II SA/Rz 540/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Zaborniak po rozpoznaniu w dniu 23 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. W. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji zatwierdzającej podział nieruchomości - p o s t a n a w i a - I. zwolnić skarżącą od kosztów sądowych, II. odmówić ustanowienia adwokata. II SA/Rz 540/13 Uzasadnienie Przedmiotem skargi M. W. skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie (zwany dalej WSA) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...], w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji zatwierdzającej podział nieruchomości. M. W. w treści skargi zawarła wniosek o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Wniosek podtrzymała w złożonym urzędowym formularzu PPF i sprecyzowała, że wnosi o ustanowienie jako pełnomocnika adwokata. Według jego treści i złożonego w wyniku wezwania dodatkowego oświadczenia skarżąca: - prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem, utrzymując się z pobieranych emerytur w wysokości odpowiednio 1187 i 1596 zł. (kwoty netto), - posiadany przez nich majątek obejmuje dom o pow. 64 m² wraz z działką siedliskową o pow. 0,21 ha, - z uwagi na wiek i szczegółowo opisany zły stan zdrowia małżonkowie pozostają w stałym i kosztownym leczeniu (często korzystają z prywatnych poradni specjalistycznych - nie posiadają jednak na to rachunków, gdyż lekarze ich nie wystawiają), - na ponoszone w skali miesiąca wydatki, składa się zakup żywności – ok. 1000 zł., opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę i kanalizację, wywóz śmieci, telefon – łącznie 380 zł., zakup koniecznej odzieży i środków czystości – odpowiednio 500 i 100 zł., zakup lekarstw dla skarżącej i męża – 555 i 420 zł., "obecnie najpilniejszą sprawą jest rehabilitacja męża po złamaniu kręgosłupa i zakup opału na zimę" (koszt opału to ok. 3400 zł.), na co nie mają funduszy. Postanowieniem z dnia 30 sierpnia 2013 r., referendarz sądowy WSA odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w powyższym zakresie. Od tego postanowienia w dniu 9 września 2013 r. skarżąca nadała w urzędzie pocztowym sprzeciw podnosząc, że jest ono niesłuszne, krzywdzące, pozbawione obiektywizmu, oparte na błędnej interpretacji i wydane nie w oparciu o materiał dowodowy. Wniosła o uchylenie postanowienia objętego sprzeciwem. W sprzeciwie skarżąca zawarła wniosek o wyłącznie wszystkich sędziów WSA od orzekania w przedmiocie sprzeciwu od postanowienia z 30 sierpnia 2013 r. WSA w Lublinie postanowieniom z 20 grudnia 2013 r., sygn. II SO/Lu 149/13 oddalił ww. wniosek. WSA w Rzeszowie pismem z 22 sierpnia 2014 r. w związku z wniesionym sprzeciwem od postanowienia referendarza sądowego z 30 sierpnia 2013 r. wezwał skarżącą do uzupełnienia złożonego w dniu 8 lipca 2013 r. wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. podanie: - wysokości netto świadczenia rentowego swojego oraz męża, - średnich miesięcznych wydatków na wyżywienie własne i męża, - średnich miesięcznych wydatków na leczenie własne i męża, z wyszczególnieniem tych na lekarstwa oraz prywatne konsultacje lekarskie, rehabilitację i przeznaczanych na związane z powyższym dojazdy, - średnich miesięcznych wydatków na utrzymanie mieszkania (z wyszczególnieniem opłat za gaz, energię elektryczną, wodę i kanalizację, wywóz śmieci, telefon), - średnich miesięcznych wydatków na odzież i środki czystości, - wszystkich posiadanych pojazdów mechanicznych oraz kosztów miesięcznych ich utrzymania, - kosztu opału na sezon zimowy, - rodzaju wskazanego we wniosku ubezpieczenia i kosztów, jakie się z nim wiążą (wysokość składki ze wskazaniem okresu, za jaki jest ona uiszczana) - czy skarżąca bądź jej mąż korzystają ze środków pomocy społecznej, jeśli tak należy podać rodzaj (wysokość) ostatnio otrzymanego z tego tytułu świadczenia. 2. przedłożenie wyciągów z rachunków bankowych skarżącej i męża (w razie ich posiadania) za okres od dnia 1 czerwca 2014 r. do dnia wykonania wezwania. Wezwanie należało wykonać w terminie 7 dni od daty jego doręczenia, pod rygorem rozpoznania wniosku o prawo pomocy na podstawie dotychczas podanych danych. Pismem z 10 września 2014 r. skarżąca poinformowała, że wysokość netto świadczeń rentowych jej i męża wynoszą odpowiednio 1205 zł, 1622 zł, średnie wydatki miesięczne na wyżywienie własne i męża to kwota 1000 zł, leczenie własne i męża w tym zakup leków 420 zł i 350 zł, prywatne konsultacje lekarskie 200 zł, dojazdy 250 zł, utrzymanie domu: opłata za gaz, telefon, wodę i kanalizacje, prąd, wywóz śmieci 376 zł, średnie miesięczne wydatki na odzież i środki czystości 500 zł, posiadany 14 letni samochód osobowy jest niesprawny i nie stać ich na jego naprawę, koszt opału na sezon zimowy 3280 zł (węgiel), 200 zł drzewo, ubezpieczenie domu 258 zł rocznie. Podniosła, że wnioski jej i męża o dofinasowanie turnusu rehabilitacyjnego na 2014 r. zostały rozpoznane negatywnie ze względu na brak funduszy. Dodała także, że nie posiadają żadnych rachunków bankowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; zwanej dalej P.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 245 § 1, § 2 P.p.s.a. oraz art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. - prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zastępcy procesowego m.in. adwokata, radcy prawnego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja zwolnienia od kosztów jest wyjątkiem od zasady wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. z której wynika, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Takim szczególnym przepisem jest m.in. art. 246 P.p.s.a. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W doktrynie wyrażono pogląd, iż zwolnienie od ponoszenia opłat sądowych jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równomiernego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji i dlatego może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" Komentarz, wyd. Zakamycze 2005, str. 594). Pogląd powyższy odnieść należy także do instytucji adwokata z urzędu, którego wynagrodzenie pokrywa z reguły Skarb Państwa. Przyznanie prawa pomocy w całości, tak jak tego oczekuje skarżąca (tj. zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata) musi więc odbywać się przy dokładnym rozpatrzeniu sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Przy czym to na stronie wnioskującej spoczywa ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Istotą instytucji prawa pomocy jest to, że znajduje ono zastosowanie wobec osób pozostających w ubóstwie. Odnosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy, Sąd uznał, że nie zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku skarżącej w całości. Zasadne jest natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie z całości kosztów sądowych i odmowy ustanowienia adwokata. W ocenie Sądu za zwolnieniem skarżącej od kosztów sądowych przemawia jej sytuacja materialna. Pokrycie przez skarżącą kosztów sądowych związanych z wniesieniem skargi (wpis) i kosztów, które mogą ewentualnie wystąpić w przyszłości (np. opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi, czy wpis od skargi kasacyjnej), mogłoby wiązać się z uszczerbkiem dla jej koniecznego utrzymania, zwłaszcza że według oświadczenia nie posiada żadnych wartościowych przedmiotów majątkowych ani zasobów pieniężnych które mogłyby stanowić źródło ich pokrycia, a otrzymywane przez skarżącą i jej męża renty przeznaczane są w większości na zaspokojenie bieżących wydatków związanych z utrzymaniem i leczeniem. Mimo trudnej sytuacji skarżącej, wniosek w części dotyczącej ustanowienia adwokata nie znajduje uzasadnienia. W ocenie Sądu posiadanie przez skarżącą majątku, w szczególności nieruchomości (domu jednorodzinnego wraz z działką siedliskową), oraz stałych dochodów, wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia w zakresie całkowitym. Odnosząc się do wskazanej przez skarżącą potrzeby ustanowienia w sprawie pełnomocnika z urzędu wypada zauważyć, że w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym skarżący nie ma obowiązku działania przez fachowego pełnomocnika. Tym bardziej, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i z urzędu zobowiązane są wziąć pod uwagę wszelkie uchybienia występujące w sprawie. Zaś na mocy art. 6 P.p.s.a., sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 1 i § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.