II SA/Rz 541/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 22 lipca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. R. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2010 r. Nr [...] w przedmiocie zezwolenia na realizację inwestycji drogowej postanawia I. Zwolnić wnioskodawczynię od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w 3/5 części, II. W pozostałym zakresie odmówić zwolnienia od kosztów sądowych. We wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skardze na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2010 r. Nr [...] pełnomocnik B. R. – adw. M. S. zawarła wniosek o zwolnienie jej od opłaty od skargi z uwagi na trudną sytuację materialną. Skarżąca w złożonym następnie w wyniku wezwania urzędowym formularzu PPF wniosła o przyznanie jej zwolnienia od kosztów sądowych, wskazując w jego uzasadnieniu na niskie dochody, utrzymywanie syna oraz brak wartościowych rzeczy i oszczędności. Wg zawartego we wniosku oświadczenia prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwojgiem synów w wieku 23 i 24 lata, z których jeden pracuje uzyskując dochody w wysokości ok. 1200 zł. brutto, drugi zaś jest studentem (otrzymuje on stypendium naukowe w kwocie 200 zł., jednak koszty jego utrzymania w Krakowie wynoszą ok. 1000 zł. miesięcznie – w tym 600 zł. opłata za wynajęcie pokoju). Na wykazany przez skarżącą majątek składają się działki budowlane o łącznej powierzchni 1000 m² oraz połowa domu o pow. ok. 60 m². Źródłem dochodów wnioskodawczyni jest pobierana przez nią emerytura w wysokości ok. 1400 zł. brutto. Bieżące koszty utrzymania wynoszą ok. 800 zł. miesięcznie, ok. 500 zł. w skali miesiąca skarżąca przeznacza też na spłatę kredytów. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Mimo braku wypełnienia lub przekreślenia rubryki nr 7.1. wniosku PPF dot. ewentualnie posiadanego domu i/ lub mieszkania – mając na uwadze pozostałe zawarte w niej informacje – za zbędne uznano wzywanie B. R. do uzupełnienia tego braku, jako nie rzutującego na merytoryczne rozpoznanie wniosku. Zwolnienie od kosztów sądowych (składają się na nie opłaty sądowe: wpis i opłata kancelaryjna oraz zwrot wydatków) wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a. Wg wskazanej regulacji kryterium finansowo - majątkowe jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność do poniesienia tych kosztów, a którego wykazanie ciąży na osobie wnioskującej. Mimo że B. R. w uzasadnieniu wniosku nie wyjaśniła wprost, z jakim uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania jej i synów wiązałoby się poniesienie związanych ze sprawą kosztów sądowych, to analiza ich sytuacji materialno – bytowej w kontekście pozostałych udzielonych informacji prowadzi do stwierdzenia, że kwalifikuje się ona do udzielenia jej częściowego wsparcia w ich opłaceniu w ramach instytucji prawa pomocy. Za powyższym przemawia przede wszystkim względna równowaga między obciążającymi ją i synów wydatkami (ich rodzaj i wysokość co do zasady nie budzi zastrzeżeń) a uzyskiwanymi przez nich dochodami (emerytura, wynagrodzenie za pracę i stypendium), z których zwłaszcza wygospodarowanie środków na opłacenie pełnej wysokości warunkującego merytoryczne rozpoznanie skargi wpisu (w sprawie objętej skargą wynosi on 500 zł.) nie mogłoby się odbyć bez powodowania zagrożenia dla zaspokojenia ich niezbędnych potrzeb życiowych; do pozostałych najbardziej prawdopodobnych kosztów które mogą (nie muszą) wystąpić w przyszłości należy opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi (100 zł.) i wpis od skargi kasacyjnej w przypadku kwestionowania wyroku sądu I instancji (250 zł.). Wnioskodawczyni oprócz bieżących dochodów swoich i dzieci nie dysponuje przy tym żadnymi składnikami majątkowymi przynoszącymi korzyści finansowe lub których spieniężenie z przeznaczeniem na pokrycie kosztów sądowych byłoby możliwe. Przy rozpatrywaniu zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy nie można jednak tracić z pola widzenia wyjątkowego charakteru tej instytucji i wynikającego z art. 199 P.p.s.a. obowiązku ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Obowiązek ten dotyczy wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04), które to kryterium skarżąca spełnia. Podkreślenia wymaga także, że przez uszczerbek w koniecznym utrzymaniu rozumie się brak możliwości zaspokojenia wyłącznie podstawowych potrzeb życiowych a nie wszystkich normalnie ponoszonych wydatków, które osoba zobowiązana do poniesienia kosztów sądowych ma obowiązek ograniczyć do niezbędnego minimum (najczęściej będą to wydatki na zakup żywności i lekarstw oraz opłaty związane z utrzymaniem domu/ mieszkania). Za taki niezbędny wydatek z reguły nie jest uznawana spłata zobowiązań finansowych (kredytów, pożyczek), gdyż sam fakt ich zaciągnięcia pośrednio dowodzi zdolności do ich spłaty niezależnie od bieżących wydatków na utrzymanie. O tym, że B. R. jest w stanie wygospodarować pewne środki finansowe mimo ponoszonych wydatków przekonuje ustanowienie przez nią (wspólnie ze współskarżącą E. K.) pełnomocnika z wyboru w osobie adwokata do wniesienia skargi i ich reprezentowania w postępowaniu sądowym. Zwrócenia uwagi wymaga również, że okres wakacyjny nie wiąże się z potrzebą zamieszkiwania poza domem studiującego syna, co wobec deklarowanej przez wnioskodawczynię kwoty ok. 1 tys. zł. przeznaczanej na to miesięcznie daje wymierne korzyści finansowe i możliwość poczynienia oszczędności z przeznaczeniem na opłacenie kosztów sądowych. Wszystkie powyższe okoliczności wzięte razem pod uwagę pozwalają uznać jedynie częściową zasadność wniosku B. R., a to w odniesieniu do 3/5 wpisu od skargi. Jego jednorazowe opłacenie w kwocie 200 zł. jak i ewentualnie pozostałych sygnalizowanych powyżej kosztów sądowych nie będzie już przekraczało możliwości płatniczych jej i osób wspólnie zamieszkujących (gospodarujących) i nie spowoduje uszczerbku w ich koniecznym utrzymaniu. Ubocznie należy zwrócić uwagę skarżącej, że w przypadku uwzględnienia przez Sąd wniesionej skargi będzie jej przysługiwał od organu który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw (art. 200 P.p.s.a.). W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.