przypadku. Wątpliwości te tymczasem w odniesieniu do strony skarżącej występują, a wskazano je wyżej. Dlatego też uznano, że A. C. nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów zainicjowanego jej skargą postępowania bez uszczerbku, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. i odmówiono zwolnienia jej od kosztów sądowych. Podstawę orzeczenia stanowi art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.