II SA/Rz 540/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Piotr Godlewski Sędziowie WSA Paweł Zaborniak /spr./ AWSA Jolanta Kłoda-Szeliga Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi R. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z dnia 23 lutego 2024 r. nr SKO.4110.172.3218.2023 w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt córki w domu pomocy społecznej - skargę oddala – Przedmiotem skargi RZ (dalej: "Skarżącego") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie (dalej: "Kolegium", "Organ odwoławczy" lub "Organ II instancji") z 23 lutego 2024 r. nr SKO.4110.172.3218.20232, wydana w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt córki w domu pomocy społecznej. Z uzasadnienia skargi oraz nadesłanych akt sprawy wynika, że decyzją z [...] kwietnia 2021 r. nr [...] Burmistrz Miasta [...] (dalej: "Burmistrz" lub "Organ I instancji") ustalił Skarżącemu odpłatność za pobyt córki – AZ w Domu Pomocy Społecznej w [...] w kwocie 1 426,67 miesięcznie, począwszy od 1 stycznia 2021 r. Rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy wydaną w postępowaniu odwoławczym decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z 15 czerwca 2021 r. nr SKO.4110.66.1215.2021. Prawomocnym wyrokiem z 16 grudnia 2021 r. II SA/Rz 1309/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę wniesioną na opisaną wyżej decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z 15 czerwca 2021 r. Decyzją z [...] czerwca 2022 r. nr [...] Burmistrz ustalił odpłatność Skarżącego za pobyt córki w Domu Pomocy Społecznej w [...] w kwocie 1350,20 zł w okresie od 1 stycznia do 31 marca 2022 r. oraz w kwocie 1 616,37 zł od 1 kwietnia 2022 r. Uwzględniając odwołanie Skarżącego, decyzją z 11 sierpnia 2022 r. nr SKO.4110.91.1753.2022 Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie uchyliło decyzję Burmistrza i orzekając co do istoty sprawy orzekło o zmianie decyzji Burmistrza z 19 kwietnia 2021 r. poprzez ustalenie Skarżącemu odpłatności za pobyt córki w Domu Pomocy Społecznej w [...] w kwocie 1350,20 zł w okresie od 1 stycznia do 31 marca 2022 r. oraz w kwocie 1 616,37 zł od 1 kwietnia 2022 r. Następnie decyzją z 24 listopada 2023 r. nr DZ.PS.5026.117.4.2020.DH Burmistrz Miasta [...] ustalił odpłatność Skarżącego za pobyt córki AZ w Domu Pomocy Społecznej w [...] w kwocie 1 487,83 zł od 1 kwietnia 2023 r. Organ I instancji podał, że w związku z waloryzacją rent i emerytur w marcu 2024 r., w pismach z 4, 17 i 22 maja 2024 r. zawiadamiał Skarżącego o konieczności przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, jednak Skarżący każdorazowo telefonicznie nie wyraził zgody na przeprowadzenie wywiadu. Skarżący nie podpisał przy tym przesłanej mu umowy w przedmiocie odpłatności za pobyt córki w Domu Pomocy Społecznej. Wobec powyższego, decyzją z [...] czerwca 2023 r. Organ I instancji ustalił Skarżącemu sporną odpłatność. Decyzją z 29 września 2023 r. nr SKO.4110.103.2033.2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krośnie uchyliło ww. decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia Organowi I instancji. Burmistrz podał, że w piśmie z 17 października 2023 r. poinformował Skarżącego o konieczności przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i wezwał do skompletowania dokumentacji potwierdzającej ponoszone wydatki za marzec 2023 r., tj. za miesiąc, w którym nastąpiła zmiana dochodu strony. Wywiad przeprowadzono 24 października 2023 r. i w jego wyniku ustalono, że Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jedynym źródłem dochodu Skarżącego jest emerytura w kwocie 4 613,56 zł, pomniejszona o zajęcie komornicze w wysokości 1 365,10 zł. Na podstawie informacji przekazanych przez Skarżącego w trakcie wywiadu oraz za pismem z 2 listopada 2023 r. ustalono, że udokumentowane wydatki za marzec 2023 r. wyniosły 3 126,13 zł. W ocenie Organu I instancji powyższe oznacza, że do dyspozycji Skarżącego pozostaje kwota 1 487,83 zł, jako że przepisy u.p.s. nie wskazują, aby zajęcia komornicze winny zostać odliczone od dochodów strony. Burmistrz zaznaczył przy tym, ze Skarżący nie zawarł umowy w przedmiocie ponoszenia odpłatności za pobyt córki w Domu Pomocy Społecznej, wobec czego obowiązkiem organu było ustalenie odpłatności w drodze decyzji. Jednocześnie podał, że dochody Skarżącego przekraczają kwotę 300% kryterium dochodowego, tj. 2 328 zł, a kwota odpłatności określona w decyzji jest właściwa biorąc pod uwagę możliwości płatnicze Skarżącego. Po rozpatrzeniu odwołania Skarżącego, decyzją z 23 lutego 2024 r. nr SKO.4110.172.3218.2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krośnie uchyliło w całości decyzję Burmistrza i jednocześnie orzekło o zmianie decyzji Burmistrza z 19 kwietnia 2021 r. poprzez ustalenie Skarżącemu odpłatności z pobyt córki AZ w Domu Pomocy Społecznej w [...] w wysokości 1 487,83 zł miesięcznie od 1 kwietnia 2023 r. Kolegium podniosło, że Skarżący osiąga dochód z emerytury w kwocie 4 613,96 zł miesięcznie, a nadwyżka dochodu ponad 300% kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 2 285,96 (4 613,96 – 300% x 776 = 2 285,96). Ustalona wysokość miesięcznej opłaty nie mogła zatem przekroczyć 2 285,96 zł. Średni koszt utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej w [...], zgodnie z zarządzeniem Starosty [...] z [...] stycznia 2023 r. [...], wynosi 4 890,16 zł. Córka Skarżącego od 1 kwietnia 2023 r. wnosi opłatę za pobyt w placówce w kwocie 2 523,05 zł. Zatem różnica pomiędzy kosztem miesięcznego utrzymania mieszkańca Domu Pomocy Społecznej a miesięczną opłatą ponoszoną przez AZ, wynosi 2 367,11 zł. W ocenie Organu odwoławczego, skoro łączna wysokość wydatków ponoszonych przez Skarżącego na zaspokojenie podstawowych potrzeb wynosi 3 120 zł, to miesięczna opłata za pobyt córki w Domu Pomocy Społecznej w wysokości 1 487,83 zł mieści się w możliwościach finansowych Skarżącego. Powyższe prowadzi zaś do stwierdzenia, że Organ I instancji prawidłowo ustalił odpłatność Skarżącego za pobyt córki w placówce, niemniej rozstrzygnięcie winno przybrać formę zmiany decyzji pierwotnie ustalającej tę odpłatność. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, RZ wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. Skarżący podniósł, że na skutek błędnych decyzji organów poniósł szkodę. Zakwestionował przy tym zasadność ponoszenia odpłatności za pobyt córki w Domu Pomocy Społecznej. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jako niezasadna została przez Sąd w całości oddalona. Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2492). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 269; zwana dalej w skrócie P.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast w myśl art. 145 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Jednocześnie w ramach prowadzonej kontroli legalności decyzji Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.). Sądowa kontrola przedmiotu skargi nie wykazała jakichkolwiek naruszeń przepisów postępowania jak i przepisów prawa materialnego, które mogłyby stanowić argument za uznaniem zarzutów skarżącej strony. Stan faktyczny sprawy został ustalony zgodnie z wymogami zasady prawdy materialnej tj. przepisami art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a., dzięki czemu mógł stanowić oparcie dla ustaleń faktycznych Sądu – art. 133 § 1 P.p.s.a. Przekazane do WSA akta sprawy dostatecznie przedstawiają konieczne do zastosowania przepisów prawa materialnego okoliczności faktyczne, nie wymagając tym samym przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego z dokumentów na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a. Przedmiotem swej skargi Strona uczyniła decyzję SKO z 23 lutego 2024 r., o nr SKO.4110.172.3218.2023, której mocą na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., Kolegium uchyliło w całości decyzję Burmistrza i jednocześnie orzekło o zmianie ostatecznej decyzji Burmistrza z 19 kwietnia 2021 r. poprzez ustalenie Skarżącemu odpłatności z pobyt córki AZ w Domu Pomocy Społecznej w [...] (DPS) w wysokości 1 487,83 zł miesięcznie od 1 kwietnia 2023 r. Organ odwoławczy zastosował względem Skarżącego przepis prawa materialnego w postaci art. 106 ust. 5 u.p.s., który stanowi : Decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody. W orzecznictwie sądowym podkreśla się zasadnie, że art. 106 ust. 5 u.p.s. poprzez stworzenie możliwości zmiany (uchylenia) decyzji ostatecznej, jest normą lex specialis w stosunku do uregulowań zawartych w k.p.a. Zmiana lub uchylenie decyzji na niekorzyść strony bez jej zgody może nastąpić wyłącznie w przypadku zmiany przepisów prawa lub sytuacji osobistej albo dochodowej strony, jak również pobrania nienależnego świadczenia. Przy czym zmiana dochodu osoby samotnie gospodarującej lub rodziny w okresie ponoszenia odpłatności za świadczenie niepieniężne nie wpływa na wysokość tej odpłatności, jeżeli kwota zmiany nie przekroczyła 10% odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub kryterium dochodowego na osobę w rodzinie - art. 106 ust. 3b u.p.s. (zob. wyrok WSA w Olsztynie z 9 kwietnia 2024 r., sygn. II SA/Ol 1076/23, LEX nr 3715464). Sąd po przeanalizowaniu przesłanych wraz ze skargą akt sprawy, doszedł do przekonania o legalności decyzji SKO zarówno na płaszczyźnie przepisów prawa materialnego jak i formalnego. Przede wszystkim więc skontrolowana decyzja odpowiada treści art. 106 ust. 5 u.p.s. Należy w tym miejscu wyjaśnić Stronie skarżącej, że w myśl art. 61 ust. 2 u.p.s., opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2. Natomiast obowiązujące reguły ustalania dochodu osób zobowiązanych do wnoszenia odpłatności określono w przepisach art. 8 w/w ustawy. Otóż w świetle art. 8 ust. 3 u.p.s.: Za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i koszty uzyskania przychodu; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Akta sprawy potwierdzają ustalenia Organu odwoławczego, iż Skarżący liczy [...] lata i żyje samotnie. W okresie po 1 marca 2023 r. Strona otrzymuje dochód z emerytury w kwocie 4613,96 zł w miesiącu. Zatem jego dochód jest wyższy niż 300 % kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s.), które wynosi obecnie 776 zł (próg - 2328 zł). Z uwagi na funkcje ochronne płynące z art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a u.p.s., kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300 % kryterium dochodowego w wysokości 776 zł. Nie ulega zatem wątpliwości, że określona przez SKO wysokość odpłatności za pobyt córki nie narusza tego unormowania, skoro według osnowy decyzji tego Organu wynosi miesięcznie 1487,83 zł. W wyniku odjęcia jej od sumy miesięcznych dochodów strony pozostaje jej do dyspozycji na potrzeby niezbędnego utrzymania kwota wyższa niż trzykrotność kryterium dochodowego (4613,96 zł minus 1487,83 zł = 3126,13 zł). Sąd podziela stanowisko SKO co do oceny, że opłata za pobyt córki w DPS w podanej wysokości miesięcznie od 1 kwietnia 2023 r. nie przekracza zarówno dochodów jak i możliwości zobowiązanego. Szczegółowo bowiem wykazano, że łączna wysokość wydatków koniecznych do zaspokojenia potrzeb natury podstawowej Skarżącego nie jest wyższa niż jego dochody, po odjęciu kwoty miesięcznego zobowiązania z tytułu ponoszenia odpłatności za pobyt. Sąd przyznaje, że wyliczenie wydatków Strony obejmujące wysokość 3120 zł, jakiego dokonało Kolegium w uzasadnieniu swej decyzji uwzględnia wszystkie konieczne koszty utrzymania osoby fizycznej, czyli : 1) żywność; 2) mieszkanie; 3) odzież i obuwie; 4) edukację; 5) ochronę zdrowia i higienę; 6) transport i łączność; 7) kulturę, sport i wypoczynek (zob. § 3 ust. 3 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 7 października 2005 r. w sprawie progu interwencji socjalnej, Dz. U. Nr 211, poz. 1762). Skarżący zwraca uwagę w uzasadnieniu swej skargi, że jego dochody z emerytury są okrojone, bowiem objęte są egzekucją komorniczą. Z pisma Dyrektora MOPS z dnia 1 lutego 2024 r. wynika, że skarżący na mocy dwóch tytułów wykonawczych wystawionych przez wierzyciela – Burmistrza Miasta [...] – poddany jest egzekucji w związku z nieuregulowanymi należnościami z ustalonej przez organy kwoty odpłatności za pobyt córki w DPS. Ośrodek nie posiada żadnej dokumentacji świadczącej o innych zajęciach komorniczych świadczenia emerytalnego strony. Biorąc pod uwagę charakter dochodzonych wierzytelności, wyjaśnić należy że nie mogły one stanowić podstawy do pomniejszenia podstawy obliczenia należnej opłaty za pobyt zstępnej w DPS. Potrącane wierzytelności nie znajdują się bowiem w katalogu podlegającym odliczeniu od kwoty dochodów zobowiązanego jaki zawiera art. 8 ust. 4 u.p.s. WSA wyjaśnia też w tym miejscu, że także należności natury alimentacyjnej poddane egzekucji nie mogłyby zostać odjęte od zsumowanych dochodów skarżącego. W świetle ugruntowanego na tle art. 8 ust. 3 u.p.s. orzecznictwa NSA z pomniejszenia dochodu do celów u.p.s. może korzystać tylko ten zobowiązany, który świadczy alimenty w terminie, gdyż istota tego rodzaju świadczenia polega na regularnym dostarczaniu uprawnionemu środków utrzymania (zob. wyrok NSA z 14 listopada 2014 r., sygn. I OSK 904/14, LEX nr 1591061). Jednocześnie wykazano podstawy do weryfikacji decyzji ostatecznej w trybie art. 106 ust. 5 u.p.s., bowiem w wyniku waloryzacji emerytur dochód skarżącego wzrósł ponad ustawowy próg 10 % kryterium dochodowego, czyli o więcej niż 77,60 zł – art.106 ust. 3b u.p.s. Do 1 marca 2023 r. dochody z tego tytułu stanowiące podstawę do ustalenia wysokości obciążeń finansowych z tytuł pobytu córki w DPS wynosiły 3944,37 zł, natomiast po tej dacie wysokość emerytury strony relatywnie wzrosła, gdyż wynosi 4613,96 zł miesięcznie. W rezultacie tych zdarzeń, Organy mocą art. 106 ust. 3b i 5 u.p.s. nie tyle były uprawnione, co zobowiązane do aktualizacji kwoty odpłatności za pobyt dziecka Skarżącego w DPS. Nie budzi też wątpliwości Sądu dokonana przez SKO reformacja decyzji Organu I instancji, polegająca na wskazaniu w decyzji opartej na art. 106 ust. 5 u.p.s. decyzji pierwotnie wymierzającej wysokość należnej opłaty. Należy też wspomnieć o możliwościach jakie daje skarżącemu art. 64 u.p.s. Organ na jego podstawie może osobę wnosząca opłatę lub obowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w DPS zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Ustawodawca wymienił przykładowo w tej regulacji powody argumentujące żądanie np. występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych. Reasumując, WSA działając poza granicami zarzutów skargi nie dostrzegł w działaniach procesowych organów obu instancji jakichkolwiek powodów do zastosowania kompetencji kasacyjnych – art. 145 § 1 i 2 P.p.s.a. Decyzje wydane w toku postępowania, jako zgodne z przepisami procesowymi i materialnoprawnymi powinny pozostać w obrocie prawnym i wywoływać określone w nich skutki. Z wyłożonych względów Sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 P.p.s.a. O kosztach postępowania przed WSA nie orzeczono z uwagi na art. 200 P.p.s.a.